Кіріспе

Клондар соғысы – Джордж Лукастың «Жұлдыздар соғысы» франшизасындағы құрамындағы ойдан шығарылған қақтығыс. Бірінші «Жұлдыздар соғысы» фильмінде («Жаңа үміт», 1977 жыл) қысқаша айтылғанмен, соғыс өзі «Клондардың шабуылы» (2002) және «Сифтердің қайыры» (2005) фильмдерінде ғана бейнеленді. Клон соғысы – үш аттас жобаның да ортасы: 2D анимациялық сериал (2003–2005), 3D фильм (2008) және 3D анимациялық сериал (2008–2014, 2020). Ол көптеген «Жұлдыздар соғысы» кітаптарында және ойындарында да кездеседі. «Жұлдыздар соғысы» әңгімесінде Клон соғысы – үш жылдық соғыс, мыңдаған планеталық жүйелердің Галактикалық Республикадан бөлініп, Тәуелсіз жүйелер конфедерациясын құруына жол бермеу үшін жүргізілді. Республика Джедай орденінің басшылығымен клондар армиясын Сепаратистердің дроидтар армиясына қарсы қолданды. Бұл қақтығыс Республиканың Жоғарғы Канцлері Палпатиннің, құпия түрде зұлым Сит Лорды Дарт Сидиус болған, Ситтердің барлық Джедайларды жою және галактиканы басып алудың ұзақ мерзімді жоспарларын іске асыру мақсатымен жасаған схемасы еді. Палпатин клондар әскеріне «66-шы бұйрық» деп аталатын құпия команданы енгізді, осы арқылы клондар Джедай офицерлерін бірден сатқын деп санап, оларды өлтіретін болды. Ол «Сифтердің қайыры» фильмінде бұл команданы орындауға қол жеткізіп, галактикадағы көптеген Джедайлардың өліміне себепкер болды, соның нәтижесінде Палпатин толық билікке ие болып, демократиялық Галактикалық Республиканы автократиялық Галактикалық Империяға айналдырды. Бұл империя әскери-өнеркәсіптік кешен арқылы басқарылды және түпнұсқа трилогияда көрсетілді. Лукас Клон соғысының оқиғасын Империяның қалай пайда болғаны және Анакин Скайуокердің Дарт Вейдерге қалай айналғаны сияқты түпнұсқа трилогияға қатысты сұрақтарға жауап беру үшін пайдаланды. Клон соғысының саяси және әскери оқиғалары Рим Республикасының Рим империясына айналуы, Америка Азамат соғысы, Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар, сондай-ақ терроризмге қарсы соғыс және 21-ші ғасырдың басындағы Буш әкімшілігі сияқты нақты дүниедегі қақтығыстар мен тарихи оқиғалардан шабыт алды.

Тұжырымдама және дамуы

Клон соғыстары туралы алғашқы сілтеме «Жұлдыздық соғыстар» авторы Джордж Лукастың алғашқы фильмнің үшінші нұсқасында кездеседі, онда сұр киборг генерал Кенобидің «Клон соғыстарының күнделігі» айтылады. Соғыс туралы фильмнің түпкілікті нұсқасында екі рет қысқаша еске алынады, онда Оби-Ван Кеноби Лея Органаның (кейін аты аталмайтын) әкесі Бейл Органаға қақтығыс кезінде генерал ретінде қызмет еткені көрсетіледі. 1980 жылғы «Империяға қарсы шабуыл» фильмін жазатын Лукас Клон соғысына қатысқан клон кейіпкерін енгізуді қарастырды. Ли Брэкеттің фильмнің алғашқы нұсқасында Ландо Калриссиан бастапқыда «Жаңа үміт» фильмінде айтылған Клон соғысына қатысқан және соғыстан жойылған клондар планетасынан шыққан клон ретінде бейнеленген. Боба Фетт те бастапқыда Клон соғысы кезінде джедайлардың жойға жақындаған соққы тобынан шыққан деп есептелген. Алайда, бұл идеялар фильмнің түпкілікті нұсқасына енбеді. Лукас Клон соғыстарының егжей-тегжейін «Жұлдыздық соғыстар» әлемінің басқа элементтерінен гөрі қаттырақ сақтап, тіпті лицензиялық өнімдер мен кітаптарға тыйым салды. Лукас Палпатиннің билікке келуінің нацистік Германиядағы Адольф Гитлердің билікке келуімен ұқсас екенін атап өтті; Германия канцлері ретінде, соңғысына Палпатин сияқты «төтенше жағдайға байланысты өкілеттіктер» берілді. Сондай-ақ Лукас Клон соғыстарының және барлық «Жұлдыздық соғыстардың» саяси тұрғысынан Вьетнам соғысы мен Уотергейт жанжалының кезеңі үлкен ықпал еткенін айтты, сол кезде басшылар өздері дұрыс деп санайтын нәрсе үшін жемқорлыққа бойұсынды. 2002 жылы Лукас былай деді:

