Жули Теймор: Американдық режиссер және драматург

Кіріспе

Американдық кино және театр режиссері және жазушысы (1952 жылы туған)

Джули Таймор (15 желтоқсан, 1952 жылы туған) – американдық режиссер және театр, опера және кино саласындағы жазушы. Оның "Арыстан патша" пьесасының сахналық қойылымы 1997 жылы тұңғыш рет көрсетілді және он бір "Тони" сыйлығына ие болды, Таймор режиссурасы мен костюмдері үшін "Тони" сыйлығын жеңіп алды. Оның 2002 жылы мексикалық суретші Фрида Кало туралы түсірген "Фрида" фильмі бес "Оскар" сыйлығына ұсынылды, соның ішінде Таймордың "Burn It Blue" әні "Үздік түпнұсқа ән" номинациясына ие болды. Ол сондай-ақ 2007 жылы "Битлз" тобының музыкасына негізделген "Across the Universe" музыкалық фильмінің режиссері болды.

Ерте өмір

Таймор Массачусетс штатының Ньютон қаласында Элизабет (қыздығы Бернштейн) – саяси ғылым профессоры және Демократиялық партия белсендісі, және гинеколог Мелвин Лестер Таймордың қызы болып дүниеге келді. Театрға деген қызығушылығы Таймордың өмірінің ерте кезеңінде пайда болды. Он жасында Бостон балалар театрына қосылып, бірнеше қойылымда бас рөлдерде ойнады. Театр ұжымдарының ең жас мүшесі болу жиі кездесетін жағдайға айналды. 13 жасында ол әр апта сайын Бостонға өзімен-өзі сапар шегіп, Джули Портманның Театр шеберханасын ашты. 15 жасында ата-анасы оны Халықаралық өмір сүру эксперименті аясында Шри-Ланка мен Үндістанға жіберді. 16 жасында мектепті бітіргеннен кейін Таймор Парижге Жаков Лекок атындағы Халықаралық Театр мектебіне оқуға кетті. Онда ол мим өнерімен танысып, дене сезімталдығын дамытуға мүмкіндік алды. Парижде Таймор алғаш рет маскалармен жұмыс істеді және кино әлеміне, әсіресе Феллини мен Куросаваның туындыларына ден қойды. Университеттің соңғы курсында Таймор бір жылдық Томас Дж. Уотсон стипендиясын жеңіп алды, ол бітіруден кейін басталды. Бұл стипендия оған Жапония мен Индонезияға саяхаттауға мүмкіндік берді, ол 1975 жылдан 1979 жылға дейін дербес жалғастырды. Индонезияда ол «Театр Лох» атты маска/би ұжымын құрды, оған жапондық, бали, сундан, француз, неміс және американдық актерлер, музыканттар, бишілер мен қуыршақ ойнатушылар кірді. Ұжым Индонезия бойынша «Way of Snow» және «Tirai» атты екі түпнұсқа қойылыммен гастрольдік сапар жасады, олар кейіннен АҚШ-та да қойылды. 1980 жылы ол ұзақ жылдар бойы серіктес болған Эллиот Голденталмен танысты. Таймор 2010 жылы Огайо штатының Оберлин қаласындағы Оберлин колледжінде бітірушілер алдында сөз сөйледі.

