Кіріспе
Жердің тез суынуы туралы 1970 жылдардың дискредиттелген гипотезасы. Жаһандық салқындау – 1970 жылдары, әсіресе, аэрозольдердің немесе орбиталық күштеудің салқындату әсерінен кең көлемді мұздық дәуірімен аяқталуы күтілген Жердің тез суынуы болжамы. 1970 жылдардағы кейбір баспасөз хабарламалары салқындаудың жалғасатыны туралы пікір білдірді; алайда, олар сол кездегі ғылыми әдебиеттің толыққанды бейнесін көрсетпеді, ол көбінесе күшейтілген парниктік эффектіден туындаған жылынуға қатысты болды. Осы кезеңдегі нақты өсім 29% құрады. Пол Р. Эрлих 1968 жылы парниктік газдардан болатын жаһандық жылынуды аэрозольдердің салқындату әсеріне қарсы күш ретінде атады. Жаһандық салқындау идеясы 1970 жылдардың ортасында баспасөзге жеткен кезде температураның төмендеуі тоқтады, және климатологтар көмірқышқыл газының жылыту әсеріне алаңдады. Мұндай хабарларға жауап ретінде Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым 1976 жылғы маусымда «жаһандық климаттың айтарлықтай жылынуы» мүмкін екендігі туралы ескерту жасады. Қазіргі уақытта термохалиндік айналымның баяулауы немесе тоқтауының салдарынан туындауы мүмкін аймақтық салқындау әсеріне қатысты алаңдаушылықтар бар, бұл мұздықтардың еруінен Солтүстік Атлантикаға тәтті судың көп мөлшерде араласуына байланысты болуы мүмкін. Бұл оқиғаның болу ықтималдығы төмен деп есептеледі, ал IPCC былай деп атап көрсетеді: «THC әлсіреген модельдерде де Еуропада жылыну байқалады. Мысалы, сәулелену күшінің артуына байланысты барлық AOGCM интеграцияларында Солтүстік-Батыс Еуропадағы температура өзгерісінің көрсеткіші оң болып табылады».
Global cooling was a conjecture, especially during the 1970s, of imminent cooling of the Earth culminating in a period of extensive glaciation, due to the cooling effects of aerosols or orbital forcing. Some press reports in the 1970s speculated about continued cooling; these did not accurately reflect the scientific literature of the time, which was generally more concerned with warming from an enhanced greenhouse effect. The actual increase in this period was 29%. Paul R. Ehrlich mentioned global warming from greenhouse gases as a counterforce to the cooling effect of aerosols in 1968. By the time the idea of global cooling reached the public press in the mid 1970s temperatures had stopped falling, and there was concern in the climatological community about carbon dioxide's warming effects. In response to such reports, the World Meteorological Organization issued a warning in June 1976 that "a very significant warming of global climate" was probable. Currently, there are some concerns about the possible regional cooling effects of a slowdown or shutdown of thermohaline circulation, which might be provoked by an increase of fresh water mixing into the North Atlantic due to glacial melting. The probability of this occurring is generally considered to be very low, and the IPCC notes, "even in models where the THC weakens, there is still warming over Europe. For example, in all AOGCM integrations where the radiative forcing is increasing, the sign of the temperature change over north west Europe is positive."
Физикалық механизмдер
Салқындату кезеңі сульфатты аэрозольдердің физикалық әсерін қамтитын қазіргі (1999 жылдан бастап) жаһандық климат модельдерімен қайта жаңғыртылады, және аэрозоль әсерлері 20-шы ғасырдың ортасындағы салқындатудың басты себебі болды деген жалпы пікір қалыптасқан. Ол кезде салқындатуға екі негізгі физикалық механизм ұсынылды: аэрозольдер және орбиталық әсер.
