Кіріспе

Колледж футболының үздік ойыншысына жыл сайын берілетін сыйлық

Хейсман мемориалдық трофейі (көбінесе «Хейсман трофейі» немесе жай ғана «Хейсман» деп аталады) колледж футболындағы ең үздік ойыншыға жыл сайын табыс етіледі. Жеңімпаздар қабілеттілік, еңбекқорлық, табандылық және қажырлы еңбектің жарқын үлгісі болып табылады. Сыйлықты Хейсман трофейі қоры желтоқсан айының басында маусымнан кейінгі боулл ойындарынан бұрын тапсырады. Бұл марапат 1935 жылы Downtown Athletic Club клубы «Миссисипи өзенінен шығысқа қарайғы ең құнды колледж футболшысын» марапаттау үшін құрылған және алғаш рет Чикаго университетінің жартылай қорғаушысы Джей Бервангерге берілді. 1936 жылғы қазанда клубтың спорт директоры Джон Хейсман қайтыс болғаннан кейін, сыйлық оның құрметіне аталды және Миссисипи өзенінен батысқа қарайғы ойыншыларды да қамтуға кеңейтілді. Хейсман колледж спортында футболшы, футбол, баскетбол және бейсболдың бас жаттықтырушысы, сондай-ақ спорт директоры ретінде белсенді болды. Бұл колледж футболындағы бірнеше марапаттың ең көнесі, оның ішінде Максвелл сыйлығы, Уолтер Камп сыйлығы және AP Жыл ойыншысы сыйлығы бар. «Хейсман» және «Жылдың үздік ойыншысы» сыйлықтары ең үздік ойыншыны марапаттайды, ал «Максвелл» және «Уолтер Камп» сыйлықтары үздік ойыншыны, ал «Арчи Гриффин» сыйлығы ең құнды ойыншыны марапаттайды. Хейсман трофейінің соңғы жеңімпазы – Луизиана штаты университетінің квотербегі Джейден Дэниелс.

Трофидің дизайны

Скульптор Фрэнк Элиску жасаған кубоктың өзі 1934 жылы Нью-Йорк университетінің футбол командасының жетекші ойыншысы Эд Смиттің үлгісі бойынша жасалған. Кубок құйма қоладан жасалған, биіктігі 34,3 см, ұзындығы 14 дюйм, ені 16 дюйм және салмағы 20,4 кг. Элиску өзінің бұрынғы Джордж Вашингтон орта мектебіндегі сыныптасы Смиттен футболшы мүсінінің тапсырысы бойынша поза беруді сұрады. Смит 1982 жылға дейін мүсіннің Хейсман кубогіне айналғандығын білмеді. Downtown Athletic Club Смитке 1985 жылы жеке Хейсман кубогін табыс етті. 1935 жылы құрылғаннан бастап, мүсін Нью-Йорктегі Dieges & Clust (кейін Род-Айленд штатының Провиденс қаласында) 1980 жылға дейін құйылды, содан кейін Dieges and Clust компаниясы Herff Jones компаниясына сатылды. Біраз уақытқа дейін, кемінде 2008 жылға дейін, мүсіндер Нью-Йорктегі Roman Bronze Works компаниясында құйылды. 2005 жылдан бері кубокты Оклахома штатының Дел-Сити қаласындағы MTM Recognition компаниясы жасап шығаруда.

