Кіріспе
Оңтүстік Кореяның арнайы өзін-өзі басқару провинциясы (Чеджу) (Чеджу: 제주도; rr=Jejudo;), ресми түрде Чеджу арнайы өзін-өзі басқару провинциясы (Чеджу: 제주특별자치도), Оңтүстік Кореяның ең оңтүстік провинциясы болып табылады. Оған сегіз тұрғын бар арал және 55 тұрғыны жоқ арал кіреді, соның ішінде Мара аралы, У аралы, Чуджа архипелагы және елдің ең ірі аралы – Чеджу аралы. Провинция Корея бұғазында орналасқан, солтүстік-батысында Корея түбегі, шығысында Жапония және батысында Қытай жатыр. Провинцияда екі қала бар: астанасы – Чеджу қаласы, аралдың солтүстік жартысында және Согвипо, аралдың оңтүстік жартысында. Аралда Оңтүстік Кореяның ең биік нүктесі – қалқан тәрізді вулкан Халасан орналасқан. Чеджу және корей тілдері провинцияның ресми тілдері, ал тұрғындардың көпшілігі екі тілді. Чеджу аралына алғашқы адамдар 8000-10000 жыл бұрын қоныстанған, ал Тамна патшалығы – аралдағы ең ерте белгілі цивилизация. Біздің заманымыздың 5 ғасырынан бастап, патшалық түрлі корей патшалықтарының вассалды мемлекетіне айналды, ал кейін Моңғол империясы қысқа мерзімге басып алды. 1105 жылы Горёоға, ал 1392 жылы Жосеонға қосылды. Жосеон аралды қатыгездікпен биледі, нәтижесінде бірнеше көтеріліс болды. 1910 жылы Жапония империясы Кореяның материктік бөлігімен бірге Чеджу аралын да жаулап алды. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыста Жапонияның жеңіліске ұшырауынан кейін, аралдар Кореядағы АҚШ әскерінің әскери басқаруындағы Оңтүстік Чолла провинциясының құрамына кірді. 1946 жылдың 1 тамызында жеке провинция атанды. 2006 жылдың 1 шілдесінде аралдар арнайы өзін-өзі басқару провинциясы мәртебесін алды; қазір ол үш арнайы өзін-өзі басқару провинциясының бірі, қалғандары – Канвон және Чоллабук провинциялары.
Jeju Province (Jeju: 제주도; rr=Jejudo; ), officially Jeju Special Self Governing Province (Jeju: 제주특벨ᄌᆞ치도; 제주특별자치도), is the southernmost province of South Korea, consisting of eight inhabited and 55 uninhabited islands, including Mara Island, U Island, the Chuja Archipelago, and the country's largest island, Jeju Island. The province is located in the Korea Strait, with the Korean Peninsula to the northwest, Japan to the east, and China to the west. The province has two cities: the capital Jeju City, on the northern half of the island and Seogwipo, on the southern half of the island. The island is home to the shield volcano Hallasan, the highest point in South Korea. Jeju and Korean are the official languages of the province, and the vast majority of residents are bilingual. Jeju Island was first settled by humans 8,000 to 10,000 years ago and the Tamna Kingdom is the earliest known civilization on the island. Beginning in the 5th century AD, the Kingdom would become a tributary state of various Korean Kingdoms and briefly invaded by the Mongol Empire, before being annexed into the Goryeo in 1105 and later Joseon in 1392. Joseon ruled the island brutally and multiple uprisings occurred. Jeju Island, with the rest of mainland Korea, was annexed by the Empire of Japan in 1910. Following Japan's surrender in World War II in 1945, the islands became part of South Jeolla Province in the United States Army Military Government in Korea, before becoming a separate province on August 1, 1946. On July 1, 2006, the islands were designated a Special Self Governing Province; it is now one of three special self governing provinces, the others being Gangwon State and Jeonbuk State.
