Кіріспе
Herbert Paul Brooks (5 тамыз 1937 – 11 тамыз 2003) – американдық мұзды хоккей ойыншысы және жаттықтырушы. Оның ең маңызды жетістігі 1980 жылы Лейк-Плэсидте өткен Олимпиада ойындарында алтын медаль жеңіп алған АҚШ құрамасының бас жаттықтырушысы болды. Осы ойындарда Брукстың командасы «Мұздағы Чудо» деп танылған матчта кеңестік команданы күтпеген жерден жеңіп шықты. Брукс сондай-ақ бірнеше Ұлттық Хоккей Лигасы (NHL) командаларын және 1998 жылғы Қысқы Олимпиадада Франция құрамасын жаттықтырды. 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиадада ол АҚШ ерлер құрамасын күміс медальға жеткізді. 2003 жылы автокөлік апатында қаза тапқан кезде Брукс «Питтсбург Пингвинс» командасының ойыншы құрамын қадағалаушы директоры болып жұмыс істеді. Брукс 1990 жылы АҚШ Хоккей Даңқы залына, ал 1999 жылы IIHF Даңқы залына енгізілді. 2004 жылы ол қайтыс болғаннан кейін Уэйн Гретцки атындағы халықаралық сыйлықпен марапатталды және 2006 жылы Хоккей Даңқы залына қосылды.
Herbert Paul Brooks (August 5, 1937 – August 11, 2003) was an American ice hockey player and coach. His most notable achievement came in 1980 as head coach of the gold medal winning U. S. Olympic team at Lake Placid. At the Games, Brooks' American team upset the heavily favored Soviet team in a match that came to be known as the "Miracle on Ice." Brooks also coached multiple National Hockey League (NHL) teams, as well as the French team at the 1998 Winter Olympics. He ultimately returned to coach the U. S. men's team to a silver medal at the 2002 Winter Olympics in Salt Lake City. When Brooks died in a car accident in 2003, he was the director of player personnel for the Pittsburgh Penguins. Brooks was inducted into the United States Hockey Hall of Fame in 1990 and the IIHF Hall of Fame in 1999. He was honored posthumously with the Wayne Gretzky International Award in 2004 and inducted into the Hockey Hall of Fame in 2006.
Алғашқы жылдар
Брукс Миннесота штатының Сент-Пол қаласында Паулин және Герберт Дэвид Брукс отбасында дүниеге келген. Ол Джонсон орта мектебінде оқыды, онда оның командасы 1955 жылы мұз хокейынен штаты бойынша өткен жарыста жеңіс одіс алды. Брукс 1955 жылдан 1959 жылға дейін Миннесота Гоферс университетінің құрамында хоккей карьерасын жалғастырды. Ол 1960 жылғы Олимпиада құрамасына шақырылды, бірақ ойындар басталғанға бір апта қалғанда құрамнан шығарылды. Үш аптадан кейін Брукс әкесімен бірге үйде отырып, өзі дерлік қатысқан команданың Скуау Вэллиде алтын медаль жеңіп алғанын тамашалады. Содан кейін Брукс жаттықтырушы Джек Райлиге барып: "Әлдеқайда дұрыс шешім қабылдадыңыз, жеңіске жеттіңіз" деді. Бұл қарапайым сәт Брукске қосымша күш-жігер берді, өйткені ол өзінің ішкі қуатына сенген адам еді. 1960 жылдан 1970 жылға дейін Брукс АҚШ ұлттық құрамасымен сегіз рет ойнап рекорд орнатты, соның ішінде 1964 және 1968 жылғы Олимпиада командаларына қатысты. 1961-1962 жылдар маусымында АҚШ хоккей лигасындағы «Рочестер Мустангс» командасы сапында ойнағанда, ол Билл Райхарт және Кен Йохансонмен бірге USHL тарихындағы ең нәтижелі шабуыл шебінің бір бөлігін құрады.