Университет жетістігі

Жеке статистикадан басқа, команданың жетістіктері дауыс беруде маңызды рөл атқарады. Әдетте, Heisman жүлдесін жеңіп алған ойыншы – өте табысты маусым өткізген және сол маусымның бір кезеңінде ұлттық чемпионат немесе ірі конференция чемпионатына таласқан команданың өкілі болады. Қазіргі заманғы I дивизион FBS-тен тыс ойыншының Heisman жүлдесіне жақындауы үшінші орынға дейін болды; екі жағдайда да бұл ойыншылар сол кездегі I AA дивизионында, қазір I FCS дивизионында ойнаған мектептердің құрамында болды. Біріншісі – 1987 жылы Holy Cross командасынан Горди Локбаум, ал одан кейін 1993 жылы Alcorn State командасынан Стив Макнейр. Appalachian State университетінің Арманти Эдвардс та 2007 жылы Appalachian командасының №5 рейтингтегі Michigan командасын жеңгеннен кейін жүлдеге үміткер ретінде қысқаша талқыланды. Гриффин Огайо штатында қатарынан Heisman жүлдесін жеңгеннен басқа, тағы бес университет екі түрлі ойыншысының қатарынан Heisman жүлдесін жеңіп алуына куә болды: Yale (1936–37), Army (1945–46), Southern California (USC) (2004–05), Oklahoma (2017–18) және Alabama (2020–21). Heisman жүлдесін бірнеше рет жеңіп алған үш орта мектеп бар. Біріншісі – Техас штатының Даллас қаласындағы Woodrow Wilson орта мектебі (Davey O'Brien 1938 жылы және Tim Brown 1987 жылы) (Woodrow осылай танылған жалғыз мемлекеттік орта мектеп болып қала береді). Содан кейін екі жеке орта мектеп те осы көрсеткіштерге қол жеткізді: Вирджиния штатының Fork Union қаласындағы Fork Union әскери академиясы (Vinny Testaverde 1982 жылы аспирантурада, ал Eddie George 1996 жылы) және Калифорния штатының Санта-Ана қаласындағы Mater Dei орта мектебі (John Huarte 1964 жылы, Matt Leinart 2004 жылы және Bryce Young 2021 жылы). John Heisman жаттықтырған колледждердің ішінде тек Auburn университеті ғана Heisman жүлдесін жеңіп алған ойыншыларды тәрбиеледі: Pat Sullivan 1971 жылы, Bo Jackson 1985 жылы және Cam Newton 2010 жылы.

Сынып және жас

Тарихының көп бөлігінде Heisman сыйлығының жеңімпаздары әдетте жоғары курс студенттері болды. Техас A&M командасының квотербегі Джонни Манзиль 2012 жылы Heisman сыйлығын жеңген алғашқы бірінші курс студенті болды. Келесі жылы, 19 жас 342 күндік болғанда, Флорида штатының квотербегі Джеймис Уинстон сол кездегі ең жас Heisman Trophy иегері атанды, ол да бірінші курс студенті болған. Алайда, екеуі де колледждің екінші курсында оқыды, бірінші курста «қызыл жейде» (redshirt) статусын алғандықтан, әзірге нағыз бірінші курс студенті бұл сыйлықты жеңіп алған жоқ. Heisman сыйлығының тарихындағы алғашқы 72 жылда екінші курс студенттерінің ешқайсысы жеңіске жетпеді, содан кейін үш екінші курс студенті қатарынан жеңіс туды: 2007 жылы Тим Тебоу, одан кейін Сэм Брэдфорд және Марк Инграм II. Ламар Джексон да Уинстонның ең жас Heisman жеңімпазы рекордын бұзып, 2016 жылы төртінші рет жеңіске жетті. Бұл сыйлықты жеңіп алған төрт екінші курс студентінің ішінде тек Брэдфорд ғана «қызыл жейде» статусын алған, ал қалғандары колледждің екінші курсында оқып жүргенде жеңіс оді. Heisman сыйлығын жеңіп алған үшінші курс студенттері де болды, олардың біріншісі 1945 жылы Док Бланшар болды. Бес ойыншы бұрын Heisman дауыс берудегі алғашқы үштікке кірген, кейін сыйлықты жеңіп алды: Анджело Бертелли, Гленн Дэвис, Док Бланшар, Доак Уокер және Гершель Уокер. Сегіз ойыншы бірінші немесе екінші курс студенті болып, үздік үштікке кірді, бірақ ешқайсысы Heisman сыйлығын жеңіп алмады: Клинт Каслбери, Маршалл Фолк, Майкл Вик, Рекс Гроссман, Ларри Фицджеральд, Адриан Петерсон, Дешон Уотсон және Кристиан Маккаффри. Төрт ойыншы қатарынан екі жыл бойы екінші орынға ие болды: Гленн Дэвис (1944 және 1945 жылдары екінші орын, 1946 жылы жеңімпаз), Чарли Джастис (1948 және 1949 жылдары екінші орын), Даррен МакФадден (2006 және 2007 жылдары екінші орын) және Эндрю Лак (2010 және 2011 жылдары екінші орын). Ең үлкен және ең жас Heisman жеңімпаздары Atlantic Coast Conference командаларында ойнады. Ең үлкені Крис Вайнке 2000 жылы жеңген кезде 28 жаста болды; ол Флорида штатына оқуға түсуге дейін алты жыл кіші лигада бейсбол ойнады. Ең жас жеңімпаз – Луисвиллдің 2016 жылғы лауреаты Ламар Джексон, оның жасы 19 жыл 338 күн, Джеймис Уинстон 2013 жылы жеңген кездегіден төрт күн жас.

