Кіріспе

Жер асты сулары – тау жыныстары мен топырақтардың аралық кеңістіктерінде, сондай-ақ тау жыныстарының жарықтарында орналасқан су. Әлемдегі қолжетімді тұщы судың шамамен 30 пайызы жер асты суларынан құралған. Суды пайдалы мөлшерде бере алатын тау жынысы немесе жиынтық емес шөгінді – аквифер деп аталады. Топырақ аралық кеңістіктері немесе тау жыныстарындағы жарықтар мен қуыстар сумен толығымен қаныққан тереңдік – су деңгейі деп аталады. Жер асты сулары жер бетінен толықтырылады; олар жер бетінен бұлақтар мен сіңіп кету арқылы табиғи түрде шығып, оазистер мен батпақтарды құрайды. Жер асты сулары көбінесе ауыл шаруашылығы, коммуналдық және өнеркәсіптік қажеттер үшін арнайы құрылған және пайдаланылатын ұңғымалар арқылы алынады. Жер асты суларының таралуын және қозғалысын зерттейтін ғылым – гидрогеология, сондай-ақ жер асты суларының гидрологиясы деп те аталады. Көбінесе жер асты сулары – бұл жайлы аквиферлер арқылы ағатын су ретінде қарастырылады, бірақ техникалық мағынада, олар топырақ ылғалдылығын, мәңгі жатқан топырақты (мұздаған топырақ), өте төмен өткізгіштігі бар тау жыныстарындағы жылжымайтын суды, сондай-ақ терең геотермальдық немесе мұнай құралу суларын да қамти алады. Жер асты суларының майлау қызметін атқарып, жарықтардың қозғалысына әсер етуі мүмкін деген гипотеза бар. Жердің жер астындағы көп бөлігінде су бар болуы мүмкін, кейде ол басқа сұйықтықтармен араласып кетуі мүмкін. Жер асты сулары көбінесе жер үсті суларына қарағанда арзан, ыңғайлы және ластануға төзімді. Сондықтан, олар көбінесе халықты сумен қамтамасыз ету үшін қолданылады. Мысалы, АҚШ-та қолданылатын су қорының ең ірі көзін жер асты сулары құрайды, ал Калифорния барлық штаттардан ең көп жер асты суын алады. Жер асты резервуарлары АҚШ-тағы барлық суқоймалар мен көлдердің, соның ішінде Ұлы көлдердің су сыйымдылығынан әлдеқайда көп. Көптеген коммуналдық су көздері тек жер асты суларынан алынады. Әлем бойынша 2 миллиардтан астам адам оны негізгі су көзі ретінде пайдаланады. Жер асты суларын пайдалану экологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін. Мысалы, ластанған жер асты суларын өзендер мен көлдердегі ластанудан гөрі анықтау қиын және тазалауға көбірек күш жұмсалады. Жер асты суларының ластануы көбінесе құрлықтағы қалдықтарды дұрыс тастамаудың салдарынан туындайды. Басты көздері: өнеркәсіптік және тұрмыстық химиялық заттар мен қоқыс полигондары, ауыл шаруашылығында қолданылатын артық тыңайтқыштар мен пестицидтер, өнеркәсіптік қалдықтар лагуналары, кен орындарынан алынған қалдықтар мен процестік сулар, өнеркәсіптік фрекинг, мұнай кен орындарының тұзды сулары, жер асты мұнай қоймалары мен құбырлары, ағынды су шламасы және септикалық жүйелер. Сонымен қатар, жер асты сулары жағалау аймақтарында тұзды судың енуіне бейім, ал тұрақты емес түрде алынған кезде жердің шөгуіне әкелуі мүмкін, бұл қалалардың (мысалы, Бангкок) суға батуына және биіктіктің төмендеуіне (мысалы, Калифорнияның Орталық аңғарында бірнеше метр жоғалған) әкелуі мүмкін. Бұл мәселелерді теңіз деңгейінің көтерілуі және климаттың өзгеруінің басқа да салдары, әсіресе су айналымына тигізетін әсері күрделендіреді. Жердің осінің бұрылысы адамның жер асты суларын қазуына байланысты 31 дюймге өзгерген.

