Кіріспе

Медициналық субспециализм. Интервенциялық радиология (IR) – рентгендік флюороскопия, компьютерлік томография, магниттік-резонанстық томография немесе ультрадыбыс сияқты медициналық бейнелеуді қолдана отырып, түрлі минималды инвазивті процедураларды жүзеге асыратын медициналық мамандық. IR диагностикалық және емдеу процедураларын өте кішкентай тілістер немесе дене тесіктері арқылы жасайды. Диагностикалық IR процедуралары диагноз қоюға немесе одан әрі медициналық емдеуді бағыттауға арналған, оларға ісіктің бейнелеу бағытты биопсиясы немесе қан тамырлары немесе өзекшелер сияқты қуыс құрылымдарға бейнелеу контраст агентін енгізу кіреді. Ал терапиялық IR процедуралары тікелей емдеуді қамтамасыз етеді – оларға катетер арқылы дәрі-дәрмек беру, медициналық құрылғыларды (мысалы, стенттерді) орналастыру және тарылған құрылымдардың ангиопластикасы жатады. Интервенциялық радиология техникаларының басты артықшылығы – олар кішкентай кесіктер арқылы немесе дене тесігінен кішкентай инелер мен сымдарды пайдалана отырып, дененің терең құрылымдарына жете алады. Бұл ашық оталарға қарағанда тәуекелді, ауырсынуды және қалпына келу уақытын азайтады. Нақты уақыт көрінісінің болуы аномалияға дәл бағыт беруге мүмкіндік береді, бұл процедураны немесе диагнозды дәлдікке жеткізеді. Бұл артықшылықтар ішкі құрылымдарға (қан кету немесе тесілу жағдайында) дереу қол жеткізе алмаудың қосымша тәуекелдерімен және радиацияның әсерінен туындайтын тәуекелдермен (мысалы, катаракта және қатерлі ісік) салыстырылады.

Ортақ элементтер

Интервенциялық радиология – дене ойықтары немесе өте кішкентай тілістер арқылы дене ішіндегі құрылымдарға қол жеткізуге және медициналық бейнелеудің көмегімен бағытталған түрде жасалатын әдістер жиынтығы. Интервенцияның себебіне қарамастан, процедурада теріге енгізілетін ине, қан тамырлары, өт жолдары немесе несеп жолдары сияқты құрылымдар арқылы жол көрсетуге арналған жетекші сымдар, жетекші сымның үстінен кигізіліп, оны зақымдамай, жолды ашық ұстайтын қап және сұйықтықтарды өткізуге мүмкіндік беретін катетерлер сияқты жалпыға ортақ элементтер қолданылады. Барлық интервенциялық радиология процедураларында денсаулық сақтау маманына дене ішіндегі процестерді көруге мүмкіндік беретін медициналық бейнелеу аппаратурасы қолданылады. Кейбір жағдайларда рентген сәулелері (мысалы, компьютерлік томография және флюорография) пайдаланылса, ал кейбіреулерінде (мысалы, ультрадыбыс және магниттік-резонанстық томография) қолданылмайды.

Диагностикалық интервенциялық радиология

Ангиография: Қан тамырларын аномалияларға тексеру үшін, йодталған контраст, гадолинийге негізделген заттар және газ сияқты әртүрлі контраст құралдарды қолдана отырып, суретке түсіру. Холангиография: Бауыр ішіндегі өт жолдарын суреттеу және бітелген жерлерді анықтау. Биопсия: Патологиялық зертханаға жіберу үшін тері арқылы немесе көктамыр арқылы қызығушылық тудырған аймақтан тіндің үлгісін алу.

Асқазан- ішек қан кетуі

Асқазан-ішек жолдарының қан кетуін емдеу симптомсыз қан кетуді бақылаудан бастап, науқастың гемодинамикалық функциясын қолдау және сақтауға дейін ауысуы мүмкін. Интервенциялық радиологтың міндеті – науқастарға суреттерге сүйенген, минималды инвазивті процедура ұсыну, осылайша әйтпесе өмірге қауіп төндіруі мүмкін жағдайды жеңілдету. Интервенциялық радиологтың асқазан-ішек қан кетуінің клиникалық барысына бағыт беру мүмкіндігі, қан кетудің орналасқан жеріне, науқастың жалпы денсаулығына және басқа да ауруларына, әсіресе жүрек және бауыр функциясына байланысты. Көп жағдайда гастроэнтеролог пен интервенциялық радиологтың бірлескен жұмысы науқастың жағдайын жақсартады, бірақ бұл да, асқазан-ішек қан кетуінің анатомиялық орналасуына байланысты. Егер науқас тексеріліп, интервенциялық процедураға жарамды деп табылса, онда қан кету көбінесе эмболизация арқылы тоқтатылады. Эмболизация – интервенциялық радиологтың кішкентай катетер арқылы қан кетуге себеп болған қантамырға кіріп, әртүрлі механизмдер арқылы қан ағынын тоқтату процесі. Бұл процедураның жанама әсерлері аздаған, бірақ қан кету және инфекция қаупі бар, бірақ бұл қауіп хирургиялық араласауға қарағанда әлдеқайда төмен. Процедура сәтті аяқталған жағдайда, қан кету тоқтатылып, науқастар бірнеше сағат демалғаннан кейін жүре алады.