«Клон шабуылының» соңында көрсетілген клон әскері сол кезде фильм үшін жасалған ең ірі цифрлық армия болды. Содан кейін Лукас сюжетті түбегейлі өзгертіп, фильмді Клон соғыстарының әртүрлі шайқастарымен бастаудың орнына Анакин Скайуокерге назар аударуға шешім қабылдады. «Жеті планетадағы жеті шайқастың» болмауы Лукасты CGI анимациялық «Клон соғыстары» телесериалын іске қосуға итермеледі; Лукас мультфильм қақтығысты бейнелеуде «жақсырақ орындай алады» деді.

Сурет

Клон соғыстары алғаш рет "Клондардың шабуылы" фильмінде бейнеленді, оның шығуы Лукастың осы дәуірдегі лицензиялық материалдарға салған тыйымын тоқтатты. Лукас лицензиясымен көптеген романдар, комикстер және бейне ойындар осы қақтығысты зерттеуге рұқсат етілді.

Фильм

Клон соғыстары алғаш рет «Жаңа үміт» фильмінде еске алынады, онда Оби-Ван Люкке әкесі соғыста болғанын айтады, бірақ Люк күмәнданады. Кейін Лея өзінің хабарламасында Оби-Ванның әкесіне, кейін Бейл Органа екені белгілі болған, Клон соғыстарында қызмет еткенін айтады. «Ситхтардың кек алуы» үш жылдық Клон соғыстарының соңғы күндерін көрсетеді, онда клондар мен джедай генералдары Сепаратистердің дроид армиясына қарсы күреседі. Дукуды өлтіріп, Корусантқа жасалған Сепаратистердің шабуылынан Палпатинды құтқарудан кейін, Анакин Падме жүкті екенін біледі. Ол оның босанғанда қайтысы туралы көріп, мазасыздыққа түседі, ал Палпатин Анакинды Күштің қараңғы жағына сүйрейді, оның ерте қайтысын қалай болдырмауға болатынын үйретемін деп уәде береді. Темде Йода Кашийикке Сепаратистердің шабуылын тойтару үшін жіберіледі, ал Оби-Ван Кеноби Утапауға жіберіледі, онда ол генерал Гривусты өлтіреді. Анакин Палпатиннің іздеген Сит Лорды Дарт Сидиус екенін біледі, бірақ ол оны Мейс Виндудан қорғайды, себебі Падмені құтқару үшін Сидиустың біліміне мұқтаж. Сидиус Виндуды өлтіргеннен кейін, Анакинды өзінің жаңа шәкірті Дарт Вейдер деп жариялайды. Сидиус клондарға 66-шы бұйрықты орындауға бұйрық береді, және клондар галактика бойынша джедай генералдарының көптегенін өлтіреді. Содан кейін Сидиус Вейдерді джедай ғибадатханасына, қалған джедайлар мен падавандарды өлтіру үшін бірнеше клондармен бірге жібереді, сосын Вейдерді Мустафардағы Сепаратистердің басшыларын өлтіруге және олардың дроид армиясына «өшіру командасын» беруге жібереді. Олардың жойылуымен Сидиус Клон соғыстарының аяқталғанын және Республиканың Галактикалық Империяға айналуын жариялайды.

Клон соғыстары

Клондар соғысының (2003–2005) 2D анимациялық сериалы бірнеше Клондар соғысы шайқастарын көрсетеді және «Сифтардың кек алуына» қызығушылық тудыру мақсатында жасалған. Ол сонымен қатар «Сифтардың кек алуының» бастапқы шайқасына дейінгі оқиғаны және генерал Гривус тарапынан Палпатиннің тұтқынға алынуын бейнелейді. Сериал екі томдық үй видеобөлімінде жарық көрді. 2014 жылдың 25 сәуірінде The Walt Disney Company компаниясы түпнұсқа және соғысқа дейінгі фильмдерден басқа барлық Star Wars туындылары мен өнімдері, сондай-ақ кейінірек шыққан «Клондар соғысы» сериалы енді жеке Star Wars Legends үзділігінің бөлігі екенін жариялағандықтан, бұл сериал енді канондық деп есептелмейді.