Анықтама

Жер асты сулары – топырақ пен тау жыныстарының жер астындағы кеуекті кеңістігінде орналасқан тұщы су. Ол су жинағыштардың су кестесі төменінде ағатын су болып табылады. Кейде жер беті суларымен тығыз байланысты жер асты суларын және су жинағыштағы терең жер асты суларын ажырату пайдалы (егер ол мыңдаған жылдар бұрын сіңген болса, онда "көне су" деп аталады).

Су айналымындағы рөлі

Жер асты суларын жер үсті суларымен салыстыра отырып қарастыруға болады: кіріс, шығыс және сақталу. Жер асты суларына табиғи кіріс – жер үсті суларының сіңуі. Жер асты суларының табиғи шығыстары – бұлақтар және мұхиттарға сіңу. Айналыс жылдамдығының баяу болуына байланысты, жер асты суларының сақталу көлемі, әдетте, кіріске қарағанда жер үсті суларына қарағанда әлдеқайда үлкен болады. Осы айырмашылық адамдарға жер асты суларын ұзақ уақыт бойы тұрақсыз пайдалануды жеңілдетеді. Дегенмен, ұзақ мерзімді алғанда, жер асты су көзінен жоғары сіңудің орташа жылдамдығы – сол көзден алынатын судың орташа тұтынуының шегі болып табылады. Жер асты сулары жауын-шашын, ағындар және өзендерден келген жер үсті суларымен табиғи түрде толықтырылады, бұл толықтыру су кескініне жеткен кезде. Жер асты сулары табиғи су айналымының ұзақ мерзімді "қоймасы" бола алады (тұру уақыты күндерден мыңжылдықтарға дейін), атмосфера және таза жер үсті сулары сияқты қысқа мерзімді су қоймаларынан (тұру уақыты минуттардан жылдарға дейін) өзгеше. Терең жер асты сулары (жер бетіндегі қайта толықталудан қашықтау орналасқан) табиғи циклын аяқтау үшін өте ұзақ уақытты қажет етеді. Орталық және Шығыс Австралиядағы Ұлы Артезиан алабы – әлемдегі ең ірі шектеулі сулы қабат жүйелерінің бірі, оның ауданы шамамен 2 миллион км²-ге жетеді. Гидрогеологтар жер асты суларындағы іздік элементтерді талдау арқылы осы сулы қабаттардан алынған судың жасы 1 миллион жылдан асып кетуі мүмкін екенін анықтады. Ұлы Артезиан алабының әртүрлі бөліктерінен алынған жер асты суларының жасын салыстыра отырып, гидрогеологтар алап бойынша су жасының артатынын анықтады. Судың Шығыс бөлігінде қайта толықталу орындарында жас су кездеседі. Жер асты сулары континенттің батысына қарай ағып бара жатқанда, олардың жасы ұлғаяды, ал ең көне жер асты сулары батыс бөліктерінде кездеседі. Бұл, 1 миллион жыл ішінде қайта толықталу көзінен шамамен 1000 км қашықтыққа жете алу үшін, Ұлы Артезиан алабы арқылы ағатын жер асты суларының жылдамдығы жылына шамамен 1 метрді құрайды дегенді білдіреді.

Температура

Судың жоғары жылу сыйымдылығы және топырақ пен тау жыныстарының жылуды сақтау қабілеті климаттың әсерін жұмсартады және жер асты суларын салыстырмалы түрде тұрақты температурада ұстауға көмектеседі. Кейбір аймақтарда, осы әсердің нәтижесінде жер асты суларының температурасы шамамен 10 °C (50 °F) деңгейінде сақталады, онда оларды жер бетіндегі құрылыстардың ішкі температурасын реттеу үшін қолдануға болады. Мысалы, ыстық ауа райында салыстырмалы түрде салқын жер асты суын үйдің радиаторлары арқылы айдап, содан кейін оны басқа құдық арқылы жерге қайтаруға болады. Суық мезгілдерде, су салыстырмалы түрде жылы болғандықтан, оны ауаны пайдалануға қарағанда әлдеқайда тиімді жылу сорғылары үшін жылу көзі ретінде қолдануға болады.