Трансжугулярлық интрагепатикалық портосистемдік шунт

Трансжугулярлық ішкібауырлық портосистемдік шунт (TIPS) – интервенциялық радиологтың бауырдың төменгі қуыс венасы мен порталық вена арасында шунт (қан ағынын қамтамасыз ететін жаңа канал) жасау үшін орындайтын процедурасы. Порталық вена гипертензия (жоғары қан қысымы) бауыр мен ұсақ немесе ірі ішекке көптеген зиянды әсерлер тудыруы мүмкін. Негізінен, TIPS екі түрлі жағдайды жеңілдетуге арналған: өмірге қауіпті асқазан-ішек қан кетуі немесе порталық венадағы тым жоғары қан қысымынан туындаған асцит (іш қуысындағы артық сұйықтық), оны диета мен дәрі-дәрмектермен бақылау мүмкін емес. Процедураға дайындық қарапайым, және интервенциялық радиолог пациенттің процедураны қаншалықты жақсы көтеретінін бағалау үшін бірнеше зерттеулер тағайындайды. Бұл көбінесе қарапайым қан анализі, жүрек пен бауырдың ультрадыбыстық тексеруі. Процедура көбінесе жақсы көтеріледі және симптомдардың тұрақты түрде азаюына немесе толық жойылуына әкелуі мүмкін. Процедура 15 минуттан бір сағатқа дейін созылуы мүмкін, ал қан кету немесе инфекция қаупі хирургиялық процедурамен салыстырғанда төмен. ПТК – бұл амбулаториялық процедура, онда интервенциялық радиолог пациенттің өт жолдары жүйесіне тері мен бауыр арқылы инемен кіреді. Флюороскопияны (рентген камерасы) қолданып, өт жолдары жүйесі арқылы және асқазан-ішек жолына өт ағынын қалпына келтіретін сымды (сым үстінен катетер) бағыттайды. Егер пациенттің асқазан-ішек жолына кедергі болғандықтан кіру мүмкін болмаса, катетер өт жолдары жүйесін пациент күнделікті іс-әрекеттері кезінде киетін қапқа ағызу үшін орналастырылуы мүмкін. Процедураның қауіптеріне қан кету және инфекция жатады, бірақ олар хирургиялық процедураға қарағанда әлдеқайда аз. Алғашқы емдеу дәрі-дәрмектерді қамтиды, бірақ медициналық оңтайландыруға қарамастан симптомдар сақталған жағдайда ұзақ мерзімді емдеу көбінесе простатаның трансуретральді резекциясын (ТУРП) қамтиды, ол "алтын стандарт" болып саналады. Алайда, ТУРП несепті ұстамауға немесе еркектердің толық бесіздүгіне әкелуі мүмкін және пациенттердің белгілі бір тобы үшін идеалды процедура болмауы мүмкін. Осы себептерге байланысты дәрігер простата артериясын эмболизациялау (ПАЭ) деп аталатын емді ұсынуы мүмкін. Пациенттер әдетте процедура жасалған күні үйлеріне кетеді және бірнеше күн ішінде симптомдардың жеңілдеуін сезінеді. Сирек болса да, ПАЭ қауіптеріне жақын маңдағы қан тамырларының қасақана эмболизациясы жатады, бұл қуық немесе тік ішек аймағына қан ағысының тоқтауына әкелуі мүмкін. Интервенциялық радиолог өздігінен шығуға қолайсыз бүйрек тастарын емдеуде маңызды клиникалық рөл атқарады. Мұндай тастарды емдеудің "алтын стандарты" хирургиялық жолмен алып тастау болып табылады. Алайда, кейбір пациенттерде тасқа инфекция жұққандықтан, хирургиялық жолмен алып тастау мүмкін емес. Мұндай жағдайларда ИФ емдеудің негізгі әдісі – тері арқылы жасалған нефростомия түтігі. Бұл кішкентай калибрлі катетерді тері арқылы және тасқа жоғары орналасқан несеп жинау жүйесіне енгізу процедурасы. Бұл процедура инфекцияны тоқтатып қана қоймай, науқастың симптомдарын тез арада жақсартады, сонымен қатар несепті басқа жаққа бұрып, науқасқа нақты хирургиялық емдеуден бұрын қалпына келуге көбірек уақыт береді.