Аэрозольдар
Адамның қызметі – көбінесе табиғи отынды жағудың жанама өнімі ретінде, сондай-ақ жерді пайдалану ережелерінің өзгеруінен – атмосферадағы ұсақ бөлшектердің (аэрозольдердің) мөлшерін арттырады. Бұлардың тікелей әсері бар: олар планеталық альбедоны күшейтеді, нәтижесінде күн сәулесінің жер бетіне жететін мөлшерін азайтып, планетаны салқындатады; және жанама әсері бар: олар бұлттардың қасиеттерін өзгертеді, бұлт конденсациясының ядролары ретінде әрекет етеді. 1970 жылдардың басында кейбір ғалымдар осы салқындату әсерінің CO2 шығарылымынан туындаған жылыну әсерінен басым болуы мүмкін деген болжам жасаған еді: Расул және Шнайдердің (1971) жұмыстарына қараңыз, төменде талқыланады. Дегенмен, жүргізілген байқаулар мен экологиялық таза отынға көшудің нәтижесінде бұл болжам енді дұрыс емес сияқты. Қазіргі ғылыми зерттеулер жаһандық жылынудың ықтималдығы әлдеқайда жоғары екенін көрсетеді. Бұл механизм арқылы болжамдалған температураның төмендеуі жаңа теориялар мен байқалатын жылынуға байланысты жоққа шығарылса да, аэрозольдер салқындатуға белгілі бір үлес қосты деп саналады (бірақ бұл үлес жасыл үй газдарының артуымен теңестірілді), сонымен қатар жаһандық сөнуге де әсер етті.
Орбиталық күш салу
Орбиталық күштеу – Жер осінің еңістігі мен оның орбитасы пішінінің баяу, циклдық өзгерістерін білдіреді. Бұл циклдар Жерге жететін күн сәулесінің жалпы мөлшерін аздап өзгертіп, маусымдардың уақыты мен қарқындылығына әсер етеді. Осы механизм мұз дәуірі циклдерінің уақытын анықтайды деп саналады және 1970 жылдардың ортасында осы механизмді түсіну қарқынды дамыды. Хейс, Имбри және Шеклтонның «Жер орбитасындағы өзгерістер: мұз дәуірлерінің жүрек соғысы» атты мақаласы болжамдарын былай біліктілендірді: «Болжамдарды екі тұрғыдан бағалау қажет. Біріншіден, олар болашақ климаттың табиғи компонентіне ғана қатысты, ал табиғи отынды жағу сияқты антропогендік факторларға емес. Екіншіден, олар ұзақ мерзімді трендтерді ғана сипаттайды, себебі олар 20 000 жыл және одан ұзақ мерзімді орбиталық өзгерістермен байланысты. Жоғары жиілікті климаттық тербелістер болжалмайды. Нәтижелер келесі 20 000 жылдағы ұзақ мерзімді трендтің Солтүстік жартышардағы кең ауқымды мұзжағу мен салқындауға қарай бағытталатынын көрсетеді». Мұз дәуірі циклдерінің болжауға болатындығы туралы идея, тағы біреуі «жақын арада» болады деген оймен шатасқан сияқты, мүмкін, өйткені осы зерттеудің көп бөлігі геологтар жүргізген, олар өте ұзақ уақыт шкалаларымен жұмыс істеуге дағдыланған және «жақын арада» терминін мыңдаған жылдарды білдіру үшін қолданады. Миланкович теориясын қатаң қолдану «жедел» мұз дәуірінің басталуын болжауға мүмкіндік бермейді (яғни бір-екі ғасырдың ішінде), өйткені ең жылдам орбиталық кезең шамамен 20 000 жылды құрайды. Бұл мәселені шешудің бірнеше шығармашылық жолдары табылды, олардың бірі Найджел Кальдер ұсынған «қарлы шабуыл» деп аталатын идея, бірақ бұл идеялар кең қолдау таппады. Қазіргі мұз аралық кезеңнің температуралық шыңының ұзақтығы алдыңғы мұз аралық кезеңнің (Сангамон/Эем) ұзақтығына ұқсас, сондықтан біз осы жылы кезеңнің соңына жақындап қалған болуымыз мүмкін деген қорытынды жасауға болады. Бұл қорытынды қате. Біріншіден, өйткені бұрынғы мұз аралық кезеңдердің ұзақтығы тұрақты болған жоқ (суретті қараңыз). Пети және авторлар «5.5 және 9.3 мұз аралық кезеңдер Холоценнен өзгеше, бірақ ұзақтығы, пішіні және амплитудасы жағынан бір-біріне ұқсас. Осы екі оқиғаның әрқайсысында 4 мың жылға созылған жылы кезең, содан кейін салыстырмалы түрде тез салқындау болды» деп атап өтеді. Екіншіден, болашақтағы орбиталық өзгерістер бұрынғыларына ұқсамайды.