Қолжетімділік

Жер асты сулары әлемдегі тұщы судың шамамен отыз пайызын құрайды, бұл мұхиттар мен тұрақты мұзды қоса алғанда, бүкіл әлемдегі судың шамамен 0,76 пайызына тең. Әлемдегі сұйық тұщы судың 99 пайызы жер асты суларынан тұрады. Жер асты суларының жалпы қоры солтүстік және оңтүстік полюстердегі қар мен мұз қаптауында сақталған тұщы судың жалпы көлеміне шамамен тең. Бұл оны маңызды ресурс етеді, ол құрғақшылық сияқты жағдайларда жер үсті суының тапшылығына қарсы табиғи сақтағыш ретінде қызмет ете алады. Аквафердегі жер асты суының көлемін жергілікті ұңғымалардағы су деңгейін өлшеу және ұңғыма бұрғылаудан алынған геологиялық мәліметтерді зерттеу арқылы, су өткізгіш шөгінділер мен тау жыныстарының кеңдігін, тереңдігін және қалыңдығын анықтау арқылы бағалауға болады. Өндірістік ұңғымаларға инвестиция жасамас бұрын, сынақ ұңғымаларын бұрғылап, су кездесетін тереңдікті өлшеуге және зертханалық талдау үшін топырақ, тау жыныстары және су үлгілерін алуға болады. Аквафердің ағын сипаттамаларын анықтау үшін сынақ ұңғымаларында сорғылау сынақтарын жүргізуге болады.

Адамның пайдалануы

Жер асты суларына тәуелділік тек қана арта түседі, негізінен барлық секторлардың суға қажеттілігінің өсуімен және жауын-шашын үлгілерінің күрт өзгеруімен байланысты.

Саны

Жер асты сулары – ауыз су, суару және өндіріс салаларында қолданылатын әлемдегі ең көп қол жетімді тәтті су көзі. Жер асты сулары әлемдегі ауыз судың шамамен жартысын, суару суының 40%-ын және өнеркәсіптік мақсаттағы судың үштен бір бөлігін құрайды. Әлем халқының кем дегенде 50%-ы жер асты сулары арқылы ауыз сумен қамтамасыз етіледі. Шамамен 2,5 миллиард адам күнделікті су қажеттілігін қанағаттандыру үшін толығымен жер асты суларына тәуелді. 1900 жылы әлемдік тәтті су тартылымы шамамен 600 км³ болса, 2017 жылы 3880 км³-ға дейін өсті. Өсім қарқыны 1950–1980 жылдар аралығында ерекше жоғары болды (жыл сайын шамамен 3%), бұл халық санының өсу қарқынының жоғарылауымен және, әсіресе, суару үшін жер асты суларын дамытудың жеделдеуімен байланысты. (2022 жылғы мәліметтер бойынша) өсім қарқыны шамамен жылына 1%-ды құрайды, бұл қазіргі халық санының өсу қарқынымен үйлеседі. Әлем бойынша суару техникаларына жер бетіндегі суды қайта бағыттайтын каналдар, жер асты суларын сорғылау және бөгеттерден суды бұрып жіберу кіреді. Сулы жерлер ауыл шаруашылығында маңызды рөл атқарады. Құрғақ аймақтардағы терең сулы жерлер ұзақ жылдардан бері суару үшін су көзі болып табылады. Қазылып алынған жер асты суларының 70%-ы ауыл шаруашылығы мақсатында қолданылады. Үндістанда суарудың 65%-ы жер асты суларынан, ал қазылып алынған жер асты суларының шамамен 90%-ы суаруға жұмсалады. Кейде шөгінді немесе "көне" сулы жерлер суару және қалалық аймақтарды ауыз сумен қамтамасыз ету үшін пайдаланылады. Мысалы, Ливияда Муаммар Каддафидің "Ұлы жасалма өзен" жобасы Сахара астындағы сулы жерлерден алынған үлкен көлемдегі жер асты суларын жағалауға жақын орналасқан халық тығыз қоныстанған аймақтарға айдап жеткізді. Бұл Ливияға тұзсыздандыруға қарағанда ақша үнемдеуге мүмкіндік бергенімен, сулы жерлер 60-100 жыл ішінде құрғап қалуы мүмкін.

Қиындықтар

Біріншіден, су тасқынынан қорғау схемалары, су басқыштарында салынған инфрақұрылымды қорғауға бағытталған, табиғи су тасқынымен байланысты жер асты суларын толықтыруды төмендетудің күтпеген салдарына әкелді. Екіншіден, кең ауқымды жер асты суларының ұзақ мерзімді азайтылуы жердің шөгуіне, оның ішінде инфрақұрылымның зақымдануына және үшіншіден, тұзды судың енуіне әкелуі мүмкін. Төртіншіден, көбінесе жағалаудың төменгі жазықтарында кездесетін қышқыл сульфатты топырақтарды кептіру бұрынғы тұщы су және сағалар ағындарын қышқылдануы мен ластануына себеп болуы мүмкін.