Варикоцеле

Варикоцеле – анатомиялық себептерге байланысты көбінесе сол жақта кездесетін, мүшеқаптың ішіндегі тамырлардың кеңеюі. Осының салдарынан қан кеңейген тамырларда тоқталып, мүше температурасының өзгеруіне алып келуі мүмкін. Бұл жағдайдың нақты себебі әлі анықталмаған, ал оның жағымсыз салдары ерлердің сүексіздігіне (бедеулікке) ұшыратуы мүмкін. Интервенциялық радиология саласында варикоцелені емдеудің басты әдісі – варикоцеле эмболизациясы. Бұл процедура барысында эмболизация веналық қан ағынын тоқтатуға мүмкіндік береді. Қан ағынының тоқтатылуы тамырлардың кеңеюін азайтып, мүше температурасын дұрыс реттеуге және теориялық тұрғыдан сүексіздіктің жағдайын жақсартуға көмектеседі. Дәрігер кішкентай катетер арқылы шақырдағы тамырдан мүшеқаптың кеңейген тамырларына кіріп, варикоцелеге эмболизация жасайды. Пациенттер көбінесе бұл процедураны жақсы қабылдайды және сол күні үйлеріне қайта алады.

Жіті ишемиялық инсульт

Инсульт жағдайларының шамамен 87%-ы – миға қан ағыны тоқтаған ишемиялық инсульт. Тромбты ерітетін препараттар, мысалы, тіндік плазминоген активаторы (t PA) бақыланатын аурухана жағдайында тромбты ерітуге және мидың зақымдалған бөлігіне қан ағынын қалпына келтіруге көмектеседі. Кейбір науқастарда жедел ишемиялық инсульт жағдайында эндоваскулярлық терапия қолданылуы мүмкін. Эндоваскулярлық терапия – бұл нейроинтервенциялық мамандардың тромбты (қан қыстығын) алып тастау немесе еріту және мидың белгілі бір бөліктеріне қан ағынын қайта қалпына келтіру үшін жасайтын процедурасы. Қол немесе аяқ қан тамырлары арқылы миға дейін бағытталатын катетерді пайдалана отырып, мамандар тромбты алып тастай немесе оны еріту үшін дәрілер енгізе алады. Ишемиялық инсульттан кейінгі ұзақ мерзімді күтім реабилитацияға және антикоагулянтты терапия арқылы болашақ қан қыстықтарының алдын алуға бағытталған. Науқастар физиотерапия, эрготерапия және тілдік терапия салаларындағы мамандармен бірге толық жазылу үшін жұмыс істейді.

Интракраниалды аневризма

Симптомсыз аневризмаларды емдеу бойынша нақты ұсыныстар болмаса да, симптомдық бұзылмаған ми аневризмаларының барлығын емдеу қажет. Эндо­васкулярлық терапия – шартты жағдайларда тиімді емдеу әдісі. Осы емдеу кезінде интервенциялық радиолог пациенттің аяғына катетер енгізеді және оны қан тамырлары арқылы аневризма орнына жеткізу үшін пайдаланады. Сұлба аневризма ішінде қан ұюын тудырады, бұл жарылу қаупін азайтады. Аневризманың мөлшеріне қарай бірнеше сұлба қолданылуы мүмкін. Бейнелеу зерттеулері (DSA, CTA немесе MRA) аневризманы сипаттауға көмектеседі, соның нәтижесінде эндоваскулярлық орау немесе хирургиялық кесудің қайсысы тиімді екенін анықтауға болады. Эндо­васкулярлық орау хирургиялық емдеуге қарағанда процедуралық аурушаңдық пен өлім-жітімді азайтумен байланысты. Аневризма жарылған жағдайларда шұғыл емдеу аневризма түріне байланысты болады және әдістердің комбинациясын қолдануға болады. Консервативті терапия – қан қысымын бақылау және темекі татудан бас тарту арқылы өзгертілетін қауіп факторларын азайтуға бағытталған.

