Кіріспе

Вашингтондағы тарихи аудан Сиэтл қаласының Қытай ауданы – Халықаралық ауданы (сонымен қатар, қысқартылған CID деп те аталады) – қаланың азиялық американдық қауымдастығының орталығы. Ауданның ішінде Қытай, Жапония және Кіші Сайгон деп белгілі үш аудан бар, олар тиісінше қытай, жапон және вьетнамдықтарға тиесілі кәсіпорындарға танымал. Географиялық аймаққа бұрын Манилатаун да кірген. Қытай ауданы/Халықаралық аудан атауы 1999 жылы 119297 қалалық жарлығымен бекітілді. Бұл 1998 жылдың желтоқсанында қалалық кеңеске ұсынылған Сиэтл Қытай ауданы/Халықаралық аудан қалалық ауыл стратегиялық жоспары бойынша үш ауданның бірлескен жұмысы мен келісімінің нәтижесі болды. Сиэтлдің көптеген басқа аудандары сияқты, бұл аудан да көпұлтты, бірақ тұрғындарының көп бөлігі қытай ұлтынан. Бұл Сиэтл қаласы мойындаған сегіз тарихи ауданның бірі. CID тұрғын үйлер мен кәсіпорындардың үйлесімін ұсынады және этникалық азиялық мәдениеті мен тарихи ескерткіштерімен туристерді қызықтырады. Қытайлықтардың алғашқы қоныстары теңіз жағалауындағы Еслердің диірменіне жақын орналасқан. Қытайлық ауызша тарих бойынша, жағалаудағы алғашқы Қытай ауданы қытайлық док жұмысшыларының мекені болған. 1882 жылғы Қытайлықтарды шеттету туралы заң қытай иммигранттарының келуін баяулатты. 1886 жылы ақ адамдар Сиэтлдің көптеген қытай халқын қуып шықты. Алайда, кейбіреулері үндістердің резервацияларында баспана алды, ал басқалары ақ жұмыс берушілер мен судьяның қорғауына ие болды. 1889 жылғы Сиэтлдегі Ұлы өрт қауымдастықтың дамуына кедерес келтірді. Соңында қытайлықтар Вашингтон көшесі мен Оңтүстік Екінші даңғыл бойында ішкі аймақта жаңа аудандарды құрды. Жапондық американдықтар Кинг-стриттен екі блок солтүстікке қарай Негізгі көшеде Нихонмачи, яки Жапония қалашығын құрды. 1920 жылдардың ортасына қарай Нихонмачи 4-ші даңғылдан бастап Мейн даңғылы арқылы 7-ші даңғылға дейін созылды, Джексон, Кинг, Веллер, Лэйн және Дирборн көшелерінде кәсіпорындар шоғырланған.

