Кіріспе

Электр тізбектерін талдау әдісі. Электр техникасында математикалық әдісті қолдану.

Электр техникасында Y Δ түрлендіргіші, сондай-ақ wye delta деп те жазылады және көптеген басқа атаулармен белгілі, электр желісін талдауды жеңілдетуге арналған математикалық әдіс. Атауы тізбек схемаларының пішіндерінен шыққан, олар тиісінше Y әрпі мен грек тіліндегі үлкен Δ әрпіне ұқсайды. Бұл тізбек түрлендіру теориясын 1899 жылы Артур Эдвин Кеннелли жариялаған. Ол үш фазалы электр қуат тізбектерін талдауда кеңінен қолданылады. Y Δ түрлендіргішін үш резистор үшін жұлдыз-тор түрлендіруінің ерекше жағдайы деп қарастыруға болады. Математикада Y Δ түрлендіргіші дөңгелек жазықтық графтар теориясында маңызды рөл атқарады.

Аттар

Y Δ түрлендіруі басқа да түрлі атаулармен белгілі, көбінесе оған қатысты екі пішіннің негізінде, кез келген тәртіппен тізімделген. Y әрпін "wye" деп те атайды, сондай-ақ оны T немесе жұлдыз деп те атай беруге болады; Δ әрпін "delta" деп те атайды, оны үшбұрыш, Π (пи деп те атайды) немесе тор деп те атайды. Сондықтан, түрлендірудің таралған атаулары мыналар: wye delta немесе delta wye, жұлдыз-дельта, жұлдыз-тор немесе T Π.

Негізгі Y-Δ түрлендіруі

Трансформация үш терминалды желілердің эквиваленттілігін орнату үшін қолданылады. Егер үш элемент ортақ түйінде бітсе және олардың ешқайсысы да ток көзі болмаса, кедергілерді түрлендіру арқылы түйін жойылады. Эквиваленттілік үшін, кез келген екі терминал арасындағы импеданс екі желіде де бірдей болуы керек. Мұнда келтірілген теңдеулер нақты да, кешенді импеданстар үшін де жарамды. Кешенді импеданс – Оммен өлшенетін шама, ол кедергіні әдеттегідей оң нақты сандар түрінде, ал реактивтілікті оң және теріс жолмай шамалар түрінде көрсетеді.

Желілерді оңайлату

Екі терминал арасындағы резистивті желілер теориялық тұрғыдан бір ғана эквивалентті резисторға (немесе жалпы алғанда, импедансқа) дейін оңайлатылуы мүмкін. Сериялық және параллель түрлендірулер – мұндай оңайлатудың негізгі құралдары, бірақ мұнда көрсетілген көпір сияқты күрделі желілер үшін олар жеткіліксіз. Y Δ түрлендіруі бір түйінді жоюға және одан әрі оңайлатылатын желіні жасауға мүмкіндік береді, бұл көрсетілгендей. Кері түрлендіру, Δ Y, түйін қосады және көбінесе одан әрі оңайлатуға жағдай жасайды. Жазық графпен бейнеленген кез келген екі терминалды желіні сериялық, параллель, Y Δ және Δ Y түрлендірулерінің тізбегі арқылы бір эквивалентті резисторға дейін келтіруге болады. Дегенмен, осы түрлендірулерді қолдану арқылы оңайлатуға болмайтын жазық емес желілер де бар, мысалы, торға оралған тұрақты шаршы тор немесе Петерсен отбасының кез келген мүшесі.

Граф теориясы

Графтар теориясында Y Δ түрлендіруі – графтың Y тармақты субграфының эквивалентті Δ тармақты субграфпен алмастырылуын білдіреді. Түрлендіру графтың қабырғаларының санын сақтайды, бірақ төбелердің және циклдардың санын сақтамайды. Егер бір графты екіншісінен кез келген бағытта Y Δ түрлендірулер тізбегі арқылы алуға болатын болса, онда екі граф Y Δ эквивалентті деп айтылады. Мысалы, Петерсен отбасы – Y Δ эквиваленттік классы болып табылады.