Ми артериовеноздық ақаулығы

Артериовенозды аномалиялар (АВА) – артерияның аномальді канал арқылы венаға тікелей қосылатын қалыптан тыс қан тамырлары құрылымы. Бұл қан ағыны жоғары жүйені құрап, тамырдың жарылу қаупін арттырады. Жарылған АВА жағдайында науқасқа жедел медициналық көмек көрсету қажет; ал жарылмаған АВА жағдайында емнің тиімділігі мен қауп-қатері туралы сарапшымен кеңесу қажет. Қазіргі емдеу әдістеріне консервативті емдеу, хирургиялық жолмен алып тастау, стереотаксистік радиохирургия, эндоваскулярлық эмболизация, немесе осы емдеулердің комбинациясы кіреді. Эндоваскулярлық эмболизация – нейроинтервенциялық радиологтар қолданатын әдіс, онда аномальді канал арқылы қан ағынын тоқтату үшін іріктелген бөлшектер, желім немесе спиральдар АВА-ның ішіне енгізіледі. Осы емдеу кезінде интервенциялық радиолог пациенттің аяғынан қан тамыр арқылы катетерді АВА орнына жеткізеді. Бөлшектер, желім немесе спиральдар аномалия ішінде қан ұюына себеп болып, жарылу қаупін азайтады.

Бiрлескен және жергiлiктi инъекциялар

Суретке бағытталған емдеуді пайдалану арқылы жергілікті анестетиктер және/немесе ұзақ әрекет ететін стероидтік препараттар тікелей ауырсыну ошағына жеткізілуі мүмкін. Суретке бағытталған емдеу дұрыс ине орналасуын растауға көмектеседі. Бұған буын инъекцияларында қолданылатын әдеттегі бейнелеу әдістері жатады: ультрадыбыс, флюороскопия және компьютерлік томография (КТ).

Фасеттік буындар

Фацеталық буындар, сондай-ақ зигапофизельдік буындар деп те аталады, омыртқаның омыртқалары арасында орналасқан және омыртқаның тұрақтылығын қамтамасыз ететін кішкентай сүйектік құрылымдар болып табылады. Фацеталық буындардың дегенерациясы немесе зақымдануы жиі фацеталық буындар синдромына алып келеді, оны бейнелеу бағытталған анестетика инъекциясы арқылы диагностикалау және емдеуге болады. Фацеталық буынды блокадалау – бұл минималды инвазивті процедура, онда дәрігер флюороскопия немесе КТ суретін пайдаланып, ауырсықты жеңілдету үшін дәріні фацеталық буынға енгізуді басқарады.

Паллиативтік көмек

Паллиативтік көмек – өмірді шектейтін аурулары бар адамдарға арналған мамандандырылған медициналық және мейірбикелік көмек көрсетудің көп салалы тәсілі. Ол аурудың кез келген сатысында симптомдарды, ауырсынуды, физикалық және психологиялық стресті жеңілдетуге бағытталған. Мақсаты – адамның және оның отбасының өмір сапасын жақсарту. Интервенциялық радиолог хоспис және паллиативтік медицина қызметін ұсынатын маман ретінде ерекше дағдыға ие болуы мүмкін. Бейнелеуші ретінде радиолог максималды диагностикалық ақпарат алу бойынша сарапшы; сонымен қатар, радиолог диагностикалық суреттерді түсіндіру және аурудың барысын болжау саласында кең тәжірибе жинаған. Бұдан өзге, интервенциялық радиолог өмірге қауіпті аурумен күресіп жатқан науқасқа терапиялық және паллиативтік шаралардың кең спектрін ұсынуға қабілетті.

Омыртқалық көбейту

Вертебропластика мен кифопластиканы қамтитын омыртқалық кеңейту – бұл омыртқаның сығу сынықтарынан туындаған арқадағы ауырсынуды басаздау үшін сүйек цементін терідегі кішкентай тесіктен сығып, сынық омыртқаға енгізілетін ұқсас омыртқалық процедуралар. Остеопорозға байланысты омыртқаның сығу сынықтарын емдеуде тиімді емес екені анықталды. Эксперименттік және плацебо топтарындағы адамдардың бәрі дерлік ауырсынудың жеңілдегенін хабарлады, бұл нәтиже плацебо әсерімен байланысты болуы мүмкін. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, оны әдеттегідей қолдану ұсынылмайды.