20 ғасыр

Джексон регреди 1907 жылы басталды; жұмысшылар төбелерді тегістеп, пайда болған топырақпен жағалаудағы құрғақ жерлерді қайта жаратып, қала орталығына баруды жеңілдетті. Қала орталығындағы жылжымайтын мүліктің құны өскен сайын, қытайлар басқа аймақтарға көшірілуге мәжбүр болды. 1900 жылдардың басында Кинг-стрит бойында жаңа Қытай ауданы қалыптаса бастады. Қытайлық американдықтардың бір тобы «Конг Йик» инвестициялық компаниясын құрды, ол әлеуметтік-қайырымдылық қоғамы еді. Олардың қаржысы мен күш-жігері екі ғимарат – Шығыс Конг Йик ғимараты мен Батыс Конг Йик ғимаратының салынуына әкелді. Сонымен қатар, қытайлық докерлердің орнына ішкі аймаққа көшіп келген филиппин америкалықтары келе бастады. «Памана I» кітабында, Сиэтлдегі филиппин америкалықтарының тарихында айтылғандай, олар 1920 жылдардың басында Бірінші төбеде және Қытай және Жапон аудандарының қонақ үйлері мен пансионаттарында қоныстанды. Олар ауыл шаруашылығы және лосось консервілеу өндірісінде келісімшарт бойынша жұмыс істеуге тартылды. Олардың арасында филиппин жазушысы Карлос Булосан да болды, ол өзінің және отандастарының өмірлік тәжірибелерін «Америка – жүрегімде» (1946) атты романында суреттеді. 1930 жылдары Майнард пен Кинг көшелерінің бұрышында «Мэнилатаун» құрылды. Соғыстан кейін көптеген адамдар Тынық мұхитының солтүстік-батысына оралды, бірақ Сиэтлдің маңындағы немесе басқа аудандарға көшіп кетті. Ескі қауымның қалған бір белгісі – 1902 жылы құрылған «Северноамериканская почта» жапон тіліндегі газетінің кеңсесі. Тағы бір ерекшелігі – 2015 жылы Ұлттық қазына деп жарияланған Панама қонақ үйі, ол бұрыннан АҚШ-тың тарихи орындарының ұлттық тізіліміне енген. Соғыс кезінде алғашқы ғимарат тоналып, қиратылғаннан кейін, АҚШ-тағы ең көне жапондық мейрамханалардың бірі – Манеки өзінің қоймасында қайта ашылды. Уваджимая, бастапқыда Жапония ауданындағы дүкен болған, Қытай ауданына көшіп келді. Африкалық американдықтар Ұлы көші-қон кезінде, көбінесе Оңтүстіктен Сиэтлге көшіп келді, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде соғыс индустриясында жұмыс істеу үшін, жапондық американдықтарды интернатқа жабудан бос қалған көптеген үйлерді иеленді. Олар Джексон көшесі бойындағы бос орындарды әйгілі джаз клубтарымен толтырды. 1951 жылы Сиэтл қаласының мэрі Уильям Д. Девин осы аймақты «Халықаралық орталық» деп жариялады, себебі осы жерде әртүрлі халықтар тұрып, жұмыс істеді. Бизнесмен және кейін қалалық кеңес мүшесі болған Руби Чоу және басқалар қытайлық-американдық тарихты жасыру үшін «халықаралық» сөзін қолдануды сынады. Қаланың «Халықаралық аудан» терминін пайдалануы әлі де даулы болып тұр. Сиэтлдің алғашқы аудандық қорғау тобы – Джексон Стрит қоғамдық кеңесі, аймақ арқылы мемлекетаралық тас жол салуға қарсы болды. Азиялық этникалық топтар жаңа азаматтық ұйымдар құрды (дәстүрлі қытайлық отбасылық қауымдастықтармен, «тон» және әлеуметтік клубтармен салыстырғанда), қоғамдық денсаулық сақтау, қарттарға күтім, ақпарат беру, кеңес беру, тарихи сақтау, аймақтың маркетингі және төмен кірісті тұрғын үйлер салу сияқты қажеттіліктерді қамтамасыз етті. 1972 жылы Kingdome құрылысын салу көршілес ауданды одан әрі шектеді, бұл қауымдастықтың өкілдігінің жетіспеуіне байланысты жаңа наразылықтарға әкелді, оның ішінде 1972 жылғы 2 қарашада стадионның іргетасын қалау рәсімінде спонтанды демонстрация өтті. 1975 жылы Сайгон құлағаннан кейін Вьетнам мен Оңтүстік-Шығыс Азиядан келген иммигранттардың жаңа толқыны I-5 тас жолының шығысында Сиэтлдің Кішкентай Сайгонын құрды. Олардың көпшілігі қытай текті адамдар еді. Вьетнамдық фо 1982 жылы Phở Bắc мейрамханасы ашылуымен қалаға таныстырылды, ол қайық пішінімен танымал болды. Сонымен қатар, Кішкентай Сайгон 1981 жылы Viet Wah дүкені ашылуымен өзінің алғашқы азық-түлік дүкенін алды; оған 1991 жылы Ламның теңіз өнімдері нарығы және 1995 жылы Хау Хау нарығы қосылды. Сиэтл тарихындағы ең ірі жаппай кісі өлтіру 1983 жылғы 18 ақпанда Мейнард аллеясындағы Вах Ми клубында болды. 13 адам қаза тапты. 1986 жылы Чайнатаун мен Жапония аудандарының бір бөлігі «Сиэтл Чайнатаун тарихи ауданы» ретінде тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. Сол жылы Wing Luke Memorial Museum 7-ші авенюге көшірілді, ол он жыл бойы орналасты. 1999 жылы қалалық кеңес «Қытай ауданы / Халықаралық ауданның қалалық ауыл стратегиялық жоспарын» бекітті. Бұл жоспарға CID-дегі барлық ірі ұйымдар келісті, ол 119297 қалалық қаулыға әкелді. Бұл қаулы Қытай ауданы, Жапония ауданы, Кішкентай Сайгон және Қытай ауданы тарихи ауданын біріктіріп, біртұтас үлкен аудан құрды. Содан бері даму, сақтау және ескі ғимараттарды төмен кірісті тұрғын үйлерге айналдыру мүдделері жиі қақтығып келеді, кеңселік ғимараттар (мысалы, Union Station) және коммерциялық тұрғын үйлер салынып жатыр, бірақ төмен кірісті тұрғын үйлердің саны күрт өсті. Сонымен қатар, Uwajimaya жеке компаниясының ірі қайта құрылысының аясында S. Lane көшесін жабу туралы мәселе туды. «Lane Street-ті сақтау» ұйымы құрылды және бизнесмендер ретінде олар қайта құрылымды қолдайтындарын, бірақ жеке компанияның пайдалануы үшін қоғамдық көшені жабуға қарсы екендерін мәлімдеді. Бұл мәселе бойынша сотқа шағымданудан кейін «Lane Street-ті сақтау» тобы таратылды.