Театр

Индонезиядан Нью-Йоркке оралған Таймор 1980 жылы Ла МаМада «Тирай» спектаклін қайта қойды. Оның келесі жобасы – «Хаггада», «Қоғамдық театр» директоры Джозеф Папптың мәдени инклюзивті, жыл сайынғы Пасха мерекесін өткізу ниетінен туындады. 1984 жылы Таймор «Жаңа аудиторияға арналған театрмен» бірлесіп, «Жазғы түнгі арман» атты 60 минуттық нұсқасын «Қоғамдық театрда» ұсынды. Екі жылдан кейін ол «Жаңа аудиторияға арналған театр» үшін Шекспирдің алғашқы пьесасы – «Торнаны» («The Tempest») қойды. Ол сол театр сахнасында тағы үш қойылымды сахналады, олардың ішінде Карло Гоццидің «Шипалы қызды бауырмалау», «Титус Андроник» және «Жасыл құс» пьесалары бар. Кейіннен ол «Торна» мен «Титусты» толық метражды фильмдерге бейімдеді. Таймор Индонезияда «Teatr Loh» театрымен жұмыс істеген кезінен бастап, қуыршақтар мен маскаларды кеңінен қолданатын ерекше визуалды стилімен танымал болды. Таймордың ең танымал жұмысы – 1997 жылы Бродвейдегі «Арыстан патша» қойылымы. «Арыстан патша»ның әлемдік кассалық табысы барлық ойын-сауық фильмдерінен асып түседі, ол 20-дан астам елдегі 100-ден астам қалада көрсетілді және оны 100 миллионнан астам адам көрді. Таймор «Арыстан патша» мюзиклі үшін «Ең үздік музыкалық режиссура» номинациясындағы «Тони» сыйлығын алған алғашқы әйел болды. 2007 жылы «Арыстан патша» Йоханнесбургте қойылды және Парижде француз тіліндегі алғашқы қойылымы өтті. 2008 жылы «Le Roi Lion» Францияның ұлттық театр сыйлығы – «Мольер» сыйлығында «Ең жақсы костюм дизайны», «Ең жақсы жарық дизайны» және «Ең жақсы музыкалық қойылым» деп танылды. 2000 жылы Таймор Бродвейде Карло Гоццидің «Жасыл құс» спектаклін қойды. Бұл шығарма алғаш рет 1996 жылы «Жаңа Жеңіс театрында» «Жаңа аудиторияға арналған театрмен» қойылды және Ла-Холла ойын үйінде көрсетілді. Таймордың Шекспирдің «Титус Андроник» пьесасының сахналық қойылымы 1994 жылы Бродвейдің «Жаңа аудиторияға арналған театрында» қойылды. Басқа режиссерлік жұмыстарының ішінде «Темпест», «Шипаны бауырмалау», Томас Маннның повесі бойынша «Транспозицияланған бас» (Америка музыкалық театр фестивалі мен Линкольн орталығының бірлескен өндірісі) және Дэвид Сюхсдорф пен Эллиот Голденталмен бірлесіп жасалған «Еркіндікті алдық» түпнұсқа мюзиклі бар. Оның музыкалық театрдағы түпнұсқа жұмысы – «Хуан Дариен: Карнавалдық месса», 1996 жылы Линкольн орталығының Вивиан Бомонт театрында қойылды және «Ең үздік режиссер» номинациясы да бар, бес «Тони» сыйлығына ие болды. Бастапқыда 1988 жылы «Музыкалық театр тобы» шығарған «Хуан Дариен: Карнавалдық мессаны» Таймор режиссерлік етті және Эллиот Голденталмен бірге жазды. Екі «Obie» және көптеген басқа да сыйлықтардың иегері болған бұл шығарма Эдинбург халықаралық фестивалінде, сондай-ақ Франция, Иерусалим және Монреаль фестивальдерінде орындалды және Сан-Францискода ұзақ уақыт көрсетілді. 2007 жылдың сәуірінде Бродвейде «Жақар жұлдыз» мюзиклінің дайындалып жатқаны хабарланды. Таймор режиссер болып таңдалды және Глен Бергермен бірге либретто жазды. Мюзиклдегі музыка мен әннің сөздерін Боно мен The Edge жазды. «Spider Man: Turn Off the Dark» мюзиклінің премьерасы 2010 жылдың 28 қарашасында Фоксвудс театрында өтуі жоспарланған. Көптеген жарақаттарға байланысты қойылым бірнеше айға кешіктірілді, Таймор жұмыстан босатылып, оның орнына Филип Уильям Маккинли келді. Спектакль ресми түрде 2011 жылдың 14 маусымында ашылды, ол Бродвей тарихындағы ең ұзақ алдын ала қарау кезеңі бойынша рекорд орнатты – 182 қойылым. Бұл қойылым сонымен қатар Бродвейдегі ең қымбат қойылым ретінде 75 миллион долларға бағаланып, рекорд орнатты. 2011 жылдың қарашасында Таймор шоу продюсерлері Майкл Коль мен Еремия Дж. Харриске шағымданып, олар оның шығармашылық еңбегінен пайда көріп, оған ешқандай төлем жасамайды деп мәлімдеді. Таймор мен продюсерлер 2012 жылдың тамызында келісімге келді. 2015 жылы Таймор өмір бойы жеткен жетістіктері үшін Американың Театр Даңқы залына енгізілді. Таймор 2017 жылдың 26 қазанында Корт театрында ашылған Клайв Оуэннің қатысуымен Дэвид Генри Хвангтың «М. Баттерфляй» романының Бродвейдегі қайта қойылымын режиссерлік етті. Дэвид Генри Хванг қайта қойылым үшін түпнұсқа мәтінге өзгерістер енгізді, көбінесе қиылысқан сәйкестіктер мәселесіне назар аударды.