Жаттықтырушылық мансап
Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Брукс сақтандыру сатуға тырысты. 1968 жылы АҚШ құрамасында Брукспен бірге ойнаған Лу Нэнн оны бапкерлікке шақырды. 1970 жылы ол туған оқу орнында, Миннесота Алтын Гоферлер клубының жаңадан келген студенттерін баптады. 1971-1972 жылдары Миннесота Жастар Жұлдыздарына басшылық етті. 1972 жылы Брукс Миннесотаның бас бапкері болып тағайындалды. Ол оларды 1974, 1976 және 1979 жылдары NCAA чемпионатының үш мәрте жеңімпазы етті. 1979 жылы наурызда чемпион атанған команданың тоғыз мүшесі 1980 жылғы Олимпиада құрамасына шақырылды, оны баптауға Брукс та шақырылған еді. Брукс Нэнн мен АҚШ Хоккейінің атқарушы директоры Уолтер Буштің ықпалымен (Джек Паркер ұсыныстан бас тарғаннан кейін) жұмысқа алынды. Команданы өзі таңдап, бірнеше Миннесота ойыншыларын, сондай-ақ олардың қарсыластары Бостон университеті мен Висконсин-Мэдисон университетінен ойыншыларды шақырды. КСРО құрамасымен күресу үшін Брукс ең жақсы физикалық форманы қажет етті, себебі кеңестік команданың халықаралық жарыстарда үстемдік етуінің себебі қарсыластарының көпшілігі үшінші кезеңде шаршап қалатындығына сенді. Брукс Джек Блатервикті команданың физикалық дайындығын тексеруге шақырды, осыған дейін ол 1978-1979 жылдардағы Миннесота Алтын Гоферлер командасын мұзда және зертханада тексерген еді. Екеуі бірлесіп жаттығу жоспарларын және команданы ең жақсы күйге келтіруге арналған жаттығуларды жасады. Содан кейін команда дәрігері Джордж Нагобадспен бірге ойын уақытын белгіледі, ешкім мұзда 40 секундтан артық тұрмауы керек еді, осылайша олар КСРО-мен күресуге дайын болар еді. Команданың кестесі 63 ойыннан тұрады, бұл бұрынғы АҚШ Олимпиадалық командаларынан едәуір көп. Бір ойын Норвегиямен 3:3 есебімен тең аяқталғанда, атақты жаттығу пайда болды. Брукс командасына гол сызығынан бірінші көк сызыққа, содан кейін қызыл сызыққа, одан кейін гол сызығынан екінші көк сызыққа, соңында қарсы гол сызығына дейін спринт жасауды тапсырды, бұл жаттығу "Херби" деп аталды. Бұл жаттығу бір сағаттан астам уақытқа созылды, тіпті жарықтар өшірілгеннен кейін де жалғасты. "Херби" жаттығуы Миннесота ойыншылары үшін жаңалық емес еді, себебі команда әдетте демалыс күндерінен кейін дүйсенбі күні осы жаттығуды екі аптада бір рет орындап тұратын. Олар Олимпиададан екі апта бұрын КСРО құрамасымен ойнады, нәтижесі 10:3 есебімен жеңіліс болды. Американдық команда 22 ақпандағы Олимпиада ойындарына бірде-бір жеңіліссіз (Швециямен тең ойнаған) келді. Бірінші кезеңде 2:2 есебімен тең ойнады, үшінші кезеңге 3:2 есебімен артта кірді, бірақ екі гол соғып 4:3 есебімен жеңіске жетті. Sports Illustrated журналы 1999 жылы бұл жеңісті 20 ғасырдың ең ұлы спорттық жетістігі деп атады. Екі күннен кейін АҚШ Финляндияны жеңіп, алтын медальді ресми түрде жеңіп алды. Командасының Олимпиадада жеңіске жеткеннен кейін Брукс Швейцарияға көшіп, Ұлттық лигадағы HC Davos клубына бас бапкер болды. Алайда ол 1981 жылдың қаңтарында жұмысынан кетті, жұмысқа орналасқаннан кейін алты ай өткен соң, команданың нашар көрсеткіштері болды және Брукс "қатаң жаттығулар" деп сипатталған сынға ұшырады. 1981 жылдан 1985 жылға дейін ол Нью-Йорк Рейнджерс клубының Ұлттық хоккей лигасында бапкер болды, онда Рейнджерс тарихында 100 ойын жеңген алғашқы американдық бапкер атанды. Брукс 1985 жылдың 21 қаңтарында "Рейнджерс" клубынан босатылды, оның орнына бас менеджер Крейг Патрик (оның 1980 жылғы Олимпиадалық командасының көмекшісі) команда 15-22-8 есебімен Патрик дивизионында команда капитаны Барри Бекпен күресіп жатқанда оны алмастырды. 