Ерте тарих
Аралдағы ең көне белгілі мемлекет Тамна патшалығы болды. Аңыз бойынша, Самсоннан үш жарты тәңір пайда болды, ол Маунт Халланың солтүстік беткейінде пайда болған делінеді және Тамна патшалығын құрған Джеджу халқының ата-бабалары болды. Сондай-ақ, Силла соты үш ағайындыны, соның ішінде Джеджу халқының ата-бабаларының бірі Кулланың 15-ші ұрпағы Кохуды қабылдады, бұл кезде Тамна есімі ресми түрде танылды, ал командашы, ханзада және губернатордың ресми мемлекеттік лауазымдары соттың үшiн тағайындалды. Алайда "Үш есімнің" (Самсонг Ко, Ян және Пу) пайда болғаны туралы нақты дәлел жоқ, сондай-ақ Ко Ху мен оның бауырларын Силланың қабылдағаны туралы нақты күн жоқ. "Үш атау" негізін қалау кезеңі Кореяның материгінде Үш патшалық (Гогурё, Бэкдже және Силла) кезеңінде орын алды деп болжауға болады. 1271 жылы генерал Ким Тонг Джонг өзінің Самбиолчо күшінің қалдықтарымен бірге Джиндодан қашып, Квиль-Чон қаласында Хангападу бекінісін салды, содан кейін олар біріккен корей үкіметі мен монғол армиясына қарсы күресті жалғастырды, бірақ екі жыл ішінде 10 000-нан астам жау әскерімен бетпе-бет келген Самбиолчо жойылды. Кореяға жорық жасаған монғолдардан кейін, монғол империясы өздерінің одақтасы Горёо армиясымен бірге Чеджу аралында (Тамна префектурасы) база құрып, аралдың бір бөлігін сол жерде орналасқан корей және монғол атты әскерінің жайылым аймағына айналдырды. Самбиолчо көтерілісі Юань билігімен басылғаннан кейін, Тамна префектуралары құрылды және 1356 жылға дейін жылқыларды жайылымға жұмсалды. 15 ғасырдың басында Чеджу аралы Жосон әулетінің билігіне бағынды. 200 жыл бойы елге кіруге тыйым салынды және Чеджу аралы тұрғындарының көтерілістері басылды. Жосон әулеті (1392-1910 ж.) кезінде Чеджу аралдарының тұрғындары шетелдіктер ретінде қарастырылды және Чеджу саяси тұтқындар үшін жылқы өсіру және жер аударылу орны ретінде қарастырылды. 1948 жылдың 3 сәуірінен 1949 жылдың мамырына дейін Оңтүстік Корея үкіметі аралдағы көтерілісті басу үшін антикоммунистік науқан жүргізді. Көтерілістің басты себебі - Кореяның барлық жеріне жаңа үкімет құру үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының Корея жөніндегі уақытша комиссиясы (БҰҰТКОК) 1948 жылы 10 мамырға жоспарлаған сайлау болды. Сайлау тек елдің оңтүстігінде, яғни ҚҰТКК-нің бақылауындағы жарты жарым аралда ғана жоспарланған болатын. Сайлаулар жік-жіктікті одан әрі күшейтеді деп қорқып, Оңтүстік Кореяның Жұмысшылар партиясының партизандары (WPSK) жергілікті полицияға және Джеджу аралында орналасқан оңшыл жастар тобына шабуыл жасап, зорлық-зомбылықпен әрекет етті. АҚШ үкіметі "коммунистікке қарсы" іс-әрекеттерді әкімшілік түрде, тіпті ашық түрде де қолдады деген мәлімдемелер айтылса да, бұл дәлелденбеген болып қала береді. Солтүстік-Батыс жастар лигасы, Корея үкіметі қолдаған бақылау тобы, Солтүстік Кореядан қашып келген босқындардан құралған, кез келген "коммунистік жанашырларды" белсенді түрде басады, оның ішінде президенттің "душман аймағына" кірген немесе шыққан кез келген адамды ату саясаты бар. Бұл жүздеген арал тұрғындарының өліміне әкелді. Көптеген арал тұрғындары зорланып, азап шекті. Чеджудың оқшаулануы және Корея үкіметі оны жасырып қалуы көп жылдар бойы кореялықтардың Чеджу көтерілісін жария етпеуіне әкелді. 1988 жылы Thames TV, Korea: The Unknown War атты деректі фильм түсірілді. Осы оқиғаға қатысты көптеген іс-шаралар мен жарияланымдар, соның ішінде Хён Ки Ённың Sun i Samch'on, Jeju do және бүкіл әлемдегі ұйымдар мен адамдар осы оқиғаға жарық түсіруге тырысуда. Көтеріліс Корея түбегіндегі Чеджу тәуелсіздігінің символына айналды. 1948 жылдың қыркүйегінде провинциялық әкімшілік ғимаратты өртеп жіберді, ал 1952 жылдың желтоқсанында жаңа ғимарат 1 до, 2 донгта аяқталды. 2008 жылы Джеджу халықаралық әуежайының маңында жаппай қабірден қаза тапқандардың денелері табылды.