Қан тамырлары аурулары

Қан тамырлары ауруы – қан тамырлары немесе қан айналымы жүйесінің бұзылуы, көбінесе артериялар, веналар және лимфа жүйесін қамтиды. Қан тамырлары ауруымен байланысты симптомдар симптомсыз, мазасыздық тудыратын немесе аяқ-қолдарға және/немесе өмірге қауіпті жағдайларға дейін жете алады. Қан тамырлары және интервенциялық радиологтар кең ауқымды қан тамырлары ауруларын емдеуде жетекші рөлде.

Артериялық ауру

Артериялар – жүректен мүшелер мен тіндерге оттегі бар қанды тасымалдайтын қан айналымы жүйесінің құрамдас бөлігі. Артериялардың қабырғалары салыстырмалы түрде қалың және бұлшық еттерден тұрады, себебі олар денедегі қанды жоғары қысыммен тасымалдайды. Артериялық аурулар артерия қабырғасының бір немесе бірнеше қабаттарына әсер етуі мүмкін. Аорта – денедегі ең ірі артерия, оның тармақтары бірнеше рет бөлініп, кіші артерияларға, бұлшықеттік артериолаларға және жұқа қабырғалы капиллярларға айналады. Артериялардан өзгеше, капиллярлардың қабырғалары бір қабаттан тұрады, бұл оттегі мен қоректік заттардың капиллярлық төсектегі тіндермен алмасуына мүмкіндік береді, ал оттегісіз қан веналық жүйе арқылы алынып тасталады. Перфузия – бұл бұлшықеттер мен мүшелердің капиллярлық төсектеріне оттегіге және қоректік заттарға бай қанның ағылуы, бұл олардың жұмыс істеуі үшін маңызды. Перфузияның жеткіліксіздігі ишемия деп аталады және көбінесе қан тамырлары ауруының симптомдарына себеп болады. Реваскуляризациялық терапияның мақсаты – эндоваскулярлық немесе хирургиялық әдіспен перфузияны қалпына келтіру немесе жақсарту және ишемияны тоқтату. Атеросклероз – атероманың салдарынан артериялардың біртіндеп тарылуы, грек тілінен аударғанда «қамыр, ботқа» деген мағынаны білдіреді. Атероматты плака – артерияның ішкі қабырғаларына жабысатын май және қабыну қалдықтарының қоспасы. Плака жұмсақ немесе кальций қабаты жиналғанда қатты болуы мүмкін, ал кальций – бұл созылмалы қабынудың қосалқы өнімі. Атеросклероздың бір ғана себебі жоқ, бірақ көптеген қауіп факторлары бар. Кейбір қауіп факторларын өзгертуге болады, ал кейбіреулерін өзгерту мүмкін емес. Жас және генетикалық бейімділік – өзгертуге болмайтын қауіп факторларының мысалы. Атеросклерозды емдеудің мақсаты – темекі шегу, диета және физикалық жаттығулар сияқты көптеген басқа да өзгертілетін қауіп факторларын, сондай-ақ диабеті бар науқастардағы қандағы қант деңгейін бақылау. Қан қысымын және холестерин деңгейін бақылауға арналған дәрілердің де пайдалы екені көрсетілген. Атеросклероз әртүрлі артериялардың зардап шегуіне байланысты әртүрлі сипатталады, бағаланады және емделеді. Алайда, көптеген зерттеулер атеросклероздың әртүрлі түрлері арасындағы байланысты көрсеткен. Әсіресе, перифериялық артериялық ауруы бар науқастарда коронарлық артериялық аурудың қаупі жоғары, ал перифериялық артериялық аурудың ауыр симптомдары жүрекке байланысты өлімнің көрсеткіші болуы мүмкін. Көптеген науқастарда орта жаста ишемия симптомдары пайда болады, бірақ қан тамырларының тарылуы ондаған жылдар бойы үнсіз және баяу дамуы мүмкін. Өкінішке орай, жүректің кенеттен тоқтауы немесе инсульт науқастың қан тамырлары ауруының алғашқы белгісі болуы мүмкін. Сондықтан, атеросклероздың прогрессирлеуін болдырмау үшін қауіп факторларын бақылау өте маңызды, ал кейбір қан тамырлары ауруы мамандары диабеті, темекі шегуі немесе отбасылық анамнезінде жүрек-қан тамырлары аурулары бар адамдар сияқты қауіп-қатері жоғары адамдарға скрининг ұсынады. Скринингтік тесттер әдетте қол мен аяқ арасындағы қан қысымын салыстыратын, аяқ-қолының индексі деп аталатын инвазивті емес бағалауды қолданады. Бұл кеуде, құрсақ, жамбас және аяқтардағы ірі тамырлардың тарылуын анықтауға көмектеседі. Кейбір жағдайларда коронарлық артерия кальцийін бағаумен жүрек КТ-сы коронарлық артериялық аурудың тәуекелін бағалау үшін қолданылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, барлық ауыр атеросклероздық аурулар үшін ашық тамырлық хирургиялық тәсілдер қажет болды. Эндартеректомия – бұл үлкен операция, онда қан ағыны уақытша қысқыштармен тоқтатылады, тамыр ашылады, плака алынып тасталады, содан кейін тамыр қайта жабылады. Егер окклюзия тым тығыз немесе күрделі болса, екі тамыр сегментін қосымша тамырмен немесе синтетикалық трансплантациямен айналып өту мүмкін. Атеросклерозды емдеудің қазіргі заманғы эндоваскулярлық