1985 жылдың шілдесінде Миннесота Норт Старз клубымен келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін, Брукс бапкерлікпен айналысатынын және естелік бұйымдар өндіруші Jostens компаниясының ұлттық сату өкілі болып жұмыс істейтінін мәлімдеді. Брукске Сент-Клауд мемлекеттік университетінде бапкер болу ұсынылды, NCAA III дивизионындағы мектеп (университет президенті Брендан Макдональд басқарады, ол болашақта бағдарламаны I дивизионына көтеру туралы ой ойлар білдірді) 1986 жылдың мамырында және бастапқыда оны қабылдамады. Алайда, Джон Мариуччи (1950-ші жылдардың соңында Брукс үшін Миннесотаның бас бапкері) оны осы лауазымға қабылдауға сендірді, себебі Мариуччи (келесі жылы қайтыс болды) Брукс мектепті болашақта I дивизионына көтеруге көмектесе алады деп сенді; сол кезде Миннесота штатында хоккейден I дивизионындағы тек екі бағдарлама болды. Брукс жұмысты қабылдады, бірақ команда NCAA III дивизионынан I дивизионына көтерілуі керек еді, сондай-ақ жаңа арена салу жұмыстарын бастау керек еді. Брукс бір маусымда команда үшін Олимпиадалық өлшемдегі мұз алаңдары бар аренаны қаржыландыруға жетекшілік етті. Күшті шабуыл мен қорғанысқа арналған жаттығулар аптасына бір рет емес, тұрақты түрде орындалды, команда он жылдан астам уақыттан бері рекордтық 25 ойын жеңді және NCAA III дивизионының турниріне алғаш рет шығу үшін Солтүстік Колледж Хоккей қауымдастығының турнирін жеңіп алды, онда олар үшінші орынға дейін жетті; Брукс бұл жылды бапкерлік карьерасындағы ең жағымды жыл деп атады. Брукс маусымнан кейін команданы тастап кетті, оның көмекшісі Крейг Дал бас бапкер болды, ол келесі 18 жыл бапкерлік етті, содан кейін Боб Мотцко оны алмастырды, ол да Сент-Клауд штатындағы Брукске көмекші болған. Команда келесі үш маусымда I дивизионындағы тәуелсіз команда ретінде ойнады және 1989 жылы жаңа аренаға көшті, онда олар мектеп тарихында алғаш рет NCAA I дивизионының турниріне қатысты. Брукс 1987 жылы Миннесота Норт Старз клубына екі жылдық келісімшарт бойынша бапкер болды. 1987 жылы Норт Старз клубына жұмысқа алу - 2015 жылдың мамырында Солтүстік Дакотаның бапкері Дэйв Хакстол Филадельфия Флайерс клубының бапкері болып тағайындалғанға дейін NHL клубына колледж бапкерінің соңғы тағайындалуы болды. Алайда, басшылық 1988 жылдың жазында бір маусымнан кейін оны жұмыстан шығарды, команда лигадағы ең нашар команда болды, бірақ плей-оффқа түсу үшін Торонто Мейпл Лифс клубынан бір ұпай ғана қалып қойды, себебі плей-офф құрылымы оларды Норрис дивизионының төртінші орыны үшін тартысқа салған еді. Брукс 1991 жылдың 11 шілдесінде Американдық хоккей лигасындағы Ютика Девилс клубына бапкер болып тағайындалды, бұл оның болашақта NHL филиалы Нью-Джерси Девилс клубына бапкер болып тағайындалуы мүмкін екенін болжады (1987-88 маусымынан бері төрт бас бапкерді алмастырған). Бұл 1992 жылдың 5 маусымында оның NHL Девилс клубының жаңа бас бапкері болып тағайындалғанымен расталды, ол Том МакВиені алмастырды. Ол жеңіске жету үшін жастар мен жылдамдыққа қажеттіліктерін атап өтті, бірақ Клод Лемье сияқты ойыншылармен келіспеді, ол команданың ең көп гол соққан ойыншысы болды және Брукс маусым ортасында "қанкер" деп атады. Бас менеджер Лу Ламориелло мен иегер Джон МакМулленнен қолдаудың жетіспеуі Брукс үшін жағдайды нашарлатты. Команда 40 ойын жеңіп, дивизионда үшінші орынды бөлісті, бірақ Питтсбургке бес ойында есе жіберді. Үш жылдық келісімшартқа қарамастан, Брукс 1993 жылдың 31 мамырында плей-оффтағы келесі қадамға қажеттіліктер туралы айырмашылықтарды келтіре отырып, жұмысынан кетті; екі маусымнан кейін Девилс клубы Стэнли кубогын жеңіп алды. Осыдан кейін Брукс Пингвинс клубының скауты болды. 1999-2000 маусымының 25-ші ойынында 1999 жылдың желтоқсанында Брукс бас менеджер Крейг Патрикпен Кевин Константиннің орнына Пингвинс клубының бас бапкері болып тағайындалды. 2000 жылдың 13 қаңтарында Брукс Колорадо Аваланш клубының комментаторы Джон Келлиге Алексей Гусаровтың соққан соққысынан кейін Мэттью Барнаби жарақаттанғанын қойды деп айыптағандықтан қарсы шықты. Ол 18 қаңтарда осы қақтығыс үшін екі ойынға дисквалификацияланды, 15 қаңтардан бастап шексіз мерзімге дисквалификацияланғаннан кейін. Брукс дисквалификацияланған күні бұрын Гусаров соққысы үшін екі ойынға дисквалификацияланды. Брукс екі Олимпиадалық хоккей құрамасын да баптады: Team Fra...