Дүниежүзілік мұра
Жежу жанартау аралы мен лава түтіктері 2007 жылғы 27 маусымда өткен 31-ші Дүниежүзілік мұра комитетінде бірауыздан Дүниежүзілік мұра тізіміне қосылды.
Джеджу аралындағы босқындар
2018 жылы Йемендегі азаматтық соғыстан қашқан 500 босқын Джеджу аралына келді, бұл арал тұрғындарының арасында мазасыздық пен нәсілдік шиеленіс тудырды.
Ким Чен Ынның жоспарланған сапары
2018 жылдың 11 қарашасында Солтүстік Корея басшысы Ким Чен Ынның Оңтүстік Кореяға жоспарланған сапары барысында Джеджу аралына баруға дайындықтар жүргізіліп жатқаны жарияланды. Ким тікұшақпен Джеджуға жеткізіледі.
Археология
2020 жылдың қараша айында Оңтүстік Корея археологтары Синчанли жағалауынан 900 жылдық жоғалған кеме құрылыс алаңының (сырғанақтың) табылуын хабарлады. Зерттеушілер Солтүстік Сун дәуіріне жататын жарқыраған заттар, монеталар және керамика да тапты.
Логотип
Жежудың ресми логотипіндегі жазу аралдың базальтын еске түсіру үшін қара түске боялған, бұл Жежудың дәстүрлерін сақтау және дамыту қажеттігін көрсетеді. Жасыл түс Халла тауы мен Жежудың табиғи ортасын, көк түс Жежу теңізін, ал қызғылт түс Жежу арнайы өзін-өзі басқару провинциясының үміткер болашағы мен құндылығын символдайды.
Тарихи
1273 жылы моңғол Юань әулеті аралда әскери губернаторлық орнатып, шамамен жүз жыл бойы арал осы губернаторлардың толық бақылауында болды. Жосон дәуірінде бұрынғыдай біршама тәуелсіздігін сақтап келген Чеджу аралының барлық әкімшілік құқықтары мен жүйелері Жосон құрған орталықтандырылған үкімет үлгісіне біріктірілді. 1402 жылы қолбасшы және ханзада шендері жойылды. 1416 жылы арал үш негізгі әкімшілік аймаққа бөлінді: негізінен Халла тауының солтүстігіндегі аймаққа ‘Мокса’ яки округтік судья басшылық етті, ал Чоньи округінің шығыс бөлігі (қазіргі Сонгып халықтық ауылы) және Дэчжон округінің оңтүстік-батыс бөлігі (қазіргі Мосыльпо, Дэчжон ып және Санбан тауы) әрқайсысын Хёнгам (сондай-ақ округтік судья) басқарды. 1864 жылдың тамызында Чоньи және Дэчжон аймақтары бүгінгі Чеджу қаласы ауданындағы таудың солтүстігіндегі ‘мокса’ бақылауынан шығарылып, ‘Гун’ (округ) деп аталып, Чолла провинциясының Гванчальсасының (губернаторының) тікелей басқаруына көшті. Осы ‘гун’ мен ‘мокса’ арасындағы шиеленіс салдарынан 1880 жылдың қаңтарында бұл жүйе жойылды және екі ‘гун’ қайтадан ‘хён’ статусына көшті. 1895 жылы Чеджу могы губернатор (Гванчальса) және вице-губернатор (Чамсагван) және жаңадан құрылған полиция мекемесімен Чеджу Бу болып қайта құрылды, ал Чоньи және Дэчжонда ‘Гунсу’ (округ басшысы) лауазымдары қайта жаңартылды. Бір жыл өткен соң ‘Гунсу’ лауазымы жойылды және бұрынғы жүйе қайта орнатылды. 1906 жылы ‘Мокса’ жүйесі толығымен жойылып, ‘Гунсу’ яки округтік басшы жүйесі қабылданды. 1910 жылы Чоньи және Дэчжон Чеджу-гун құрамына енді, ал Чуджа-мён Оңтүстік Чолла провинциясының бөлігі Вандо-гунның қарауына берілді.