Back in New York from Indonesia, Taymor remounted Tirai at La MaMa in 1980. Her next project, The Haggadah, came from the desire of The Public Theater director Joseph Papp to create an annual Passover pageant that would be culturally inclusive. In 1984, Taymor worked in collaboration with Theatre for a New Audience on a 60 minute version of A Midsummer Night's Dream presented at The Public Theater. Two years later, she directed her first Shakespeare play, The Tempest, for Theatre for a New Audience. She went on to direct three other productions at that theatre, including The Taming of the Shrew, Titus Andronicus and The Green Bird by Carlo Gozzi. She later adapted Tempest and Titus into major motion pictures. Taymor is known for a distinct visual style, with extensive use of puppets and masks, developed largely from her time in Indonesia working with Teatr Loh. Taymor is most widely recognized for her production of The Lion King, which opened on Broadway in 1997. The Lion Kings worldwide gross exceeds that of any entertainment title in box office history, and has been presented in over 100 cities in over 20 countries, having been seen by more than 100 million people worldwide. Taymor has the distinction of being the first woman to receive the Tony Award for Best Direction of a Musical, which she won for The Lion King. In 2007, The Lion King was performed in Johannesburg, and had its first French language production in Paris. In 2008, Le Roi Lion was awarded Best Costume Design, Best Lighting Design, and Best Musical at the Molière Awards, the national theatre awards of France. In 2000, Taymor directed Carlo Gozzi's The Green Bird on Broadway. The work was first produced in 1996 by Theatre for a New Audience at the New Victory Theater and presented at the La Jolla Playhouse. Taymor's stage production of Shakespeare's Titus Andronicus was produced off Broadway by Theatre for a New Audience in 1994. Other directing credits include The Tempest, The Taming of the Shrew, The Transposed Heads, based on the novella by Thomas Mann, co produced by the American Musical Theater Festival and the Lincoln Center; and Liberty's Taken, an original musical co created with David Suehsdorf and Elliot Goldenthal. Her original music theatre work, Juan Darién: A Carnival Mass, presented at Lincoln Center's Vivian Beaumont Theater in 1996, received five Tony Award nominations including Best Director. Originally produced by Music Theater Group in 1988, Juan Darién: A Carnival Mass was directed by Taymor, and co written with Elliot Goldenthal. The recipient of two Obies and numerous other awards, the piece was performed at The Edinburgh International Festival, as well as festivals in France, Jerusalem and Montreal, and had an extended run in San Francisco. In April 2007, it was announced that a musical adaptation of Spider Man was being prepared for Broadway. Taymor was selected to direct the show and write the book with Glen Berger. The production features music and lyrics by Bono and The Edge. The musical, Spider Man: Turn Off the Dark, was scheduled to begin previews on November 28, 2010, at the Foxwoods Theatre. The play was delayed for several months due to numerous injuries, and Taymor was fired and replaced by Philip William McKinley. The play officially opened on June 14, 2011, having set the record for the longest preview period in the history of Broadway at 182 performances. The production also set the record for most expensive Broadway production at an estimated $75 million. In November 2011, Taymor sued the show's producers, Michael Cohl and Jeremiah J. Harris, claiming that they were profiting from her creative contributions without compensating her. Taymor and the producers reached a settlement in August 2012. Taymor was a 2015 inductee into the American Theater Hall of Fame for Lifetime Achievement. Taymor directed a Broadway revival of David Henry Hwang's M. Butterfly, starring Clive Owen, which opened on October 26, 2017, at the Cort Theatre, with previews beginning on October 7. David Henry Hwang made changes to the original text for the revival, mostly centering on the issue of intersectional identities.