Телерадио мансабы
Миннесотаның «Солтүстік жұлдыздарынан» жұмыстан босатылғаннан кейін Брукс екі жыл SportsChannel America телеарнасында спорт комментаторы болып жұмыс істеді.
Жеке өмір
Брукс 1965 жылы Патти деп танылған Патриция Лейнге үйленді. Олардың Дэн және Келли есімді екі баласы болды.
Өлім және мұра
2003 жылғы 11 тамызда, 66 жасқа толып, алты күн өткен соң Брукс Миннесота штатының Форст-Лейк қаласының жанындағы 35-ші тас жолдағы жол апатынан қаза тапты. Апатқа дейін ол рульде ұйықтап қалған деген болжам бар, есірткі немесе алкоголь себеп болмаған. Брукс апат кезінде қауіп белбеуін тақпаған, ал Миннесота штатының жол полициясының мәліметінше, егер таққан болса, апаттан аман қалар еді. Джордж Нагобадс Брукс АҚШ ерлер құрама командасы мен Миннесота Алтын Гоферлерінің ерлер хоккей командасын жаттықтырған кезде команданың дәрігері болды. Брукс туралы ол былай деді: "Гербидің ойыншыларға қалай қарағанын қатты бағалаймын, мен үшін ол ұлымдай болды". 2004 жылы Disney 1980 жылғы Олимпиада командасы туралы "Чудо" (Miracle) деген фильм шығарды, онда Курт Рассел Брукс рөлін ойнады. Карл Малден 1981 жылы "Мұздағы Чудо" (Miracle on Ice) атты телефильмде бұрын Брукс рөлін ойнаған. Брукс қайтыс болғанға дейін Disney фильмінің түсірілімі кезінде кеңесші болып жұмыс істеді. Фильмнің соңында Бруксқа арналған арнау бар. Онда: "Ол оны көре алмады. Ол оны басынан өткерді" делінген. "Мұздағы Чудоның" 25 жылдығына орай, АҚШ алтын медальді жеңіп алған Нью-Йорк штатының Лейк-Плэсид қаласындағы Олимпиадалық мұз аренасы Герб Брукс Арена деп аталды. 2017 жылы Миннесота штатының Сент-Пол қаласының орталығында Брукске қойылған жаңа ескерткіш ашылды, бұрынғы, кішкентай ескерткіш Блейн қаласындағы (Миннесота штаты) Шван Супер Ринк алдына (Брукс үлкен қолдау көрсеткен орын) көшірілді. Герб Брукс жүлдесі Миннесота штатының мектеп лигасының хоккей турнирінің соңында "Херб Брукстің құндылықтарын, ерекшеліктерін және қасиеттерін көрсететін штаттық турнирдегі ең білікті хоккейшіге" беріледі. Герб Брукс оқу орталығы Миннесота штатының Блейн қаласында орналасқан. Ұлттық хоккей орталығы 2013 жылдың сәуір айында Миннесота штатының Сент-Клауд мемлекеттік университетінде Брукс атымен қайта аталды. 2006 жылы Брукс қайтыс болғаннан кейін "Құрылысшылар" санатында Хоккей Даңқы залына енгізілді. Онда: "Шығармашылық пен адалдық иесі Херб Брукс америкалықтардың бір буынына кез келген арманды қууға шабыттандырды" делінген. "Сен ойыншы болу үшін дүниеге келдің. Сенің мұнда болуың керек еді. Бұл сәт сенікі". "Біреудің жетістік туралы кітабын оқымастан, өзіңнің кітабыңды өзің жаз". "Мен әрқашан жаттықтырушы болуды патша болумен салыстырамын. Ол сені ештеңеге дайындамайды".