Ағымдағы шот

Жер асты сулары өте пайдалы және көбінесе мол ресурс болып табылады. Жер бетіндегі құрлықтардың көп бөлігінде, кейде айтарлықтай тереңдікте, су жинағыштар (аквиферлер) кездеседі. Кейбір жағдайларда, осы су жинағыштар адамдардың тым көп пайдалануы салдарынан қарқынды түрде азайып барады. Мұндай шамадан тыс пайдалану, артық су алу немесе су жинағыштардың шектен тыс пайдаланылуы адамдар мен қоршаған орта үшін ауыр проблемалар тудыруы мүмкін. Адамдардың жер асты суын пайдалануына қатысты ең айқын проблема – су деңгейінің қазіргі ұңғымалардың жете алмайтын биіктікке төмендеуі. Осының салдарынан, жер асты суына жету үшін ұңғымаларды тереңірек бұрғылау қажет болады; мысалы, Калифорния, Техас және Үндістанда су жинағыштардан көп мөлшерде су сорғандықтан су деңгейі жүздеген футқа төмендеген. GRACE спутниктері Жердегі 37 маңызды су жинағыштың 21-і азайып бара жатқанын көрсететін деректерді жинады. Су деңгейінің төмендеуі, өз кезегінде, жер асты суларының шөгуі және тұзды судың енуі сияқты қосымша проблемаларды тудыруы мүмкін. Тағы бір алаңдатарлық жайт – артық бөлінген су жинағыштардан су тартылуы құрлықтағы және су экожүйелеріне зиян келтіруі мүмкін, кейде бұл зиян анық байқалады, ал кейде зиянның ұзақ мерзімді болуына байланысты оны байқау қиын. Су деңгейі төмендеуді жалғастыруда. Тұщы сулы су жинағыштар, әсіресе қар немесе жаңбырмен толықтырылуы шектеулі, яғни метеорлық сулармен толықтырылатын су жинағыштар, шамадан тыс пайдаланылуы мүмкін. Жергілікті гидрогеологиялық жағдайларға байланысты, гидравликалық байланыстағы су жинағыштардан немесе жер бетіндегі су көздерінен ішуге жарамсыз су немесе тұзды судың енуі мүмкін. Бұл, әсіресе жағалау аймақтарында және су жинағыштардан суды тым көп шығаратын жерлерде маңызды проблеманы құрайды.