тәсілдеріне ангиопластика, стент орнату және атеректомия (плаканы жою) комбинациялары кіреді. Перифериялық артериялық ауруы (ПАА; кейде перифериялық тамыр ауруы, ПТА) көбінесе атеросклероздың салдарынан туындайды және төменгі аяқтардың артерияларына әсер етеді, аортаның бифуркациясынан төмен орналасқан артерияларға. Белгілі бір симптом – клаудикация, яғни ишемияға байланысты дене белсенділігі кезінде пайда болатын аяқтағы прогрессивті ауыру. Аяққа қан ағынуы төмендегенде, тіпті тыныш күйде де аяқта ауыру пайда болуы мүмкін, тіпті аяқ тіндері де зардап шегуі мүмкін. ПАА сатыларын бағалау үшін бірнеше жүйелер бар, бірақ көбінесе қайта қарастырылған Ратерфорд классификациясы қолданылады. Плака мен қан ағынын ультрадыбыс, КТ-ангиография, МР-ангиография және катетерлік ангиография арқылы бағалауға болады, бұл аурудың анатомиялық сегменттерін анықтауға көмектеседі. Ишемияның ауырлығын симптомдармен және аяқ қысымы, TCPO2 және тері перфузиясын зерттеу сияқты инвазивті емес физиологиялық тамырлық зерттеулермен салыстыру арқылы бағалауға болады. Дене шынықтыру, мысалы, жүру режимі, жүру қашықтығын айтарлықтай жақсартатыны көрсетілген, әсіресе кемінде алты ай бойы тұрақты қолданғанда. Медициналық емдеу сәтсіз болған жағдайда, тамырлық интервенциялық радиологтар аяқтарға қан ағынын қалпына келтіру үшін ангиопластика және стент орнатуға тырыса алады. Кейде қайта емдеу қажет болуы мүмкін. Емдеудің мақсаты – перфузияны сақтау, ампутациядан сақтау және аяқтардың құрылымын және қызметін сақтау. Критикалық аяқ ишемиясы (КАИ) – ПАА-ның ауыр түрі (Ратерфорд 4 және одан жоғары), тыныш күйде ауыру немесе тіндердің зардап шегуімен сипатталады. Жыл сайын бұл халықтың 1%-дан кемін әсер етеді, бірақ ПАА науқастардың шамамен 11%-да дамиды. Симптомдар тамыр плакасынан туындаған созылмалы ишемияға байланысты дамиды, ол уақыт өте келе жиналады. Тыныш күйдегі ауыру – бұл аяқтың жоғары көтерілгенде күшейетін және төсекте асығып қалғанда жеңілдейтін үздіріссіз күйдіргіш ауыру, себебі перфузия нашар болғандықтан гравитацияға тәуелді болады. Тіндердің зардап шегуі – бұл артериялық жеткіліксіздікке байланысты ойық жаралар, олар гангренаға дейін прогрессивті дамуы мүмкін. Артериялық ойық жаралар классикалық түрде ауырсынулы және аяқтардың дистальді бөлігінде орналасқан. КАИ диагнозы ампутация (бір жыл ішінде 25%-ға дейін) және өлім (бір жыл ішінде 25%-ға дейін) қаупін арттырады. Бұл көп режимді емдеуді қажет ететін ауыр жағдай. Тамырлық интервенциялық радиологтар мен аяқтарды сақтаумен айналысатын мамандардың мақсаты – тамырлардың бітелуін емдеу, инфекцияны бақылау және жараны күту арқылы зардап шеккен аяққа тікелей қан ағынын сақтап, тіндердің зардап шегуін азайту. Көбінесе бұл ашық хирургияны қарастырудан бұрын эндоваскулярлық терапияны бастапқыда жүргізу арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Жедел аяқ ишемиясы (ЖАИ) – бұл аяққа қан ағынының кенеттен тоқтауы. Бұл көбінесе жүрек айрығының немесе жасырын ПАА/ПТА-ның тарихы бар адамдарда болады. Созылмалы ишемиядан өзгеше, организм жартылай бейімделе алатын ЖАИ – бұл сағаттар ішінде емделмесе ампутацияға немесе тіпті өлімге әкелуі мүмкін шұғыл жағдай. Бұл көбінесе жүректен келген эмбол немесе тарылған артерияның бұрынғы аймағында дамыған тромбтың салдарынан туындайды. Клиникалық тұрғыдан диагноз қойылғаннан кейін КТ немесе МР-ангиография аурудың себебін және ауқымын бағалау үшін қолданылуы мүмкін. Тамырлық интервенциялық радиологтар тромбты жою немесе еріту үшін тромбэктомия құралдарын немесе құйрық еріткіш препараттарды қолдануы мүмкін. Хирургиялық опцияларға ашық тромбэктомия және тіпті тамырлық айналып өту кіреді. Каротидтік атеросклероз басқа миға қан жеткізетін ірі тармақ артерияларын қамтиды. Каротидтік артериялық ауруы екі түрлі механизм арқылы инсульт қаупін арттырады, біріншіден, жалпы қан ағымын шектеу арқылы, екіншіден, мидың кішкентай тамырларына плака немесе қан ұйырының бөліктерін шашу арқылы. Екеуі де ми ишемиясының түрлі деңгейлеріне әкелуі мүмкін. Каротидтік артериялық ауруын әдетте ашық хирургиялық тәсілдермен (каротидтік эндартеректомия) немесе эндоваскулярлық стент орнату арқылы емдеуге болады. Созылмалы мезентериалдық ишемия тамақтану кезінде қатты ауыруға және тамақтан қорқуға және салмақ жоғалтуға әкелуі мүмкін. Бұл тамырлық аурулар...