Фильм

Таймордың алғашқы фильмі «Fool's Fire», ол Эдгар Аллан Поның «Hop Frog» атты әңгімесін бейімдеп, режиссерлікке көмектескен. Сағаттық фильмнің тұңғыш көрсетілімі 1992 жылы Санденс кинофестивалінде болды. Фильмде, Хоп-Фрогтан басқа барлық кейіпкерлер Таймордың сахналық жұмыстарындағыдай күрделі қуыршақтар немесе маскалар болып кескен. Фильм Токио халықаралық электронды кинофестивалінде «Үздік драма» сыйлығын жеңіп алды. Таймор сол операның сахналық қойылымын қойғаннан кейін «Эдип рекс» операсының киноверсиясын да режиссерлік етті. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі Санденс кинофестивалінде өтті және Монреаль кинофестивалінде қазылар алқасының сыйлығын иеленді. 1993 жылы халықаралық деңгейде көрсетілген фильм «Эмми» сыйлығымен және 1994 жылғы «Ең үздік опералық туынды» халықаралық классикалық музыка сыйлығымен марапатталды. Таймор сценарийді бейімдеп, фильмді түсірді, ол костюм дизайны үшін «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Таймор мексикалық суретші Фрида Калоның өмірінен алынған «Фрида» (2002) фильмінде Салма Хайек пен Альфред Молинаның режиссерлігі үшін сыншылардың жоғары бағасын алды. «Фрида» алты «Оскар» сыйлығына ұсынылды, оның ішінде Хайек үшін «Ең үздік әйел актер» номинациясы да бар, және «Макияж» мен «Оригиналь музыка» номинациялары бойынша екі «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. «Фрида» төрт «BAFTA» номинациясымен және бір жеңіспен, сондай-ақ Хайек пен Молина үшін номинациялармен, екі «Алтын глобус» номинациясымен және «Үздік оригиналь музыка» үшін «Алтын глобус» сыйлығымен марапатталды. Сонымен қатар, фильм екі «Screen Actors Guild» номинациясын алды. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі Венеция кинофестивалінде өтті, онда ол фестивальдің Миммо Ротелла қоры сыйлығын жеңіп алды. Оның келесі фильмі – «Across the Universe» (2008) мюзиклі, ол «Ең үздік музыкалық/комедия» номинациясы бойынша «Алтын глобус» сыйлығына және «Костюм дизайны» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Битлз тобының 33 әнінен тұратын фильмде Эван Рейчел Вуд пен Джим Стерджес 1960 жылдардағы махаббат оқиғасын Битлз тобының музыкасымен қоса ойнайды, ал Боно, Джо Кокер, Эдди Иззард және Салма Хайек те қатысқан. Таймор фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік етті. 2008 жылдың қарашасында Таймор Шекспирдің «The Tempest» пьесасының киноверсиясын режиссерлік етті, ол 2010 жылдың желтоқсанында Хелен Миррен, Альфред Молина, Джимон Хунсу және Бен Уишоутің қатысуымен шықты. «The Tempest» фильмінде Таймормен бірге музыка үшін «Оскар» иегері Эллиот Голдентал, костюмдер үшін Сэнди Пауэлл және Франсуаза Бонно жұмыс істеді. Таймор фильмді түсіріп, Шекспирдің пьесасы бойынша сценарийді бейімдеді. Ол сондай-ақ Уильям Шекспирдің «A Midsummer Night's Dream» пьесасының киноверсиясын аяқтады, оның басты рөлдерін Дэвид Хэрууд, Макс Каселла және Кэтрин Хантер ойнады, және оның сыншылар тарапынан жоғары бағаланған, сатылып кеткен сахналық қойылымы кезінде түсірілді. Фильм 2014 жылғы Торонто халықаралық кинофестивалінде «Mavericks in Film» бағдарламасының аясында көрсетілді. Таймор феминисттік икона Глория Штайнемнің өмірбаяны «The Glorias» фильмін режиссерлік етті және сценарийін жазды, оның басты рөлдерін Джулианна Мур, Алисия Викандер, Бетт Мидлер және Жанел Моне ойнады. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі Санденс кинофестивалінде өтті және 2020 жылдың 30 қыркүйегінде Amazon Prime арқылы жарық көрді.