Батуы

Жер астынан тым көп су сорғанда, жер асты кеңістігі қысылып, жер беті құлайды. Нәтижесінде жер учаскелерінде кратерлер пайда болуы мүмкін. Бұл, табиғи тепе-теңдік сақталғанда, суқойма мен су өткізбейтін қабаттардың арасындағы жер асты суының гидростатикалық қысымы жоғарыдағы шөгінділердің салмағын біршама көтеріп тұратынымен байланысты. Суқоймалардан артық су сорғанда, суқоймадағы тесік қысымы төмендеп, қабат қысылуы мүмкін. Бұл қысылу қысым қалпына келсе ішінара толыққанғанымен, көбінесе толыққанбайды. Суқойма қысылғанда жер бетінің төмендеуі, яғни жердің құлауы мүмкін. Жақын қабаттардағы суқоймаларда жер асты суы қиыршық тас, құм және лай бөлшектері арасындағы тесіктерден алынады. Егер суқойма төмен өткізгіштігі бар қабаттармен шектелген болса, құм мен шағылдың төмендеген қысымы судың жақын орналасқан шектейтін қабаттардан баяу ағып кетуіне себеп болады. Егер бұл шектейтін қабаттар сығылатын лай немесе саздан тұрса, суқоймаға судың жоғалуы шектейтін қабаттағы су қысымын төмендетеді, осылайша жоғарыдағы геологиялық материалдардың салмағынан оны қысып қояды. Ауыр жағдайларда, бұл қысылу жер бетінде құлау ретінде байқалады. Өкінішке орай, жер асты суларын алудан туындаған құлаудың көп бөлігі тұрақты болады (эластикалық қалпына келуі аз). Осылайша, құлау ғана емес, сонымен қатар қысылған суқойманың су сақтау қабілеті де тұрақты түрде төмендейді. Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласы бүгінде теңіз деңгейінен төмен жатыр, ал оның құлауына жер асты суларының түрлі суқоймалар/су өткізбейтін қабаттар жүйелерінен алынуы да себеп. 20 ғасырдың бірінші жартысында Сан-Хоакин аңғарында жер асты суларының кемуіне байланысты кейбір жерлерде 8,5 метрге дейін құлау байқалды. Өзен дельталарындағы қалалар, соның ішінде Италиядағы Венеция және Таиландтағы Бангкок жер бетінің төмендеуін бастан өткерді; бұрынғы көл төбесінде салынған Мексика қаласы жылына 40 см (1'3") дейін құлау деңгейін бастан өткерді. Жағалау қалалары үшін құлау теңіз деңгейінің көтерілуі сияқты басқа да экологиялық мәселелердің қаупін арттырады. Мысалы, Бангкокта 2070 жылға қарай 5,138 миллион адам жағалаудағы су тасқынына ұшырауы күтілуде, себебі бұл факторлар судың тұздылығының артуымен бірігеді. Нәтижесінде жергілікті экономика мен қоршаған ортаға елеулі зиян келтірілді. Жартылай құрғақ аймақтардағы жер үсті суармалы аймақтардағы суқоймалар, құдықтардан қосымша суару арқылы жер астына сіңіп кеткен суару суының қайта пайдаланылуымен тұздану қаупі бар. Жер үсті суару суларында әдетте 0,5 немесе одан да көп тұз болады, ал жылдық суару қажеттілігі 10000 немесе одан да көп болғандықтан, жылдық тұз импорты 5000 немесе одан да көп болады. Ұдайы буланудың әсерінен суқоймадағы тұз концентрациясы үнемі артып, ақырында экологиялық проблема тудыруы мүмкін. Мұндай жағдайда тұздылықты бақылау үшін жыл сайын дренаждық су ағызу жүйесі арқылы су ағызу суының бір бөлігі төгіліп, қауіпсіз жерге шығарылады. Дренаждық жүйе көлденең (мысалы, құбырлар, дренаждық плиткалар немесе арықтар арқылы) немесе тік (құдықтар арқылы дренаж) болуы мүмкін. Дренаждық қажеттілікті бағалау үшін агрогидросалиниттік компоненті бар жер асты суының моделін пайдалану тиімді болуы мүмкін, мысалы, SahysMod.

Теңіз суының енуі

Жағалауға жақын сулы қабаттардың беткі қабатында тұщы судың линзасы болады, ал тұщы судың астында тығыз теңіз суы орналасады. Теңіз суы мұхиттан сіңіп, тұщы судан тығыз болады. Жағалауға жақын, кеуекті (яғни, құмды) сулы қабаттар үшін тұщы судың үстіндегі қалыңдығы теңіз деңгейінен әрбір 1 фут (0 м) тұщы су басы үшін шамамен 40 фут (12 м) құрайды. Бұл қатынас Гибен-Герцберг теңдеуі деп аталады. Егер жағалауға жақын жерде тым көп жер асты суы сорғыланса, тұщы сулы қабаттарға тұзды су еніп, ішуге жарамды сумен жабдықтаудың ластануына әкелуі мүмкін. Майами маңындағы Бискейн сулы қабаты және Нью-Джерси жағалау жазықтығы сулы қабаты сияқты көптеген жағалау сулы қабаттары, шамадан тыс сорғылау және теңіз деңгейінің көтерілуі салдарынан тұзды судың енуіне байланысты проблемаларға тап болады. Теңіз суының енуі – жағалау сулы қабаттарына теңіз суының ағынуы немесе болуы; бұл тұзды судың енуінің бір түрі. Бұл табиғи құбылыс, бірақ климаттың өзгеруіне байланысты теңіз деңгейінің көтерілуі сияқты антропогендік факторлар оны тудыруы немесе нашарлатуы мүмкін. Біртекті сулы қабаттарда теңіз суының енуі тұщы суға өтетін аймақтың астында тұзды клин түзеді, оның үстінен теңізге қарай ағын жүреді. Бұл өзгерістер жер асты суларының үстіндегі жерлерге де әсер етуі мүмкін. Мысалы, Калифорниядағы жағалаудағы жер асты сулары көптеген сулы қабаттарда көтеріліп, су тасқыны мен ағын суды басқару қиындықтарының қаупін арттыруы мүмкін.

