Кіріспе

Советтік білім беру саласындағы министрлік.

Халық комиссариаты білім беру (немесе Наркомпрос; Народный комиссариат просвещения, Наркомпрос, тікелей "Ағарту жөніндегі халық комиссариаты" деп аударылады) – халықтық білім беруді және мәдениетке қатысты көптеген мәселелерді басқаруға жауапты советтік мекеме. 1946 жылы ол Білім министрлігіне айналды. Оның алғашқы басшысы Анатолий Луначарский болды. Дегенмен, ол Надежда Крупскаяны «Наркомпрос жаны» деп сипаттады. Михаил Покровский, Дмитрий Лещенко және Евграф Литкенс те маңызды рөл атқарды. Луначарский Владимир Маяковский, Казимир Малевич, Владимир Татлин және Всеволод Мейерхольд сияқты авангард суретшілерінің көпшілігін қорғады. Оның күш-жігеріне қарамастан, Иосиф Сталиннен кейінгі ресми саясат оны жақтырмас етті. Наркомпрос жалпы білім берумен байланысты негізгі бөлімдерден басқа он жеті бөлімшеден тұрды, мысалы:

Ликбез – сауатсыздықты жою бөлімшесі,
«Профобр» – кәсіби білім беру бөлімшесі,
Главлит – әдебиет және баспа бөлімі (баспа ісінде цензураға да жауапты),
«Главрепертком» (Главрепертком) – артистер репертуарын бекіту комиссиясы,
Ғылыми күштерді жұмылдыру департаменті, 1918 жылдан кейін Ресей Ғылым академиясы оған есеп берді,
ТЕО – «Vestnik Teatra» театрының басылымын шығарған Театр бөлімі,
Крупская басқарған Внешшкольный отдел – ересектерге білім беру бөлімі,
«Glavpolitprosvet» – мектептен тыс саяси білім берумен айналысатын бөлім.

Олардың кейбіреулері жекелеген мекемелерге айналды, ал кейбіреулері таратылды.

Proletkult-пен қарым-қатынасы

Павел Лебедев Полянский, Ұлттық Пролеткульт Ұйымдастыру бюросының төрағасы ретінде, Narkompros мемлекеттік орган ретінде бүкіл қоғамға жауапты екенін ал Пролеткульт жұмысшы класы үшін арнайы құрылған ұйым ретінде өз тәуелсіздігін жариялады. Дегенмен, "параллелизм" – әртүрлі ұйымдардың ұқсас жұмыстарды бірдей жүргізуінен туындайтын жағдай – алаңдатушылық тудырды. 1918 жылдың басында Narkompros Proletkult-ке 9,2 миллион рубльден астам қаржы бөлді, ал ересектерге білім беру бөліміне барлығы 32,5 миллион рубль қаражат бөлінді.

Изо-Наркомпрос

Изо Наркомпрос, немесе бейнелеу өнері бөлімі (отдел изобразительных искусств) 1918 жылғы 29 қаңтарда құрылды. Ол екі бөлімнен тұрды: коллегия (консультативтік орган) және секция (атқарушы орган). Бірінші коллегияны Владимир Татлин басқарды, ал құрамына Казимир Малевич, Илья Машков, Надежда Удальцова, Ольга Розанова, Александр Родченко, Василий Кандинский кірді. Ол бірнеше кіші бөлімдерге бөлінді. Луначарский Революциядан кейін халық өнері саласындағы маңызды тәжірибелерді жүзеге асырды, мысалы, бүкіл Ресейге тарап, Революция мен революциялық өнерді таратуға арналған агит-пойыз бен агит-кемелерді ұйымдастырды. Ол сондай-ақ конструктивизмнің театрлық тәжірибелерін және Маяковский, Родченко және басқалар жасаған РОСТА терезелері сияқты бастамаларды қолдады. Изо Наркомпрос "Искусство коммуны" (Коммуна өнері) журналын да шығарды, оның 19 саны 1918 жылғы 7 желтоқсан мен 1919 жылғы сәуір аралығында жарық көрді.

Кино өнеркәсібі

Ленин киноны халықты коммунизмнің жолдары, құралдары және жетістіктері туралы білім берудің ең маңызды құралы деп есептеді. Осының салдарынан Ленин 1922 жылғы 17 қаңтарда «Кино ісі жөніндегі директивалар» қабылдады, онда Наркомпросқа кино ісін жүйелендіруді, Ресей Совет Федеративтік Социалистік Республикасында көрсетілген барлық фильмдерді тіркеу және нөмірлеуді, барлық жекеменшік кинотеатрлардан жалға алуды және оларды цензуралауды тапсырды.