Вена аурулары

Адам ағзасының тамырлары қанды оттегісіз қанды жүрекке қайтаруға жауапты. Тас төбеден домалағандай, қан ең жоғары қысымнан (аортадағы қан) төменгі веналық қысымға (көкше тамырындағы қан, жүрекке қайта құйылғанда) ағып өтеді. Артериялардан өзгеше, тамырлардың қабырғасы жұқа және серпімді болып келеді, бұл оларға қысымның күрт өзгеруіне жол бермей, үлкен қан көлемін қабылдауға мүмкіндік береді. Шындығында, веналық жүйе өте төмен қысымды болғандықтан, тамырларда қан кері ағып кетпеуі үшін клапандар болады. Адам денесінің қозғалысы тамырлар арқылы қанды соруға көмектеседі – мысалы, серуендегенде аяқ бұлшық еттерін қысып, гравитацияға қарсы веналық қанды жүрекке итеруге көмектеседі. Алайда, бұл қосымша күш болмаса, қан тамырларда тоқталып қалып, көптеген клиникалық проблемаларға себеп болуы мүмкін. Денедегі ең ірі тамыр – көкше тамыр. Жоғарғы көкше тамыры (SVC) денедің жоғарғы жартысынан қанды, ал төменгі көкше тамыры (IVC) диафрагмадан төменгі жағынан қанды сорады. Денедегі басқа жерлерде тамырлар тері мен жұмсақ тіндермен байланысты беткі тамырларға немесе бұлшықеттер мен мүшелерден қанды жинақтайтын терең тамырларға жіктеледі.