Орны

Heisman жүгірші немесе квотербекке көбінесе беріледі; осы екі позициядан басқа позицияда ойнаған өте аз ойыншылар ғана кубокты жеңіп алды. Үш уайд ресивер жеңімпаз атанды: Тим Браун (1987), Десмонд Ховард (1991) және Девонта Смит (2020). Екі тайт энд те жеңімпаз атанды, Ларри Келли (1936) және Леон Харт (1949). Чарльз Вудсон – бұл сыйлықты жеңіп алған жалғыз қорғаныс шебер ойыншы, ол 1997 жылы Мичиган үшін қорғанысшы, сонымен қатар кик ритернер және кейде уайд ресивер ретінде ойнады. Қорғаныста ғана ойнаған кез келген ойыншының ең жоғары көрсеткіші 1980 жылы Питтсбургтің дефенсив энды Хью Грин, 2012 жылы Нотр-Дамның лайнбекері Манти Те'о және 2021 жылы Мичиганның дефенсив энды Эйдан Хатчинсон екінші орын алды. Heisman ішкі желідегі ойыншының құрметіне аталғанымен, екі жақтың да ішкі желісіндегі ешбір ойыншы бұл сыйлықты жеңіп алған жоқ. Аңыз лайнбекер Дик Буткус 1963 жылы алтыншы, ал 1964 жылы үшінші орын алды және ол екі жақты ойыншылардың кең таралған кезінде шабуылда орталық ретінде ойнағандықтан, ішкі желілік ойыншы ретінде қатыса алатын еді. Минесотаның офенсив гарды Том Браун және Огайо штатының офенсив тэкл Джон Хикс 1960 және 1973 жылдары тиісінше екінші орын алды. Небраскадан шыққан дефенсив лаймен Рич Гловер 1972 жылғы дауыс беруде үшінші орынды иеленді, ал оның Корнхаскер командаласы Джонни Роджерс жеңіске жетті. Вашингтонның дефенсив тэкл Стив Эмтман 1991 жылы дауыс беруде төртінші орын алды. Небраскадан Ндамуконг Сух 2009 жылы дефенсив тэкл ретінде төртінші орынды иеленді. Сонымен қатар, Оклахома командасының центрі Курт Бёррис 1954 жылы сыйлық үшін екінші орынды алды, ал Орландо Пейс 1996 жылы Огайо штатының офенсив тэкл ретінде төртінші орынды иеленді.

Өңірлік бейімділік туралы дау

Жоғарыда айтылғандай, ойыншының позициясы мен жасына қатысты жазба ережелерге бірқатар сыншылар алаңдаушылық білдірді. Жылдар бойы аймақтық көзқарасқа қатысты көп сын айтылды, бұл Хейсман дауыс беру процесі Батыс жағалауының ойыншыларын назардан тыс қалдырғанын көрсетеді. Қазіргі уақытта Pac 12 конференциясы (бұрынғы Pac 10 және Pac 8) Power Five конференцияларындағы 65 команданың 12-сін (шамамен 18,5%) құрайды. Heisman жүлдесі басқа конференциялардың ойыншыларына да берілуі мүмкін және берілді, бірақ ұзақ мерзімді кездейсоқ үлгіде Pac 10/12 ойыншылары Heisman жүлдесінің шамамен 18%-ын жеңіп алатынын көрсетуі мүмкін. 1981 (Маркус Аллен) мен 2002 (Карсон Палмер) жылдары аралығындағы 20 маусымда Тыныш мұхиты 10 конференциясының немесе Батыс жағалауының басқа ешбір ойыншысы Хейсман кубогын жеңіп алмады. 21-ші ғасырдың басында Оңтүстік Калифорния (USC) командасынан төрт ойыншы, ал Палмерден кейін үш ойыншы жүлдеге ие болды. Орегон штатының квотербегі Терри Бейкер 1962 жылы, ал UCLA-дан Гэри Бебан 1967 жылы жеңіске жеткенімен, 1970 жылы Стэнфордтың Джим Планкеттің және 2014 жылы Орегонның Маркус Мариотаның жеңісі аралығында Батыс жағалауынан USC емес ешбір ойыншы жеңіп алмады. Мариотаның жеңісінен басқа, Планкеттің жеңісінен кейін Чак Мунси, Джон Элвей, Тоби Герхарт, Эндрю Лак, Кристиан МакКэффри және Брайс Лав ең жақын келді. Мунси 1975 жылы Хейсман дауыс беруде екінші орынды алған Калифорния Алтын аюларының (California Golden Bears) шабуылшысы болды. Қалған бесеуі 1982 жылы Хейсман дауыс беруде екінші орынды алған Стэнфорд ойыншылары, сондай-ақ 2009 жылдан 2011 жылға дейін, 2015 және 2017 жылдары да екінші орынды иеленді. Батыс жағалауындағы көзқарас туралы пікірталас көбінесе Шығыс жағалауындағы дауыс берушілердің телеарналардың келісімшарттары, уақыт белдеулерінің айырмашылығы немесе мәдени қызығушылықтар себепті Батыс жағалауындағы ойындарды аз көретіні туралы идеяға негізделген. Heisman болжамдары сайты StiffArmTrophy.com-дағы комментатор Кари Чишолм Хейсман дауыс беру процесінің өзінде кемшіліктер бар екенін мәлімдейді: Хейсман дауыс беру мақсатында ел алты аймаққа бөлінеді, олардың әрқайсысы 145 дауыс алады. Басқаша айтқанда, әр аймаққа дәл 16,67 пайыз дауыс тиесілі. Алайда, әр аймақ халықтың тең 1/6 бөлігін құрамайды. Үш аймақта (Алыс Батыс, Орта Батыс және Орта Атлантика) халық саны ұлттық халықтың 16,67%-ынан көп; ал үш аймақта (Солтүстік-Шығыс, Оңтүстік және Оңтүстік-Батыс) аз. Шындығында, Алыс Батыста халық саны ең көп, ол елдің 21,2%-ын құрайды, ал Солтүстік-Шығыста ең аз, ол 11,9%-ды құрайды.