Taymor's first film, Fool's Fire, which she co directed and adapted from Edgar Allan Poe's short story, Hop Frog, was produced by American Playhouse. The hour long film premiered at the Sundance Film Festival and aired on PBS in March 1992. In the film, all characters except the titular character Hop Frog are either elaborate puppets or masks, not unlike Taymor's stage work. The film won the Best Drama award at the Tokyo International Electronic Cinema Festival. Taymor also directed a film adaptation of opera Oedipus rex after directing a stage production of the same opera. The film premiered at the Sundance Film Festival and won the Jury Award at the Montreal Festival of Film on Art. Broadcast internationally in 1993, the film garnered an Emmy Award and the 1994 International Classical Music Award for Best Opera Production. Taymor adapted the screenplay and produced the film, which received an Academy Award nomination for costume design. Taymor received critical acclaim for her direction of Salma Hayek and Alfred Molina in Frida (2002), the true story of the Mexican artist Frida Kahlo. Frida garnered six Academy Award nominations, including a Best Actress nomination for Hayek, and won two Academy Awards for make up and original score. Frida was honored with four BAFTA nominations and one win, including nominations for Hayek and Molina, as well as two Golden Globe nominations, winning the Golden Globe for Best Original Score. In addition, the film received two Screen Actors Guild nominations. The film premiered at the Venice Film Festival where it won the festival's Mimmo Rotella Foundation Award. Her next film was the jukebox musical Across the Universe (2008), which received a Golden Globe nomination for Best Musical/Comedy as well as an Academy Award for Costume Design. With a collection of 33 Beatles songs, the film stars Evan Rachel Wood and Jim Sturgess in a 1960s love story set to the music of The Beatles, and featured performances by Bono, Joe Cocker, Eddie Izzard and Salma Hayek. Taymor both directed and co wrote the story for the film. In November 2008, Taymor directed a film version of Shakespeare's The Tempest, released in December 2010 starring Helen Mirren, Alfred Molina, Djimon Hounsou and Ben Whishaw. Working behind the camera with Taymor on The Tempest were the Academy Award winners Elliot Goldenthal for music, Sandy Powell for costumes, and Françoise Bonnot. Taymor produced the feature and adapted the screenplay based on Shakespeare's play. She also completed a cinematic version of William Shakespeare's A Midsummer Night's Dream, starring David Harewood, Max Casella and Kathryn Hunter, and filmed during her critically acclaimed, sold out stage production that ran at Theatre for a New Audience's new home in Downtown Brooklyn. The film was shown at the 2014 Toronto International Film Festival as part of the Mavericks in Film Programme. Taymor directed and co wrote The Glorias, a biopic of feminist icon Gloria Steinem, based on her novel My Life on the Road, starring Julianne Moore, Alicia Vikander, Bette Midler, and Janelle Monae. The movie premiered at the Sundance Film Festival and was released by Amazon Prime on September 30, 2020.