21 ғасыр

Көршіліктің паифан құрылысы 2006 жылы басталды және 2008 жылдың 9 ақпанында Тарихи Қытай ауданы қақпасы ашылды. Ол Оңтүстік Король көшесінің батыс жағында орналасқан. Оның биіктігі 45 фут, болаттан және гипстен жасалған. Wing Luke мұражайы 2008 жылы Шығыс Конг Йик ғимаратына көшірілді. Көршіліктің ерекшелігін сақтауға бағытталған жобалардың бөлігі ретінде, Сиэтл көлік департаменті 2013 жылдың жазынан бастап жол тоғысындарында екі тілдегі көше аттарының белгілерін орнатты. Қытай және Жапония аудандары алғашқы орнату кезінде белгілер алды, ал Кіші Сайгон ауданында белгілер 2016 жылдың тамызына дейін орнатылмады. Белгілердің жоғарғы бөлігінде көшелердің ресми ағылшын тіліндегі аттары жасыл түс фонға ақ түспен, ал төменгі бөлігінде аудандардың ана тіліндегі аудармасы қоңыр түс фонға ақ түспен жазылған; Қытай ауданында дәстүрлі қытай тілі, Жапония ауданында жапон тілі, ал Кіші Сайгонда вьетнам тілі қолданылады. 2019 жылдың 28 ақпанында полиция қызметкерлері бес спа-салон иесін/операторын қамауға алды және 2015 жылдың қаңтар айында басталған, жезөкшелік және ақша жылыстыру схемасы бойынша тергеуге байланысты 11 массаж салонына рейд жүргізді, олардың көпшілігі аудан ішіндегі Оңтүстік Джексон көшесінде орналасқан. Салоннан 20-дан 60 жасқа дейінгі 26 қытай әйелі шығарылды; олардың көпшілігі ағылшын тілін білмейтін, жақында келгендер еді. Полиция және сот құжаттарына сәйкес, әйелдердің көпшілігі аптасына алты-жеті күн 14 сағаттық жұмыс кестесімен, қиын жағдайда жұмыс істеген.