Климаттың өзгеруі

Климаттың өзгеруінің жер асты суларына тигізетін әсері, көбінесе суғаруға қажетті су сұранысына тікелей емес, буланудың күшеюі арқылы жасалатын әсері арқылы ең күшті болуы мүмкін. Тропиктік аймақтарда қарқынды жауын-шашын мен су тасқыны жер асты суларының қайта толуына ықпал етеді. Ал биік таулы аймақтарда қардың ұзақтығы мен мөлшерінің азаюы көктемде жер асты суларының толуын азайтуы мүмкін. Жер асты суларына негізделген климаттың өзгеруіне бейімделу шаралары, жер асты суларының таралып орналасқан қорын және сулы қабаттардың маусымдық немесе эпизодтық су артығын сақтау мүмкіндігін пайдаланады. Бұл ретте, жер үстіндегі тоғандар сияқты дәстүрлі инфрақұрылыммен салыстырғанда, судың булану жолымен жоғалуы едәуір төмендеуі мүмкін. Мысалы, тропикалық Африкада жер асты суларынан су шығару арқылы су және азық-түлік қорларының климатқа төзімділігін арттыруға болады.

Климаттың өзгеруін азайту

Геотермальдық энергияны дамыту, тұрақты энергия көзі ретінде, CO2 шығарындыларын азайтуда және осылайша климаттың өзгеруін жеңілдетуде маңызды рөл атқарады. Жер асты сулары геотермальдық энергияны сақтау, қозғалыс және өндіру процесіндегі маңызды фактор болып табылады. Голландия және Швеция сияқты алдыңғы қатардағы елдерде жер асты/жер асты сулары аудандық жылу және салқындату желілерінде маусымдық көз, жылуды сіңіруші немесе жылу "буфері" ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, терең сулы горизонттар көміртегіні ұстап алу және сақтау үшін де қолданылуы мүмкін, бұл атмосферада көмірқышқыл газының жиналуын баяулатуға бағытталған процесс.

Жер асты суларын басқару

Жер асты суларын басқару процестері жер асты суларын басқаруға, жоспарлауға және саясатты іске асыруға жағдай жасайды. Бұл процесс түрлі масштабтарда және географиялық деңгейлерде, оның ішінде аймақтық және трансшекаралық деңгейлерде жүзеге асырылады. Жер асты суларын басқару – іс-қимылға бағытталған, ол практикалық іс-шараларды жүзеге асыру мен күнделікті жұмыстарға баса назар аударады. Жер асты сулары көбінесе жеке ресурс ретінде қарастырылады (яғни, жер меншігімен тығыз байланысты және кейбір заңнамаларда жеке меншік ретінде танылады), сондықтан оны реттеу және жоғарыдан басқару мен басқару қиынға соғады. Үкіметтер жер асты суларының жалпыға ортақ мүдделерді қамтамасыз ету мақсатында, ресурстарды сақтаушы ретіндегі өз рөлін толыққанды орындауы керек. Ішкі заңдар мен ережелер жер асты суларына қолжетімділікті, сондай-ақ жер асты суларының сапасына әсер ететін адамның қызметін реттейді. Заңдық аялар сумен жабдықтау ұңғымаларын қоршаған аймақтарды, суды шығару және қайта толтыру аймақтарын қорғауды, тұрақты өнімділік нормаларын, су алуды бақылауды және біріктірілген пайдалану ережелерін де қамтуы тиіс. Кейбір заңнамаларда жер асты сулары, оның ішінде өзендер сияқты жер үсті суларымен бірге реттеледі.

Ел бойынша

Жер асты сулары, әсіресе құрғақ елдерде, ішу суымен қамтамасыз ету үшін маңызды су ресурсы болып табылады. Араб аймағы әлемдегі ең су тапшылығы сезілетін аймақтардың бірі және 22 Араб мемлекетінің кем дегенде 11-інде су көзі ретінде жер асты суларына ең көп сенеді. Аймақтың көптеген бөліктерінде, әсіресе тығыз қоныстанған және ауыл шаруашылығы дамыған аймақтарда жер асты суларын артық пайдалану жер асты сулары деңгейінің төмендеуіне алып келді.