Клон соғыстары

Бірнеше жыл өткен соң Лукас осы сериалды Дейв Филони жасаған 3D CGI анимациялық сериал ретінде қайта іске қосуды шешті. Жаңа телесериалды бірнеше жыл дамытқаннан кейін Лукас алғашқы төрт эпизодты жеке фильм ретінде шығаруға бел буды. 2008 жылы шыққан фильмде Асока Тано Анакиннің шәкірті ретінде таныстырылады, сондай-ақ Республика мен Сепаратистердің Джабба Хатттың аумағынан өтуге рұқсат алу үшін күресіп жатқаны көрсетіледі. Одан кейінгі телесериалдар (2008–2014, 2020) да Клон соғыстары кезеңінде өтеді, ал сериалдың соңғы эпизоды «Сифтің қаһары» фильмінің кульминациялық сәтімен бір уақытта болады. Сериал клон армиясының құрылуы туралы толыққанды ақпарат береді, әрбір клонды жеке тұлға ретінде көрсетеді, соғыстағы көптеген қақтығыстар мен дамуларды суреттейді және клон әскерлері мен олардың джедай қолбасшылары арасындағы қарым-қатынасты бейнелейді. Мысалы, сериалда әрбір клонда 66-шы бұйрыққа бағынуға мәжбүрлейтін «ингибиторлық чип» бар екені айтылады.

Жаман топ

Жаман топ Клон соғыстарының соңынан кейін дереу, 66-шы бұйрық шығарылғаннан кейін басталады. Бұл бұйрық Джедайларды сатқын деп жариялап, олардың өз клондары – бұйрыққа бағынуға бағдарламаланған әскерлер тарапынан кеңінен қырылуына әкеледі. Жаман топ генетикалық тұрғыдан ерекше болып, бағдарламалауға қарсы тұра білгендіктен, Республиканың құлауынан кейін өздерінің кім екендіктері және кімге адал екендіктері туралы мәселелермен күресіп жатыр. Сериал 66-шы бұйрықтың салдары, Галактикалық Империяның күшеуі және Император Палпатиннің билігімен галактиканың қалай өзгеретінін көрсетеді. Сондай-ақ, сериал "Жұлдызды соғыстар" әлеміндегі клондық әскерден штурмдық әскерге өтуді зерттейді, Империя клон өндірісінен әскери шақыруға көше бастағанда.

Мандалориандық

"Мандалориан" сериалында Клондар соғысы кезіндегі Сепаратистік Дроид Армиясының флэшбек сахналары, сондай-ақ Грогудың Корусанттағы 66-шы бұйрыққа байланысты естеліктері көрсетіледі.

Ашока

Клон соғыстары Ахоканың 5-шы эпизодында көрсетілген, ондағы флешбек сахнаның Рилотта болғанын көрсетеді, бұл Ахоканың «Клон соғыстары» сериалындағы тәжірибесіне сілтеме жасайды, енді тікелей эфирде. Сонымен қатар, танымал Мандалор қоршауынан эпизодтар да көрсетілген.

Романдар

2008 жылы Карен Травистің "Клондар соғысы" романы жарық көргеннен бастап, Травис пен Карен Миллердің Del Rey Books баспасында 2008 және 2010 жылдар аралығында жарық көрген бес романынан тұратын серия басталды. "Клондар соғысы: Жабайы кеңістік" (2008) романын Миллер жазды, ол Оби-Ван мен Бейл Органаға арналған. Травис "Клондар соғысы: Тұтқындар жоқ" (2009) романын жазуға қайта оралды, онда Асока уақытша капитан Рекске бекітілді. Соңында Миллер екі бөлімнен тұратын "Клондар соғысы: Гамбит" (2010) романын жазды, "Жасырындық және қоршау" деген тақырыптармен, ол Неймодиан генералы Лок Дурдтың биоқару қатерімен айналысады. "Dark Disciple" (2015) романы "Клондар соғысы" сериалының аяқталмаған сегіз эпизодынан Асадж Вентресс пен Квинлан Вос туралы оқиғаны көрсетеді. "Катализатор: Роуг Один романы" (2016) "Клондар соғысы" кезінде және одан кейінгі бірнеше жылда орын алады. "Thrawn: Alliances" (2018) романында Анакин, Падме және Траунның қатысуымен соғыстың соңғы жылына арналған флэшбэктер көрсетілген. "Қайналастық" (2022) романы "Клондар соғысы" кезінде, Оби-Ван мен Анакинге арналған.

