Кіріспе

Apple компаниясының графикалық пайдаланушы интерфейсінің мүмкіндігі – Dock. Dock – macOS графикалық пайдаланушы интерфейсінің маңызды бөлігі. Ол қолданбаларды іске қосу және ашық қолданбалар арасында жылдам ауысу үшін пайдаланылады. Dock, сонымен қатар macOS-тің NeXTSTEP және OPENSTEP операциялық жүйелерінде де маңызды рөл атқарды. Док дизайны алғаш рет RISC OS және NeXTSTEP сияқты операциялық жүйелерде пайда болған. iOS iPhone және iPod Touch үшін, ал iPadOS iPad үшін өздерінің Dock нұсқаларын ұсынады. Apple компаниясы 1999 жылы Dock дизайнына АҚШ патенті үшін өтініш беріп, 2008 жылдың қазанында, шамамен он жылдан кейін патент алды. Кез келген қолданбаны Dock-қа сүйреп тастау арқылы қосуға болады, ал кез келген қолданбаны Dock-тан сүйреп алып тастауға болады, Finder және Қоқыс шелегінен басқа. Олар Dock-тың сол және оң жағында орналасқан тұрақты элементтер (немесе Dock тік бағытталған болса, жоғары және төменгі элементтер). MacOS Core Services бөлігі болып табылады, орналасқан .

Шолу

NeXTSTEP және OPENSTEP-те Dock – жиі қолданылатын бағдарламалардың белгішелерін сақтайтын қосымшаларды іске қосу құралы. Жұмыс ортасын басқарушы мен Тостаған (Recycler) белгішелері әрқашан көрінеді. Dock бағдарлама жұмыс істемей тұрса, оның белгішесінің астында эллипс көрсетіледі. Бағдарлама жұмыс істесе, белгішеде эллипс болмайды. macOS-та жұмыс істеп жатқан қосымшалар әртүрлі жолдармен белгіленеді: кішкентай қара үшбұрыш (Mac OS X 10.0 – 10.4), көк түсті жарқыраған нүкте (Mac OS X 10.5 – 10.7), көлденең жарық жолағы (OS X 10.8 және 10.9) және қара немесе ақ нүкте (OS X 10.10). Дегенмен, macOS-та Dock операциялық жүйедегі кез келген бағдарлама немесе файлды сақтау орны ретінде қолданылады. Ол кез келген мөлшердегі элементтерді сақтай алады және кішкентай белгішелерді жақсы көру үшін оларды динамикалық түрде өзгертіп, үлкейтеді. Дәстүрлі түрде ол экранның төменгі жиегінде пайда болады, бірақ пайдаланушы қаласа, оны экранның сол немесе оң жиегіне де орналастыруға болады. Әдетте Dock-те белгішесі сақталмайтын қосымшалар жұмыс істеген кезде де сонда пайда болады және тоқтағанша сонда қалады. Бұл мүмкіндік NeXT операциялық жүйелеріндегі Dock-тан өзгеше, онда Dock-тың сыйымдылығы дисплейдің ажыратымдылығына байланысты. Бұл, мүмкін, macOS NeXTSTEP-тен басқа қандай да бір технологияны мұра етпегендіктен, Сөре (Shelf) функциясының кейбір бөліктерін қалпына келтіруге жасалған әрекет болуы мүмкін. (Finder-де минималды Сөре функционалдығы іске асырылды.) Dock-қа енгізілген өзгерістер оның функционалдығын Apple-дің Newton OS Button Bar-ға жақындатады, ол MessagePad 2x00 сериясында және басқаларында қолданылады. Қосымшаларды Finder сияқты қосымшаға, «Қосымшалар сөресіне» (Extras Drawer) сүйреп әкелуге және шығаруға болады. Сонымен қатар, экран пейзаждық режимге ауысқанда, пайдаланушы macOS-тағы Dock сияқты Батырма жолағын экранның оң немесе сол жағына орналастыруды таңдай алады. macOS Dock сонымен қатар қосымшаларды экранда көрсетілмей тұрып басқаруға мүмкіндік беретін кеңейтілген мәзірлерді ұсынады. Көптеген қосымшаларда «Шығу» (Quit), «Dock-та сақтау» (Keep In Dock), «Dock-тан жою» (Remove From Dock) және басқа опциялар бар, бірақ кейбір қосымшалар осы мәзірлерді басқа мақсаттар үшін пайдаланады, мысалы iTunes, ол осы мәзірді пайдаланушының ойнату опцияларын басқару үшін қолданады. Басқа қосымшалар онлайн псевдонимнің күйін өзгертуді (MSN, AIM/iChat және т.б.) немесе құжатқа енгізілген өзгерістерді автоматты түрде сақтауды қамтиды (қазіргі уақытта macOS үшін мұндай мүмкіндікпен қолдау көрсетілмейді). Docklings (Mac OS X 10.4 немесе одан бұрынғы нұсқаларында) тышқанда оң батырма болса, оны қолдану арқылы ашылуы мүмкін, бірақ көбінесе оны басып тұру немесе басқару батырмасын басу арқылы мәзірді ашуға болады. Mac OS X Leopard-та dockling-тер Stacks-ке алмастырылды. Stacks файлдарды Dock-тегі кішкентай ұйымдастырылған қалтаға «жинақтайды» және оларды сол жақ батырманы шерту арқылы ашуға болады. Stacks үш түрлі көріністе көрсетілуі мүмкін: «Желпақ» (fan), «Тор» (grid) немесе «Тізім» (list), бұл dockling-терге ұқсас. Тор көрінісінде осы стектегі қалталарды Finder-ді ашпастан тікелей осы стекте ашуға болады. iOS-та Dock қосымшаларды және iOS 4-тен бастап қосымшаларды қамтитын қалталарды сақтау үшін қолданылады. macOS Dock-тан айырмашылығы, iPhone және iPod Touch Dock-қа ең көп дегенде 4 белгіше орналастырылуы мүмкін. Алайда iPad үшін ең көп 16 белгіше (13 қосымша және 3 жақында ашылған қосымша) орналастырылуы мүмкін. iOS-та Dock өлшемін өзгерту мүмкін емес. Dock-тегі қосымшаны шерту арқылы іске қосылғанда, ол бағдарламалық жасақтама жүктеу аяқталғанға дейін секіреді. Сонымен қатар, қосымша пайдаланушыдан назар аударуды қажет еткенде, оның белгішесі басылғанша және пайдаланушы оның талаптарын орындағанша, одан да жоғары секіреді.

