Кіріспе

бұрынғы универмаг

АҚШ-тың Арканзас және Миссури штаттарындағы геологиялық құрылым

Кроули жотасы (кейде Кроули жотасы деп те аталады) – Миссисипи сағасының аллювиалды жазығынан 250-ден 550 футқа (168 м) дейін көтеріліп, Миссуридің оңтүстік-шығысынан Арканзас штатындағы Миссисипи өзеніне жақын Геленаға дейін 150 мильге (241 км) созылған геологиялық құрылым. Бұл Миссисипи аллювиалды жазығындағы Миссуридің Кейп Жирардосынан Мексика шығанағына дейінгі ең ірірек белгі. Тегіс жазықтан жоғары көтерілген тар, төбелі аймақ Арканзас штатының алтыншы және ең кіші табиғи аймағы болып табылады. Оның оңтүстік бөлігі Озарк – Сент-Франсис ұлттық орман қорығында қорғалған. Арканзас дельтасының көптеген ірі қалалары Кроули жотасының бойында орналасқан. Бұл аймақ 1820 жылдары бұл жерге келген алғашқы американдық қоныс салушы Бенджамин Кроулидің құрметіне аталған. Азамат соғысы кезінде 1863 жылдың 1-2 мамырында Чалк-Блафф шайқасы Кроули жотасында болған.

Құрамы мен шығу тегі

Қалқа негізінен желмен көтерілген, мұздықтардан пайда болған шөгінділерден – лоестен тұрады. Ол айналасындағы жазық даламен және дельтаны құрайтын қара топырақпен күрт контрастқа түседі. Қалқаның ені 5-тен 19 шақырымға дейін өзгереді, ал солтүстік бөлігінде биіктігі 168 метрге жетеді. Арканзас штатындағы қалқаның ең биік нүктесі – Джонсборо қаласының оңтүстігіндегі Крейгхед округінің қоқыс полигонында орналасқан "Легаси тауы". Басым желдер шаңды өзендегі тұманға айдайды. Тұманмен ылғалданған шаң төмен түсіп, өзендердің жел соққан беттерінде – мысалы, Миссисипи өзенінің шығыс және солтүстік жағалауларында, сондай-ақ Қара өзеннің шығыс жағында лоес шөгінділерін қалыптастырады. Бұл лоес шөгінділері перигляциалдық лоестің классикалық мысалы болып табылады. Краулидің қырқасы – табиғи лоес жинақталатын орын. Осы типтегі шөгінділердің басқа бір мысалы – Миссури штатының солтүстік-батысы мен Айова штатының батысындағы Лоес төбелері. Бұрынғыда бұл қалқаның Миссисипи және Огайо өзендері арасындағы арал болғаны және миллиондаған жылдар бұрын өзендер арналарын өзгерткеннен кейін ұзын, төменгі төбелі қырқа ретінде оқшауланғаны еді. Алайда, жақында жүргізілген сейсмикалық зерттеулер қалқаны шектеуші жарылымдар бойындағы көтерілулерге назар аудару арқылы оның өзендік пайда болуына күмән келтіреді.

Топырақ пен өсімдіктер

Өркеннің флорасы мен фаунасы батыстағы Озарк тауларына қарағанда шығыстағы Теннесси төбелерімен көбірек байланысты сияқты. Бұл ерекше орта мекен бірнеше мемлекеттік және қалалық саябақтардың құрылуымен, Сент-Франциск ұлттық орманмен, демалыс көлдерімен және 1997 жылы ұлттық көрнекті жол – Кроулидің Ридж саябақ жолымен қорғалды. Бұл аймақтың топырағы орташа құнарлы, кейде өте құнарлы. Жері орташа қиын, қатарлап егін шаруашылығына кедерес келтіреді. Бұл топырақтар оңай эрозияға ұшырайды. Тау жотасының лоссальдық жазық аймағында шаруашылыққа арналған егін өсіру дамыған. Тау жотасы дельта аймағының құнарлы жерлерімен қоршалған. Өсімдіктер негізінен Аппалачи тауларында кездесетіндей емен және хиккори ормандарынан тұрады. Мысалдарға түлпі ағашы (немесе сары тополь) және американдық бук жатады. Американдық қоңырау гүлдері, от қызыл гүлдері, көбелек гүлдері, кардинал гүлдері, көк лобелия, флокс, вербена, жабайы гидрангия, гибискус, астер және сары жасмин сияқты жапырақтары мен гүлдері көп. Бұрын тау жотасының төменгі жатқан аймақтары батпақты болған, ал тау жотасы қоныс аударушылар үшін табиғи және денсаулыққа пайдалы жер болды. Тау жотасы аймақтың солтүстік-оңтүстік бағытындағы табиғи байланыс құралына айналды, себебі тау жотасымен сазды жазықтарға қарағанда саяхаттау әлдеқайда оңай болды.

Қалдықтар

Қабырғаға жақын аймақ қалың дельталық топырақпен жабылған, және қиыршық тас орларынан басқа жерде сирек қазбалар табылады. Бұл орлар кейде континентте 10 000 жылдай бұрын мекендеген ірі мастодонттардың, мамонттардың және жылқылардың тістерін ашады. Кроули жотасында маңызды қазбалы үшіншілік шөгінділері бар, сондай-ақ штаттың ішіндегі жалғыз құжатталған миоцендік жатындары орналасқан. Витцбург маңынан бірнеше тонна салмақтағы кремнийленген қылқан жапырақты ағаш түбірі табылды, ал Пиггот маңынан одан да көбі табылды. Мастодонт сүйектері жотаның оңтүстік жағындағы Хелена қаласының шегінде табылған. Форрест Ситиге жақын, Кроу Крик өзенінің арнасында шамамен 7 000 000 куб метр көлемдегі ұлулар қабыршақтарының жиынтығы табылды. Арканзас балық және аң ауру комиссиясы (AGFC) тарапынан басқарылатын және 2004 жылы ашылған Орталықта көрме алаңы, зерттеу бөлмесі, бақылау мұнарасы, жиналыстар залы, аудитория және сыйлық дүкені бар. Сыртта батпақты жерлер, орман және дала арқылы жолдар, сондай-ақ 1/4 мильдік барлығына қолжетімді жол және көлдің айналасындағы жағалау бар. Орталық көптеген іс-шаралар мен табиғатты зерттеу бағдарламаларын ұсынады. Ол AGFC-нің бұрынғы комиссары және демеушісі болған Форрест Л. Вудтың құрметіне аталған.