Қазіргі заманғы
1910 жылы Жапония Кореяны аннексиялады. 1915 жылы 1906 жылы қабылданған округтік жүйе жойылды және Чеджу аралы «аралдық» жүйеге қатысты бөлік ретінде белгіленді, сондай-ақ Оңтүстік Чеолла провинциясының Jeju myeon деп аталды. 1931 жылы Jeju myeon Jeju eup, яғни «қалашық» мәртебесіне көтерілді, бұл аралға бір қалашықты (қазіргі Jeju si аймағы) және 12 «myeon» берді. 1945 жылы Жапония Корея үстемдігінен бас тартты, ал 1955 жылдың 1 қыркүйегінде Чеджу қалашығы 40 әкімшілік бөлімшемен қала мәртебесіне көтерілді, бірақ 1962 жылдың 1 қаңтарында бұл көрсеткіш 14 бөлімшеге дейін азайтылды. 1956 жылдың 8 шілдесінде Согви, Тэджон және Халлим миондары қалашықтар мәртебесіне көтерілді, ал Халлим қалашығының оңтүстік-батыс бөлігі бөлініп, Ханкёнг ауданы (мион) болып жаңадан тағайындалды, бұл провинцияға бір қала, екі округ, үш қалашық және 10 мион немесе аудан, ал Чеджу қаласында 14 бөлімше берді. 1979 жылдың 23 мамырында Чеджу си бөлімшелері қайта құрылды және тағы үш бөлімше қосылды, соның нәтижесінде 17 бөлімше пайда болды. 1980 жылдың наурыз айында Чеджу си-де Йондонда жаңа провинциялық кеңсе құрылысы басталды, ал сол жылдың желтоқсан айында Эволь, Гучжа, Намвон және Сонсанның төрт мионы қалашықтар мәртебесіне көтерілді, бұл әкімшілік аймаққа бір қала, екі округ, жеті қалашық, алты аудан және Чеджу си-де 17 бөлімше берді. 1981 жылы Чжунмун туристік кешенін дамыту Согви қалашығы мен Чжунмун мионын (аудан) біріктіріп, 12 бөлімшеден (донг) тұратын Согвипо си қаласын құрады, бұл провинцияға екі қала, екі округ, алты қалашық, бес аудан және 29 бөлімше берді. 1983 жылдың 1 қазанында Чеджу си-дегі Самдо бөлімшесі екіге бөлініп, провинциядағы бөлімшелердің жалпы саны 30-ға жетті. 1985 жылдың 1 қазанында Чеджу си-дегі Юндам бөлімшесі Юндам бөлімшесі 1 және Юндам бөлімшесі 2 болып қайта құрылды. 1986 жылдың 1 сәуірінде Чхочхон мионы (аудан) қалашық мәртебесіне, ал Йонпхён ри Гучжа қалашығы Удо ауданы (мион) мәртебесіне көтерілді. Провинциялық аймақ қазір 2 қала, 2 округ, 7 қалашық, 5 аудан және 31 бөлімшемен басқарылады, 1996 жылдың 3 желтоқсанынан бастап провинцияның мәртебесі осылай сақталды.