Комикстер

Dark Horse Comics сол дәуірдегі әртүрлі комикстерді жариялады, олардың көпшілігі тоғыз томдық саудалық жинақтар сериясында топтастырылды. Dark Horse сондай-ақ «Клон соғыстары – Әңгімелер» (2004–2007) деп аталатын он томдық графикалық новеллалар сериясын жариялады, ол 2D анимациялық сериясының стилін пайдаланып, осы дәуірдегі түпнұсқа оқиғаларды көрсетеді. 3D анимациялық сериясымен байланысты комикстер сериясы 2008 жылдан 2010 жылға дейін жарық көрді, үш томдық жинақта топтастырылды және 2008 мен 2013 жылдар аралығында шыққан 11 томдық графикалық новеллалар сериясымен толықтырылды. Marvel комикстерінің «Канан» (кейде «Соңғы падаван» деп қосымша аталады) сериясы «Жұлдызды соғыстар көтерілісі» кейіпкері Канан Джаррусты қақтығыс кезінде Джедай падаван Калеб Дюм ретінде бейнелейді.

Бейне ойындар

LucasArts сонымен қатар «Republic Commando» және «The Clone Wars» сияқты осы қақтығысты көрсететін бейнеойындарды жасады.

Талдау

Клон соғыстарының саяси аспектілері мен Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі оқиғалар арасында салыстырулар жасалды. Радио жүргізушісі Клайд Льюис "Жұлдызды соғыстар" фильміндегі тарихи ұқсастықтар туралы мақаласында Палпатиннің тактикасы Адольф Гитлер мен нацистік Германияның тактикасына ұқсас екенін айтады; екі көшбасшы да қоғамның эмоционалдық жағдайын манипуляциялау үшін соғыстарды және күнәшілерді пайдаланды, осылайша басшылыққа қолдау мен билік берді. Тағы бір автор Клон соғыстарын жалпы Екінші дүниежүзілік соғыспен салыстырады, бұл туралы дәлел ретінде Лукастың "бейбіт буын" өкілі болғанын және түпкілікті трилогиядағы қараңғы кезеңдердің салқын соғыстың белгісіздігімен бәсекелесетінін айтады. Лукастың "Жұлдызды соғыстар" жанжалы Вьетнам соғысының мәдени аясында туындады деген мәлімдемесіне сілтеме жасай, журналист Крис Тейлор Клон соғыстарының Екінші дүниежүзілік соғысқа параллель екенін айтты. Бірнеше басылым Клон соғыстарының саяси контекстін Ирак соғысымен салыстырды. "Жұлдызды соғыстар" галактикасы алдамшы Палпатиннің басқаруымен АҚШ-тың қазіргі мәселелеріне ұқсас екенін мәлімдеген "Антивойна" сайтындағы редакторлық мақала, "Жұлдызды соғыстар біріншіден, қанаушы үкіметті құлатудың дұрыс екендігі туралы барлық жақтан келісілетін пікірді қалыптастырады, содан кейін көбірек алаңдатарлық нәрсені назарға алады – осы жемқорлықтың өзі біздің билігіміз екенін" делінген. Сонымен қатар, Wiretap басылымындағы мақалада "Палпатин сияқты, Буш әкімшілігі де адамдардың қорқынышын пайдаланып, билікті арттыра алды" делінген. Лукас Клон соғыстарын жасаған кезде Ирак соғысы "жоқ еді" деп мәлімдеді.

Тиімділік және маңызды жауап

"Жұлдыздар соғысы әлемді қалай жаулап алды" кітабының авторы Крис Тейлор Клон соғыстарын "Жұлдыздар соғысы тарихының маңызды бөлігі" деп атайды. "Жедаи қайтып оралғаннан" (1983) кейін "Жұлдызды соғыс" ойыншықтарының желісін қолдау үшін, Kenner қуылған "генетикалық террористтің" және оның Клон әскерлерінің оралуын қамтитын сюжеттік желі ойлап тапты. Тимоти Зан, "Клондар шабуылы" фильмінде клондардың күтпеген түрде "жақсылар" үшін күрескенін – көп жылдар бойы жанкүйерлердің клондар шабуылшыл күш екені туралы болжамдарына қарамастан, "таң қалдырарлық" деді. CGI "Клон соғыстары" телесериалын көргеннен кейін, Зан Лукасфильмнің оның алғашқы "Империяның мұрагері" жобасын қабылдамағанына қуанды, себебі ол жобада осы қақтығыс кезінде жасалған Оби-Ванның ақылдан безген клоны болған.