Дизайн

Mac OS X Public Beta және 10.0 нұсқасында табылған доктың бастапқы нұсқасы, Aqua стиліндегі жіңішке жолақтары бар ақ түсті мөлдір интерфейсті ұсынады. Mac OS X 10.1–10.4 нұсқаларындағы док бұл жолақтарды жояды, бірақ қалған бөлігі бірдей болады. Mac OS X 10.5–10.7 нұсқалары бағдарламаларды дәстүрлі жалпақ емес, үш өлшемді, шыны тәрізді бетте перспектива бойынша көрсетеді, бұл Sun Microsystems-тің Project Looking Glass бағдарламасының догына ұқсайды. OS X 10.8–10.9 нұсқаларындағы көрініс дөңгелек бұрыштармен жабық мұз шынысына ұқсайды. OS X 10.10 және одан кейінгі нұсқалары Mac OS X 10.4 сияқты екі өлшемді көрініске қайта оралады, бірақ одан да мөлдір және iOS 7 бұлыңғыр эффектісімен. iPhone OS 1–3 нұсқаларында док металл түрін қолданды, ол Power Mac G5 (2003–2005) және Mac Pro (2006–2012 немесе 2019) алдыңғы панеліне ұқсас. iPad және iOS 4–6 нұсқаларындағы iPhone OS 3.2, Mac OS X 10.5–10.7 док дизайнын қабылдады, ол iOS 7-ге дейін қолданылды, ал iOS 7 Mac OS X Tiger-ден ұқсас докты пайдаланды, бірақ iOS 7 стиліндегі бұлыңғыр эффектілерімен. iOS 11-де iPad және iPhone X үшін док-стансасы macOS док-стансасына ұқсату үшін жаңадан жасалды.