Ағымдағы
2005 жылға дейін Чеджу провинциясы екі қалаға (си) – Чеджу және Сеогвипоға, және екі округке (гун) – Букчежуға (Солтүстік Чеджу) және Намчежуға (Оңтүстік Чеджу) бөлінген еді. Екі қала әрі 31 ауданға (донг) бөлінді. Ал екі округ 7 қалашаққа (eup) және 5 ауданға (myeon) бөлінді. Бұл 7 қалашақ пен 5 аудан 551 ауылдан (ри) тұрды. 2005 жылы Чеджу тұрғындары референдум арқылы Букчежу округін Чеджу қаласына, ал Намчежу округін Сеогвипо қаласына қосу туралы ұсынысты мақұлдады. 2006 жылдың 1 шілдесінен бастап провинцияның атауы Жежу арнайы өзін-өзі басқару провинциясы болып өзгертілді, және құрамына екі ірі бөлімше – Чеджу қаласы мен Сеогвипо қаласы кірді. Атауын өзгертумен қатар, бұрын орталық үкіметтің құзырында болған кең ауқымды әкімшілік өкілеттіктер провинцияға берілді. Бұл – Чеджуды «Еркін халықаралық қалаға» айналдыру жоспарының бір бөлігі. 2006 жылдың 1 шілдесінде Чеджу Оңтүстік Кореяның алғашқы өзін-өзі басқару провинциясы атанды.
Ұлттық жиналыстың сайлау округтері
Оңтүстік Кореяның Ұлттық Ассамблеясында Джеджу өкілдігі 3 округ бойынша жүзеге асырылады: Джеджу Gap, Джеджу Eul (Джеджу қаласы) және Согвипо.
Чеджу әскери-теңіз базасы
1993 жылы Оңтүстік Корея Джеджу аралында әскери-теңіз базасын салуды жоспарлай бастады. 2007 жылдың маусым айында аралдың оңтүстік жағалауындағы Ганчжон ауылы 970 миллион долларлық әскери-теңіз базасының орны ретінде таңдалды. Құрылыс 2007 жылы Ганчжон ауылында басталды, 2011 жылы аяқталуы жоспарланған. База Сидней мен Гавайидегідей аралас әскери-коммерциялық порт ретінде жобаланған, ол 20 әскери кеме, үш суасты кемесі және 150 000 тоннаға дейін сыйымдылығы бар екі азаматтық круиздік кемеге арналған. Оның ресми атауы – «Жеджу азаматтық әскери кешенді порты». Жеджу тұрғындары, экологиялық белсенділер және оппозициялық партиялар құрылысқа қарсылық білдіріп, оның қоршаған ортаға зиян келтіретінін және үкімет «Бейбітшілік аралы» деп атаған жерге нұқсан келтіретінін мәлімдеді. Ауыл тұрғындары наразылық акцияларына қатысып, құрылысты тоқтату үшін сотқа шағымданып, қарсылығын кеңінен жариялады. Наразылықтар құрылыстың кешігуіне себеп болды. База 2016 жылы аяқталды.
Демография
Джеджу провинциясы Оңтүстік Кореядағы ең сирек қоныстанған провинция; 2020 жылдың қыркүйек айының соңындағы ресми тіркелген тұрғындардың саны 672 948 адамды құрайды, оның ішінде 4000-ы Чужа және Удо сияқты алыс жатқан аралдарда тұрады. Провинцияның жалпы ауданы .
Дін
2005 жылғы халық санауы бойынша, Джеджу аралдықтарының 32,7% буддизмді, ал 17,5% христиан дінін ұстанады (оның ішінде 10,3% протестанттық, 7,2% католик).
Халықаралық бәсекелестік
Джеджу аралы 2002 жылғы ФИФА әлем чемпионатының қабылдаушы қалаларының бірі болды, ал ойындар Джеджу әлем чемпионаты стадионында өткізілді. Чеджу қаласы 2014 жылы АИБА әйелдер арасындағы бокс бойынша әлем чемпионатының өткезілу орны болды, жарыстар Халла спорт сарайында өтті.
Қауымдастық футболы
Чеджу Юнайтед – Чеджудо аралындағы жалғыз кәсіби спорт клубы. 2010 жылы Чеджу Юнайтед К-лигада күміс жүлдегер атанды. 1971 жылдан бері Чеджудода жоғары мектептердің футболдан атақты қауымдастық турнирі өткізіліп келеді.