Опера

Таймордың алғашқы опералық режиссерлік жұмысы 1992 жылы Сейжи Озава жетекшілігімен Жапониядағы Сайто Кинен оркестрі үшін Стравинскийдің «Эдип рекс» операсы болды. Операда Филип Лэнгридж Эдип рөлінде, ал Джесси Норман Жокаста рөлінде ойнады. Кейін Таймор «Эдип Рекс» операсының киноадаптациясын жасады. Ол Ресей, Германия және Израильдегі Киров операсы үшін Рихард Штраустың «Саломе» операсын Валерий Гергиевтің дирижерлігімен қойды. 2006 жылдың маусым айында Таймор Эрик Оуэнстің басты рөлде ойнаған Эллиот Голденталдың «Грендел» операсының премьерасын Лос-Анджелес операсында режиссерлік етті, бұл опера Нью-Йорктегі Линкольн орталығы фестивалінің де бір бөлігі болды. Джон Гарднердің романы негізінде жазылған Бейовульф ертегісінің қараңғы комедиялық нұсқасы, опера Лос-Анджелес операсы мен Линкольн орталығы фестивалінің бірлескен тапсырысы бойынша жасалды. 2007 жылы опера Музыка саласындағы Пулитцер сыйлығына ие болды. Метрополитен Операсының 2005/06 маусымында Таймор «Сақыллы флейта» операсын сәтті қойды. Ол 2006/07 маусымында қайта жөнделді және толық көлемдегі қойылымдармен қатар, мерекелік маусымда балаларға арналған 100 минуттық нұсқаға бейімделді. Операның осы нұсқасы 2006/07 маусымында Солтүстік Америка мен Еуропаның бір бөлігіндегі кинотеатрларға спутник арқылы жіберілген MET операларының NCM Fathom Live тікелей эфирде көрсетілімдерінің алғашқысы болды. 2012 жылы Opera Australia бұл нұсқаны жергілікті салынған декорациялармен және Сидней опера үйінде, Мельбурн өнер орталығында және Брисбендегі Квинсленд өнер орталығында қолданылған реквизиттермен көрсетті.

Көрме

Таймордың 25 жылдық еңбегіне арналған "Отпен ойнау" атты ірі ретроспективасы 1999 жылдың күзінде Векснер өнер орталығында ашылды және 2000 жылы Әйелдер өнері ұлттық мұражайында (Вашингтон, округ Колумбия) және 2001 жылы Табиғи тарих мұражайында (Чикаго) көрсетілді. Көрермендердің көп сұрауына байланысты бұл көрме әрбір орында ұзартылды. 2009 жылдың қыркүйегінде "Арыстан патша" қойылымының костюмдері сұралып, Смитсоновтың Америка тарихы ұлттық мұражайына тапсырылды және қазір олар Смитсонов коллекциясының және Лондондағы Виктория мен Альберт мұражайының құрамына енген.

Марапаттар мен ұсыныстар

1991 жылы Таймор қадірлі МакАртур стипендиясын жеңіп алды. Бұдан өзге, Таймор Гуггенхайм стипендиясын, Театр саласындағы тұңғыш Дороти Б. Чандлер сыйлығын, Брандейс шығармашылық өнер сыйлығын алған.

Театр

Жыл Сыйлық Санаты Жұмыс Нәтижесі Сілтеме (Ref.) 1996 Drama Desk Awards Ең үздік сахналық безендіру «Жасыл құс» Ең үздік костюм дизайны 1997 Ең үздік сахналық безендіру «Хуан Дариен: Карнавалдық той» Ең үздік костюм дизайны Tony Awards Музыкалық қойылымның ең үздік режиссурасы Ең үздік сахналық безендіру 1998 Drama Desk Awards Музыкалық қойылымның ең үздік режиссері «Арыстан патша» Ең үздік қуыршақ дизайны Ең үздік костюм дизайны Tony Awards Музыкалық қойылымның режиссурасы Ең үздік түпнұсқа музыкасы Ең үздік костюм дизайны 2014 Drama Desk Awards Пьесаның ең үздік режиссері «Жазғы түннің арманы»

Теледидар

Жыл Сыйлық Санаты Жұмыс Нәтижесі Сілтеме 1993 Primetime Emmy Awards Әртүрлі бағдарлама немесе арнайы бағдарлама үшін ең үздік костюмдер Эдип Рекс

Фильм

Жыл Сыйлық Санаты Жұмыс Нәтижесі Сілтеме 2003 жылғы «Оскар» сыйлығы Үздік түпнұсқа ән «Фрида» фильмінен «Burn It Blue»