Қатысушы бағдарламалық қамтамасыз ету

Классикалық Mac OS-де Launcher деп аталатын док сияқты қосымша бар, ол алғаш рет 1993 жылы Macintosh Performa модельдерінде пайда болды, кейіннен System 7.5.1 құрамына енгізілді. Ол негізгі функцияны орындайды. Сондай-ақ, DragThing сияқты қосымшалар ескі нұсқаларды пайдаланушылар үшін док қосты. MacOS док сияқты мүмкіндіктерді бірінші болып іске асырған операциялық жүйе емес. RISC OS-те MacOS Dock-ке өте ұқсас Icon bar деп аталатын мүмкіндік бар. Icon Bar алғаш рет 1987 жылы RISC OS-тің Arthur деп аталған бірінші нұсқасында іске асырылды. Microsoft Internet Explorer 4 бағдарламасымен бірге шыққан Windows Desktop Update-те қарапайым док мүмкіндігін енгізді. Бұл жылдам іске қосу құралдар панелі Windows 7-ге дейін қолданылды, онда ол MacOS Dock-ке ұқсас функционалдылықты ұсынатын Superbarмен алмастырылды. Linux және BSD жүйелерінде де әртүрлі доктар қолданылады. Мысалдар: Window Maker (NeXTstep GUI-нің көрінісі мен сезімін имитациялайды), Docky және Avant Window Navigator, KXDocker (басқаларымен қатар) KDE үшін, сондай-ақ әртүрлі gdesklet/adesklets доктары, AfterStep's Wharf (NeXTstep UI-ден туындаған), iTask NG (gOS сияқты Enlightenment негізіндегі Linux дистрибутивтерінде қолданылатын модуль) және Blackbox's Slit.

Сын

Mac OS X әзірленбес бұрын, 1980 және 1990 жылдары Apple компаниясында жұмыс істеген пайдаланушылық кеңесші Брюс Тогнаццини 2001 жылы Dock-тағы он проблеманы тізімдеген мақала жазды. Бұл мақала 2004 жылы жаңартылып, бастапқы сынның екеуі алынып тасталды және жаңасы қосылды. Оның бір алаңдаушылығы – Dock тым көп экран кеңістігін пайдаланады. Тағы бір мәселе – иконалар тек курсор үстінен өткенде ғана атауларын көрсетеді, сондықтан ұқсас файлдар, қалталар мен терезелерді ажырату қиын. Тогнаццини сондай-ақ иконалар Dock-тан шығарылғанда оларды қайтарудың оңай жолы болмай, жоғалып кететінін сынады; ол бұл әрекетті "объектінің жойылуы" деп атады. Ars Technica үшін жазған Джон Сиракуза 2000 жылы Mac OS X Public Beta нұсқасы шыққанда Dock-тағы бірнеше мәселелерге тоқталды. Ол Dock орталыққа орналасқандықтан, иконаларды қосу немесе жою қалған иконалардың орнын өзгертетінін атап өтті. Келесі жылы Mac OS X v10.0 туралы жазған шолуында, ол Dock қолданбаларды іске қосу, ауыстыру, файлдарды ашу және кішірейтілген терезелерді сақтау сияқты өте көп функцияларды орындайтынын, бұл оңтайлы пайдалану үшін қажеттіден артық екенін көрсетті. Сиракуза Mac OS X v10.5 нұсқасы шыққаннан кейін Dock-ты одан әрі сынады, ол эстетикалық көрініс үшін пайдалылығынан айырылғанын айтты. Сиракуза 3D эффектісі мен көлеңкелерді, ашық қолданбалар үшін ақшыл көк индикаторды және файлдар мен қалталарды ажыратудың қиындығын сынады. OSNews бас редакторы Том Холверда Dock-тағы бірнеше мәселелерді атап өтті, олардың ішінде Dock-тың екі жаққа да кеңейетіні, қоқыс белгісін сақтайтыны және тұрақты атаулары болмайтыны бар. Холверда Mac OS X v10.5 нұсқасында жаңартылған Dock-ты да сынады.