Ас мәзірі
Чеджу аралы – Корея түбегіндегі ең оңтүстік және ең үлкен арал. Тұщы судың жетіспеуіне байланысты күріш шаруашылығы тек шағын көлемде жүргізіледі, ал дәнді дақылдардың, мысалы, қарақұмыр, қарабидай, гречиха және арпаның өсірілуі – ауыл шаруашылығының басты ерекшелігі. Сондықтан дәстүрлі чеджу тағамы негізінен жапгокбаптан тұрады, яғни бірнеше дәнді буда пісірілген тағам, ал қосымша тағам ретінде (банчан) джабан деп аталатын тұздалған кептірілген балық, және доенжаң (соя пастасы) негізіндегі сорпа, мысалы, напа кәбісінен жасалған баэчугук, соя жапырақтарынан жасалған конгнипгук немесе редиспен жасалған мугук беріледі. Чеджу тағамдары қарапайым ингредиенттерден жасалады, ал дәмі көбінесе тұзды болады.
Тағамның бір бөлігі ретінде шикі теңіз өнімдерінен жасалған хоэ тағамдары жиі жетіледі. Жылы ауа райы чеджу асханасына әсер етеді, себебі басқа провинциялардағыдай, қысқа дайындалу үшін күздің соңында кимчи дайындау қажеттілігі жоқ. Чеджу тұрғындары тек аз ғана мөлшерде кимчи маринадтайды. Чеджу асханасының негізгі тағамдары – балық, теңіз өнімдері, теңіз шөптері немесе саңырауқұлақтардан жасалған қамыр. Мысалы, абалоннан жасалған джонбокджук, қызыл плиткалы балықтан жасалған окдомджук, банге (Helice tridens) деп аталатын кішкентай шабақтардан жасалған гингиджук (Чеджу: 깅잇죽 / 겡잇죽; хангул = 게죽), жас миёктан (미역) (вакаме) жасалған маёксаэ джук және шиитакеден жасалған чогиджук. Гамгюль – мандарин немесе апельсинге ұқсас апельсиннің бір түрі, ол көбінесе Чеджу аралында жиналады. Қара шошқа да аралдағы деликатес болып табылады. Қара шошқалар қара шаштарымен және еттерінің серпімді текстурасымен танымал. Ет құнды және шошқаның ерекше иісі жоқ. Қара шошқаның тағы бір ерекшелігі – олардың ұзын беттері, тар мұрындары және тік тұратын кішкентай құлақтары. Ат еті де аралдың деликатесі болып саналады.
Мифтер мен аңыздар
Чеджу провинциясында көптеген мифологиялық әңгімелер мен аңыздар ерекше таралған; оларды yetmal сөзі қамтиды (хангул=옛말, «ескі тіл» дегенді білдіреді), миф немесе халық ертегісінің мазмұнын толық жеткізуге жауапты, бұл көпшілік жағдайда мақал-мәтел немесе философиялық тұжырым түрінде болады. Аталған әңгімелер сөйлеуші мен тыңдаушы арасында ауызша таратылып, ауызша дәстүр құрайды; әр әңгіменің Жежу провинциясындағы оқиғалардан алынған шындықтың бір бөлігі бар. А. Бұл ойдан туған әңгіме ауыз әдебиеті болуы мүмкін, бірақ идеологиялық тұрғыдан алғанда, ол философияға да айналады. Бұл әңгімелер мақал-мәтелдер, философиялық тұжырымдар немесе арал тарихынан тараған фольклор ретінде жіктелуі мүмкін. Жежу провинциясының әңгімелерінің ерекшеліктері табиғи және тарихи аңыздарда көрінеді; мысалы, Ахунахопгол аңызында (хангул=아흔아홉골 전설, «99 аңғардың аңызы» дегенді білдіреді), көшбасшылыққа қабілетті адамдардың жетіспеуіне себеп болған тарихи жағдайлар көрсетіледі, бұл геометриялық тағдыр туралы көзқарасты білдіреді. Провинцияның тарихи аңыздары көбінесе ерекше күш-қуаты бар адамдар туралы болады; алайда, аралдың шектеулері батырдың орнына, аштықтан зардап шеккен күшті адам бейнесі арқылы көрсетіледі. Басты мысал – малмурли аңызы (хангул=말머리전설, «аттың басы»); Бұл әңгіме провинция халқының шектеулерін көрсетеді, басты кейіпкер бұрын айтылғандай, күшті батыр болып дүниеге келгенімен, тарихи оқшаулануды жеңе алмайды. Провинциядағы мифологияның ерекше мысалы – Сеолмундае Халманг мифы, ол Жеджуда кеңінен танымал; осы миф бойынша, Сеолмундае Халманг («Солмундае әже») Сеонсан Ильчульбонгтан («Күншығыс шыңы», Жежу аралының жағалауындағы жанартаулық туф конусы) Аэвол еуптағы Гуан Тал аралына бір қадаммен, ал Халла тауына – екі қадаммен жете алатын. Ол өте күшті болған, 500 баласы болған және жеті қасық топырақпен Халла тауын салған. Бір күні Сеолмундае Халманг ұлдары аң аулап кеткен кезде оларға сорпа жасап жатқанда, олар келмей жатып, қазанға түсіп, суға батып кетті. Олар қайтып келгенде, аналары сорпаның ішінде екенін білмей, аштан жеп қойды; алайда, кіші ұлы бұл туралы біліп, қалған отбасына хабарлады, соның салдарынан бүкіл отбасы жылап, 500 тасқа айналды.