1970-жылдарға дейінгі мәселе
1923 жылы жаңа мұз дәуіріне қатысты алаңдаушылық туды, және капитан Дональд Бакстер Макмиллан Ұлттық географиялық қоғамның қолдауымен мұздықтардың кеңеюін көрсететін деректерді іздеу үшін Арктикаға аттанды. 1926 жылы Берлиндегі бір астроном жаһандық суынуды болжады, бірақ ол «өте ұзақ уақыттан кейін» болады деді. 1950 жылдары жаңа мұз дәуірінің жақындап келе жатқаны туралы алаңдаушылық қайта оянды. Соғыс суы кезінде Гарри Векслер атом бомбаларын сынаудың ядролық қыс сценарийінен жаңа мұз дәуірін жеделдетуі мүмкін деп алаңдады. Мюррей Митчелл 1963 жылы шамамен 1940 жылдан бері бірнеше онжылдық бойы суынуды көрсетті. 1965 жылы Колорадо штатының Боулдер қаласында өткен климаттық өзгерістер жөніндегі конференцияда Миланкович циклдарын растайтын дәлелдер, күн сәулесіндегі есептелген шағын өзгерістердің мұз дәуірін қалай бастауы мүмкін деген пікірлерге әкелді. 1966 жылы Чезаре Эмилиани «бірнеше мың жыл ішінде жаңа мұз басу кезеңі басталады» деп болжады. 1968 жылы жарияланған «Халық бомбасы» атты кітабында Пол Р. Эрлих былай деп жазды: «Жасыл үй эффектісі көмірқышқыл газының деңгейінің күрт өсуімен күшейтілуде [бірақ бұл] контраст, шаң және басқа да ластаушы заттардан пайда болатын төменгі қабатты бұлттармен теңдестірілуде. Қазіргі таңда атмосфераны қоқысқа толы орын ретінде пайдаланудың климатқа тигізер жалпы нәтижесін біз болжай алмаймыз». Осыған қарамастан, бұқаралық ақпарат құралдарында суыну мүмкіндігі туралы ғылыми есептердегі ескертулерсіз хабарланды, ал «1972 және 1973 жылдары Азия мен Солтүстік Американың кейбір аймақтарындағы ерекше суық қыстар бұл мәселені көпшіліктің назарына түсірді». 1970 жылдың 11 қаңтарында «Вашингтон пост» газеті «Суық қыстар жаңа мұз дәуірінің басталуын білдіреді» деп хабарлады. 1972 жылы Эмилиани «Адамның қызметі осы жаңа мұз басу кезеңін бастауы немесе мұздықтардың айтарлықтай немесе тіпті толық еруіне әкелуі мүмкін» деп ескертті. Сондай-ақ 1972 жылы мұз басу кезеңдерінің сарапшыларынан құралған топ конференцияда «біздің жылы кезеңнің табиғи аяқталуы сөзсіз жақын» деген пікірге келді, бірақ «Квартерный зерттеулер» журналындағы кездесу туралы есепте «осы бөлімдегі талқылаулардан шығатын негізгі қорытынды – климаттың өзгеру механизмін түсіну үшін қажетті білім әлі де жеткіліксіз» делінген. Джордж Кукла мен Роберт Мэтьюс ғылыми конференцияның қорытындысын жазып, қазіргі мұз аралық кезең қашан және қалай аяқталады деп сұрады; егер болашақта адамның әрекеті болмаса, «жаһандық суыну және оған байланысты қоршаған ортаның күрт өзгерістері, адам тарихында бастан өткен ауытқулардан асып түсетін, алдағы бірнеше мың жылда немесе тіпті ғасырларда күтілуі керек» деген қорытындыға келді, бірақ көптеген ғалымдар бұл тұжырымдарға күмән келтірді.
1970 жылғы SCEP есебі
1970 жылғы "Критическаялық экологиялық проблемалар туралы зерттеу" көмірқышқыл газының артуынан болатын жылыну мүмкіндігін көрсетті, бірақ салқындау туралы ешқандай уайым білдірмеді, осылайша "глобалдық салқындау" тақырыбына қызығушылықтың бастапқы шегін белгіледі.
1972 және 1974 жылдар Ұлттық ғылым кеңесі
Ұлттық ғылым кеңесінің 1972 жылғы «Қоршаған орта ғылымындағы үлгілер мен көзқарастар» есебінде климаттың циклдық сипаты және планетаның жылы кезеңнен кейін салқындау фазасына кіріп жатқаны туралы сол кездегі түсініктер талқыланды. «Бұрынғы мұз аралықтарының жазбаларын ескере отырып, қазіргі жоғары температуралар аяқталуға жақын болуы керек, одан кейін 20 000 жылдай уақыттан соң келесі мұз дәуіріне апаратын ұзақ және айтарлықтай суық температуралар кезеңі басталады». Бірақ есепте былай делінген: «Дегенмен, адамның араласуы қоршаған ортаны осылай өзгерткен болуы мүмкін, тіпті ықтимал, сондықтан жақын болашақта климаттың жолы басқаша болады». Бұл есепте циклдық мұздық кезеңдер туралы талқылау жоқ. Есептегі талдаудың негізгі мәселесі – адамның рөлі. «Салқындаудың себебі әлі нақты белгілі емес. Бірақ соңғы кездегі суынуға ғана емес, сонымен қатар соңғы ғасырдағы температураның жоғарылауына да адамның қатысы болуы мүмкін деген алаңдаушылық күшейіп келеді».