Веналық кіру

Созылмалы бүйрек ауруы (СББ немесе созылмалы бүйрек жеткіліксіздігі) – бүйрек функциясының прогрессивті жоғалуымен сипатталатын жағдай. Оның көптеген себептері мен тәуекел факторлары бар. СББ әлемдік халықтың шамамен 14%-ын, ал АҚШ-та 600 000-нан астам адамды қамтиды. СББ-ның бес сатысы бар; бесінші сатысы соңғы сатыдағы бүйрек ауруы (ССББ) деп аталады және міндетті түрде бүйрек алмастыру терапиясын қажет етеді. 20 ғасырдың басында бүйрек физиологиясын түсінудегі жаңалықтар көптеген адамдарды жасанды бүйректерді пайдаланып диализ жасау бүйрек ауруын емдеуге мүмкіндік береді деген сенімге жеткізді. 100 жылдан астам уақыт өткен соң, СББ үшін жалғыз емдік, бүйрек алмастыру терапиясы – бүйрек трансплантациясы болып табылады. Дегенмен, көптеген науқастар диализді пайдаланып ондаған жылдар бойы өмір сүре алады. Диализер технологиясы бастапқыда клиникалық мамандардың науқастарға қолдану мүмкіндігінен озып кетті. 1920 жылдары алғашқы диализ катетері жұқа, сынғыш шыны түтіктерден жасалды. Алғашқы әдістерге үлкен қан тамырларына жете алу үшін хирургиялық тіліс қажет болды, бұл ауыр қан кету қаупін тудырды. Алғашқы тұрақты, сенімді диализ жүйесі – Скрибнердің тефлондық шунты – шамамен 40 жылдан кейін ойлап табылды және бүйрек жеткіліксіздігінен зардап шеккен науқастың тағы 11 жыл өмір сүруіне мүмкіндік берді. Медицина мен хирургияның дамуымен бүйрек ауруымен күресіп жатқан науқастардың саны бұрынғыдан да арта түсті. АҚШ-та ең көп қолданылатын диализ түрі – гемодиализ, оны әртүрлі тамырлық кірулер арқылы жүзеге асыруға болады. Артериовеноздық фистула (АВФ) – басымдыққа ие әдіс. Артериовеноздық фистулалар артерия мен венаны хирургиялық жолмен тікелей қосу арқылы жасалады, көбінесе қолда. Артериовеноздық трансплантация (АВТ) осы принципке негізделген, бірақ артерия мен вена арасындағы қашықтықты медициналық сапалы протездік шунтпен толтырады. Уақыт өте келе, ағын динамикасының өзгеруіне байланысты тамырларда өзгерістер пайда болуы мүмкін. АВФ немесе АВТ өмірінде тамырлардың тарылуы, тромбоз, аневризмалар және псевдоаневризмалар жиі кездесетін асқынулар болып табылады. Интервенциялық радиологтар осы құрылымдарды бағалау үшін ангиографияны (көбінесе истулограмма деп аталады) пайдалана алады және бұзылған кіруді ангиопластика, стенд салу және тромбэктомия арқылы емдей алады. Көптеген науқастар кірудің жұмыс істеуін сақтау үшін жүйелі түрде тексеруден өтуі және ем алуы қажет. Мүмкіндігі болса, АВФ-тер АВТ-лерге қарағанда асқынулардың аз болуы және ұзақ сақталуына байланысты артықшылық беріледі. "Fistula First" бастамасы дәрігерлер мен науқастардың фистула арқылы гемодиализ жасаудың пайдасы туралы хабардар болуын қамтамасыз етеді. Интервенциялық радиологтар аз инвазивті түрде фистула жасау үшін бірнеше құрылғыларды (эндо-АВФ) пайдаланады. Диализ катетерлеріне гемодиализ жүргізу үшін орнатылатын уақытша және туннельдік үлкен диаметрлі орталық веналық кіру желілері жатады. Мүмкіндігі болса, бұл катетерлер оң жақ ішкі жамбас тамырына орналастырылады, бірақ сол жақ ішкі жамбас және жамбас тамырлары да қолданылуы мүмкін. Уақытша диализ желілері ауруханаға жатқан және ауыр халде немесе қан кету қаупі жоғары науқастарда орнатылуы мүмкін. Тұрақты гемодиализ катетерлері жалпы ұзындығы бойынша ұзақ, бірақ олардың бір бөлігі кеуде терісі арқылы туннельденеді, бұл катетердің жазық орналасуын қамтамасыз етеді және инфекция қаупін азайтады. Орталық веналық кіру – белгілі бір ұзақ мерзімді дәрілерді қажет ететін науқастарға орналастырылатын түрлі ішекті катетерлерді білдіреді. Бұл катетерлердің диаметрі диализ желілеріне қарағанда әлдеқайда кіші, бірақ стандартты ішектік желіден (IV) үлкен және ұзын. Мысалдарға Хикман катетерлері, перифериялық орналастырылған орталық катетерлер (немесе PICC), туннельдік шағын диаметрлі орталық веналық катетерлер және медипорттар жатады. Бұл желілер орналасу орындары бойынша өзгеше, бірақ барлығы бейнелеу бағытымен орналастырылады және катетердің ұшы жүрекке жақын соқпақ тамырдың ішінде орналасуы үшін реттеледі. Бұл катетерлер күшті дәрілерді, мысалы, химиотерапияны немесе ұзақ антибиотиктер курсын жеткізу үшін жасалған, олардың дозасы жиі немесе стандартты IV арқылы шағын тамырларға тітіркенді әсер ететіндей болады.