Үйсіздердің көбеюі және халықтың көшіп кетуі

Көршілікті 2000 жылдардың басынан бері қаладағы жылжымайтын мүлік құрылысына деген жалпы сұраныстың күрт өсуіне байланысты жаңару үрдісі қамтыды. Азиялық-Тынық мұхиты аймағындағы америкалық қауымдастықтарды дамытудың ұлттық коалициясының 2016 жылғы мамырдағы есебінде 2000 жылдан 2014 жылға дейін жалпы қалалық жалдау ақысы табыстан 45 пайызға артқаны анықталды. Нәтижесінде, ұзақ жылдар бойы тұрған тұрғындардың көп бөлігі арзан бағадағы тұрғын үйдің жеткіліксіздігіне байланысты, жалдау төлемдерін төлей алмайтындықтан өздерінің үйлерінен шығарылды, содан кейін үйсіз қалды. 2008 жылы құрылған Никселсвилл үйсіздер лагері 2014 жылдың қыркүйегінде Оңтүстік Дирборн көшесіндегі 5-ші мемлекетаралық тас жолға солтүстікке қарай бара жатқан кіреберісіне көшірілді. 2016 жылдың ақпан айында жер иесі лагерьді жойды, себебі бір жыл бұрын лагерь басшысы ішкі жанжалдарға байланысты қызметтен алынғаннан кейін иеменің алдындағы келісім бұзылды; қалған 16 тұрғын 11 наурызда бейбіт түрде шығарылды. Қаланың үйсіздер дағдарысын күшеюіне қарсы күресу үшін қала әкімі Эд Мюррей 2017 жылдың 8 ақпанында Сан-Францискода 2015 жылы ашылған навигациялық орталық сияқты 24/7 үйсіздерге арналған баспана ашатынын мәлімдеді. Алдын ала маусым айында іздеу жүргізілгеннен кейін, қала Кіші Сайгон ауданындағы Оңтүстік 12-ші даңғылдағы Pearl Warren ғимаратын таңдады, ол сол кезде ерлерге арналған дәстүрлі үйсіздер баспанасы болып табылды. Бұл таңдау Кіші Сайгон қауымдастығынан ара-жіберілген реакцияларға ие болды; қауымдастықтың көп бөлігі қала олардан пікір алмағанын айтып, жариялауға таң қалды. Мүшелер дағдарысты шешу қажеттігін түсінгендерін, бірақ қылмыс пен санитарлық мәселелерге қатысты алаңдаушылықтарын білдірді. Қауымдастықтың наразылығы, оған жіберілген хаттар мен Сиэтл қалалық әкімшілігі алдындағы наразылық акциялары Мюррейді 24 сәуірде жобаны қауымдастық мүшелерін қанағаттандыратын жоспарды әзірлейінше тоқтатуға итермеледі. Орталық 12 шілдеде 75 төсекпен және 2,7 миллион долларлық бюджет шегінде ашылды. Алайда, көршілікте әлі де стихиялық лагерьлер жиі кездеседі. Қалалық шенеуніктер 2020 жылдың 22 сәуірінде көршілес баспалдақтағы 20 шатырдан тұратын лагерьті тазалағаннан кейін, көптеген лагерь тұрғындары бір блокқа көшіп, Оңтүстік Веллер көшесіне орналасты, онда 30-дан астам шатыр тізілген. Тазалау COVID-19 пандемиясы кезінде қатаң ережелерге қарамастан, Сиэтл полициясының баспалдақтарды патрульдеудегі қиындықтарына байланысты жүзеге асырылды. 2022 жылдың қазанына қарай, аймақта 15 лагерь болды, олардың болуымен байланысты қоғамдық қауіпсіздік мәселелері көршіліктен бизнестің жаппай кетуінің басты себебі ретінде көрсетілді. Сол жылы аймақта 19-дан астам бизнес жұмысын тоқтатты, олардың ішінде ең елеулісі 30 қыркүйекте Viet Wah дүкенінің жабылуы болды. The Seattle Times газетінің Кіші Сайгон бөліміндегі жергілікті коммерциялық емес ұйымның атқарушы директоры (олар да көшіп кетуді шешті) жеке меншік құрылыс салушылар өздерінің меншіктерін күтпеу арқылы нарықтың қалпына келуіне үлес қосып жатыр деп мәлімдеді. 2021 жылғы көршіліктің экономикалық зерттеуіне сәйкес, ол жылдам тұрғын үй құрылысына байланысты орын ауыстыру қаупі жоғары деп бағаланды, соңғы төрт жылда шамамен 1145 жаңа тұрғын үй салынды. 2023 жылы бұл штаттың тарихи сақтау жөніндегі ұлттық қордың Американың 11 ең қауіпті тарихи орындарының жылдық тізіміне енген алғашқы көршілігі болды. Филадельфиядағы Чайнатаун ауданы да тізімге енгізілді, ұйым мұндай аудандардың 83 анықталған ұлттық аудандардың жартысынан азы қалғанын атап өтті.

Танымал мәдениетте

"Қағаз жолбарыстары" атты тәуелсіз фильм, жартылай жекпе-жек комедиясы, Қытай ауданының халықаралық аймағында түсірілді. Қытай ауданының халықаралық аймағы Naughty Dog компаниясының "Бізден кейінгілер 2-бөлімі" ойынында қысқа ғана көрініс береді. Ойын кезінде ойыншылар қираған дүкендерге, мейрамханаларға және әйгілі Қытай ауданы қақпасына барып көруге мүмкіндік алады. Қытай ауданының халықаралық аймағының бір бөлігі Massive Entertainment компаниясының "World in Conflict" ойынының "Басқыншылық" миссиясында және Dome картасында ойналатын болады.