Экономика
Жежу экономикасы дәстүрлі түрде негізгі өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы және балық аулау салаларымен дамыған, бірақ аралға жылына он миллион турист келіп, туризмнің маңызы артты. Олардың көп бөлігі Корея материгінің тұрғындары, алайда 2010 жылдардың басында жүздеген мыңдаған қытай туристері келе бастады және олардың саны жалғасуда. 2006 жылы провинцияның ЖІӨ-сі 8,5 триллион вон (шамамен 8,5 миллиард АҚШ доллары), яғни жан басына шаққанда шамамен 15 миллион вон болды деп жоспарланған. 2006 жылға арналған провинциялық үкіметтің бюджеті 1,1 триллион вонға бағаланған, бұл 2005 жылмен салыстырғанда 10%-ға артық. Жежу – жетекші корейлік интернет-сайты Даум Коммуникациясының маңызды функцияларының орналасқан жері, сондай-ақ 2010 жылдың тамызына дейін Lycos компаниясының жалғыз иесі болды. Жежу көптеген конференциялар мен халықаралық жиындарға, соның ішінде 2008 жылдың шілдесінде өткен Дүниежүзілік скауттар конференциясына да танымал. Жежуда ICC Jeju деп аталатын өзінің халықаралық конгресс орталығы бар. 2009 жылғы АСЕАН-КОРЕЯ еске алу саммиті ICC Jeju-да өтті. 2010 жылы Оңтүстік Корея үкіметі Жежу аралына халықаралық кездесулер, мотивациялық бағдарламалар, конференциялар және көрмелерді өткізу орталығы ретінде дамуды тапсырды. Осыдан кейін аралда 10 000 жолаушысы бар Қытайдың Баожен тобының мотивациялық бағдарламасы және 8 000 жолаушысы бар Оңтүстік Кореяның Amway компаниясының мотивациялық бағдарламасы сияқты бірқатар маңызды шаралар ұйымдастырылды. 2010 жылы бұл бағыт 67 шараны қабылдады, бұл UIA рейтингі бойынша әлемдік кездесулер бағыттарының ішінде 27-орынға және Азияда 7-орынға қол жеткізуге мүмкіндік берді.
Туризм
Туризм Джеджу экономикасының үлкен бөлігін құрайды. Джеджудың қоңыржай климаты, табиғи көрікті жерлері және жағажайлары оны Оңтүстік Корея азаматтарының және Шығыс Азияның басқа аймақтарынан келген қонақтардың танымал демалыс орнына айналдырды. Аралды кейде "Оңтүстік Кореяның Гавайісі" деп те атайды. Аралдағы ең танымал туристік орындар – Чхонджэён және Чхонджиён сарқырамалары, Халла тауы, Хёобэ үңгірі және Хёнджэ аралы. Джеджуда туристер гольф, атпен саяхаттау, аң аулау, балық аулау, тауға шығу сияқты әртүрлі демалыс түрлерімен айналыса алады. Маусымға байланысты, Джеджуда пингвин жүзу жарысы (қыс), шие гүлдерінің фестивалі (көктем), жазғы түнгі жағажай фестивалі (жаз) және Джеджу жылқы фестивалі (күз) сияқты көптеген фестивальдер өтеді. Көптеген туристер үшін аралға және одан келу жолы негізінен Джеджу халықаралық әуежайы арқылы, ал арал ішінде жалға алынған көліктермен жүзеге асырылады. Туристер арасында Джеджудың ерекше плитка балығы мен мандарин апельсині, сондай-ақ сувенирлер мен салықсыз сауда танымал. Джеджу, New7Wonders Foundation ұйымның "Жаңа 7 табиғат кереметі" кампаниясы арқылы Табиғаттың жаңа 7 кереметінің бірі болып таңдалды. Кампанияға жүздеген миллион дауыс түсті және ең үздік жеті керемет 11.11.11 күні жарияланды. Аралдағы мұражайлардың бірі – Nexon Компьютерлік мұражайы.