Ұлттық ғылым академиясының 1975 жылғы есебі
Сондай-ақ, АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (NAS) «Климаттың өзгеруін түсіну: іс-қимыл бағдарламасы» атты баяндамасы жарық көрді. Баяндамада (36-бет) «Солтүстік жарты шардағы ауаның орташа температурасы 1880 жылдардан бастап 1940 жылға дейін көтерілді, ал одан кейін төмендеді» делінген. Сондай-ақ, онда (44-бет) «Егер атмосфераға түсетін бөлшектер мен ластаушы заттардың мөлшері болашақта бірдей қарқынмен өссе, екі ластаушының атмосферада қалу мерзімінің айырмасы бөлшектердің әсерін одан да арттырады» деп көрсетілген. Баяндамада 25 жылдық салқындану тенденциясы жалғаса ма, жоқ па, деген болжам жасалмаған. Онда (Алғы сөз, v-бет) «Біздің климаттық жүйемізді толыққанды түсінбейміз және оның қалай дамитынын анықтай алмаймыз, сондықтан климатты болжау мүмкін емес сияқты», ал (2-бет) «Жердің климаты әрқашан өзгеріп келеді және болашақта да өзгерістер болады. Бірақ болашақта қандай өзгерістер болады, олар қайда және қаншалықты жылдам орын алады, біз білмейміз» делінген. Баяндаманың «іс-қимыл бағдарламасы» – жаңа Ұлттық климаттық зерттеу бағдарламасын құруға шақыру болды. Онда (62-бет) «Болашақтағы климаттың өзгеруіне ақылмен жауап беру үшін және оның болашақ бағытын – табиғи себептерден ме, әлде адамның әрекетінен ме – болжау үшін, бізге қазіргі білімімізден әлдеқайда терең түсінік қажет. Сонымен қатар, осы білімді мүмкіндігінше жылдам алу өте маңызды» делінген. Осы себепті, «Климат пен климаттың өзгеруі мәселесіне қарсы кең ауқымды және үйлестірілген күш салу уақыты жетті» деп қорытынды жасалған.
1974 жылғы "Тайм" журналы мақаласы
Бұл талқылаулар ғылыми ортада жүріп жатқанда, басқа да хабарлар бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланды. "Тайм" журналының 1974 жылғы 24 маусымдағы санында "Тағы бір мұз дәуірі?" деген мақала жарық көрді, онда "атмосфера соңғы үш онжылдық бойы біртіндеп суып келеді" делінген, бірақ "кейбір ғалымдар осы суыну тенденциясы тек уақытша болуы мүмкін деп ойлайды" деп атап көрсетілген.