2005 жылғы сыйақының күшін жою және қайтару

2010 жылы Оңтүстік Калифорния университетінің спорт директоры Пэт Хаден университетке 2005 жылғы Хейсман кубогының көшірмесін қайтару туралы хабарлады, себебі NCAA санкциялары университетті Реджи Буштан қарым-қатынасын үзуді талап етті. NCAA Буш USC-де оқып жүргенде агенттен сыйлық алғанын анықтады. 2010 жылдың 14 қыркүйегінде Буш өз еркімен Хейсман жеңімпазы атағынан бас тартты. Келесі күні Хейсман қоры 2005 жылғы сыйлықтың күшін жойғанын жариялады және өзінің ресми веб-сайтынан 2005 жылғы сыйлыққа қатысты барлық ақпаратты алып тастады. Буш 2012 жылы кубокты Хейсман қорына қайтарды. Ұлттық БАҚ-тың реакциясы әртүрлі және өткір болды. CBSSports.com редакторы Дж. Дарин Дарст Буш "сыйлықты қайтаруға қысым көрсетілмеуі керек еді" деген пікір білдірді. Fox Sports тілшісі Калани Симпсон: "Хейсман қоры жақсы әрекет жасады. Жағдайды жасыруға тырысу – ақылды амал" деп жазды. Америка футбол жазушылары қауымдастығының бұрынғы президенті Деннис Додд, керісінше, Буштың күшін жойған 2005 жылғы сыйлығын сол жылы екінші орын алған Винс Янгқа беруге шешім қабылдады. Ол: "Хейсман қоры қайта дауыс беруге асықпай тұр, біз оның орнына дауыс бердік. Винс Янг 2005 жылғы Хейсман сыйлығының жаңа жеңімпазы" деп жазды. Los Angeles Times газеті Буштың Хейсман жүлдесінің "дәуленің ізі бар" екенін айтты, бірақ шешім Буш жүлде алғаннан кейін бес жыл өткен соң және оның Хейсман титулының мерзімі аяқталғаннан кейін төрт жыл өткен соң қабылданғанына өкінді. 2024 жылдың 24 сәуірінде Хейсман қоры Реджи Буштың кубогын ресми түрде қайтару туралы хабарлады, бұл "колледж футболының ландшафтындағы маңызды өзгерістер" деп сипатталды. Қор "колледж спортындағы түбірлі өзгерістерді" атап өтті, оның ішінде студент-спортшыларға сыйақы төлеуге рұқсат беретін ережелер және 2021 жылғы АҚШ Жоғарғы Сотының Алстон ісі бойынша NCAA-ға қарсы шешімі, бұл Қордың пікірінше, "NCAA-ның әуесқойлық моделінің заңдылығына күмән келтірді және студент-спортшыларға сыйақы төлеуге мүмкіндік ашты".