1975 жылғы Newsweek мақаласы
1975 жылғы 28 сәуірде жарық көрген «Ньюсуик» журналының «Суынатын әлем» деген мақаласында «Жердің ауа райы үлгілері өзгере бастағанының алаңдатарлық белгілері» және «1945-1968 жылдар аралығында Солтүстік жарты шардың жер бетінің орташа температурасы жарты градусқа (Фаренгейт бойынша) төмендегені» көрсетілген. Мақалада былай делінген: «Бұл болжамдарды қолдайтын дәлелдер [жаһандық салқындану] қазіргі таңда соншалықты көп жинақталып, метеорологтардың оны қадағалауы қиынға түсуде». «Ньюсуик» мақаласында салқындаудың себебі көрсетілмеген; онда «ірі және ұсақ мұз дәуірлерінің басталуына не себеп болатыны әлі де құпия болып қала береді» делінген және ҰҒА (NAS) қорытындысы келтірілген: «Негізгі ғылыми сұрақтардың көп бөлігі ғана жауапсыз қалған, сонымен қатар көп жағдайда біз негізгі сұрақтарды қоюға жеткілікті білімге ие емеспіз». Мақалада «Арктика мұз қабатын қара күйемен жабу немесе Арктика өзендерін басқа бағытқа бұру» сияқты балама шешімдер айтылған, бірақ олардың мүмкін еместігі мойындалған. «Ньюсуик» журналының мақаласы үкімет басшыларын сынға алып, былай деп қорытындылады: «Бірақ ғалымдар үкімет басшыларының азық-түлік қорын жинақтауға немесе болашақ азық-түлік қорының экономикалық болжамдарына климаттың белгісіздігін енгізуге тіпті дайын екендігінің аз белгілерін көреді. Жоспарлаушылар (саясаткерлер) одан кешіксе, климаттың өзгеруінің салдары айқын болғанда онымен күресу олар үшін одан да қиын болады». Мақалада сенсациялық және көбінесе дәлелсіз салдарлар баса назарда болды: «Нәтижесінде болатын ашаршылық апатты болуы мүмкін», «құрғақшылық және шөлге айналу», «барлық тарихта тіркелген ең қорқынышты торнадо», «құрғақшылықтар, су тасқындары, ұзақ құрғақшылықтар, ұзақ қыраулар, кешіккен муссондар», «аштықтан өлген халықтың көшіп кетуі мүмкін емес», «қазіргі төмендеу планетаны Мұз дәуіріне қарай шамамен алтыдан бір бөлігіне жеткізді». 2006 жылғы 23 қазанда «Ньюсуик» журналы түпнұсқа мақаладан кейін 31 жылдан астам уақыт өткен соң түзету жариялады, онда «жақын болашақ туралы өте қате болдық» делінген (бірақ редактор Джерри Адлер «мақала журналистік мағынада 'дұрыс емес' емес екенін» мәлімдеді).
1970 жылдардағы басқа да көздер
Сол кезде жарияланған рецензияланған зерттеулердің академиялық талдауы 1970 жылдардағы климаттың түрлі жақтарын қарастырған көптеген мақалалардың басым көпшілігі бейтарап болғанын немесе жылынуға қарай бағытталғанын көрсетіп тұр.
1979 жылғы ДМО конференциясы
Онжылдықтың соңында, 1979 жылы Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның (ДМҰ) конференциясында Ф. Кеннет Хейр былай деп мәлімдеді:
1980 жылдар
1980 жылдардың басында бірнеше хабарламалардың нәтижесінде ядролық қыс туралы алаңдаушылықтар туды. Астероид соқтығысы және үлкен жанартау атқылаулары сияқты апаттардың салдарынан туындаған әсерлер туралы ұқсас пікірлер де айтылды.
1990 жылдар
1991 жылы Карл Саган және ядролық қыс туралы әйгілі TTAPS зерттеуінде жұмыс істеген басқа ғалымдардың Кувейттегі мұнай ұңғымаларының үлкен өрттері климатқа маңызды әсер етеді деген болжамы расталмады. 1999 жылдың қаңтарындағы пікір білдіруші Патрик Майклс 1998 жылғы рекордтық температура бір реттік құбылыс болғанын ескере отырып, "2007 жылдың 31 желтоқсанына дейінгі 10 жылдың ішінде спутниктік өлшеулер бойынша жаһандық температураның айтарлықтай төмендеуі байқалады" дегенге тікелей тікелей ставкаға келісуге дайын екенін мәлімдеді. Шындығында, сол кезеңде спутниктік өлшеулер 1998 жылғы ең жоғары көрсеткішке қайтадан жақындаспады. 1999-2000 жылдары температураның күрт, бірақ уақытша төмендеуіне байланысты, спутниктік температура деректеріне ең кіші квадраттар әдісімен жасалған сызықтық регрессиялық талдау жалпы тенденцияның айқын еместігін көрсетті. RSS спутнигінің температура деректері аз ғана салқындау тенденциясын көрсетсе, UAH спутнигінің температура деректері аз ғана жылыну тенденциясын көрсетті.
ХХІ ғасыр
2003 жылы АҚШ Қорғаныс министрлігінің Желілік бағалау кеңсесіне термохалиндік айналымның тоқтауы жағдайында қатаң заманауи климаттың өзгеруінің ықтимал және болашақтағы әсерлері туралы зерттеу жүргізу тапсырылды. ONA басшысы Эндрю Маршалл басқаруымен жүргізілген зерттеу, болашақ климаттық өзгерістерді 8,2 мың жылдық оқиғаға негізделген, себебі ол Жас Дриас пен Кіші мұз дәуірі арасындағы орташа нұсқа болып табылды. Ғалымдар "Гренландия мұз қабатының еруінен бастау алатын климаттың кенеттен өзгеруі 21 ғасырда орын алуы мүмкін емес" деді.