Туризм
1962 жылы Оңтүстік Корея үкіметі ішкі және сыртқы туризмді бақылау мен реттеу үшін Корея ұлттық туристік корпорациясын (KNTC) құрды, кейін ол Корея ұлттық туристік ұйымы (KNTO) деп аталды. Кореяда табиғи ресурстар жеткіліксіз болғанымен, туризм Оңтүстік Корея үшін бүкіл ел бойынша табыс әкелетін маңызды сала болып табылады. Әсіресе Чеджу провинциясында туризмнің тиімді екені дәлелденді және экономикаға үлес қосуда. Хаваймен салыстырылатын Джеджу аралы "қыс мезгілінде жылы ауа райы мен әдемі жағажайларды іздейтін азиялық туристер үшін тамаша орын". Аралда 660 000 адам тұрады, ал жылына 15 000 000 келушіні қабылдайды. Джеджуда ағылшын тілі кеңінен қолданылмайды, тіпті "жергілікті диалект корей тілінен настолько ерекшеленеді, оны жеке тіл деп тануға болады". "Жақында ғана қытайлық саяхатшылар шетелдік туристердің 80% құрады", бірақ Қытай оны қауіпсіздікке қатер деп санайды. Өткен жылға [2017] қарағанда туризм күрт төмендегенімен, Джеджу Азия үшін демалыс орны болып қала береді. 90 күнге дейін келушілерге виза қажет емес. Қазіргі Жежу халықаралық әуежайы Токио, Осака, Пекин, Шанхай және Тайбэй сияқты ірі қалаларға тікелей, үздірілмейтін рейстер қосуды жоспарлап отыр. Джеджу 2021 жылғы Netflix-тің "Squid Game" сериалындағы екі кейіпкердің оны атауынан кейін Кореядан тыс жерлерде кеңінен танымал болды. Сонымен қатар, 2022 жылғы Netflix-тің "Extraordinary Attorney Woo" сериалының "The Blue Night of Jeju I және II" атты екі эпизоды осы аралда түсірілді.
Туристік жерлер
Халлим паркі – Джеджудағы ең көне және танымал туристік орындардың бірі. Ол батыс жағалауда орналасқан. Аралда жыл сайын оттық фестиваль өтеді, ол қыста ауылдардағы зиянды жәндіктер мен ескі шөптерді жою салтынан бастау алады. От фестивалі бірінші айдың он бесінші күні тойланады. "Дал гип" (көп ағаш үйіп қою) ай шыққанда жақсы өнімді тілеп, от жағылады. Фестиваль орнында Жеджудың дәстүрлі тағамдары ұсынылады. Бұл фестиваль 2009 жылға дейін 13 рет өткізілді. "Jeju Jeongwol Daeboreum Fire Festival" 1997 жылы басталды және Джеджудың маңызды фестиваліне айналды. Ол Аэвол-ыптың Бонгсонг ридегі Себьол Ореумда өтеді. Жежу халықаралық әуежайынан көлікпен жетуге 25 минут уақыт кетеді. Жежу тұрғындары Жеджудың бірегей халықтық мәдениетін сақтап, дамыту және брендтеу үшін От фестиваліне барынша дайындалады. Себьол Ореумінің күрделі жанартау ерекшеліктері бар. Оның аттың жамбасы тәрізді кратері кең және сәл жарылған. Ол биікке көтеріліп, кішкентай шыңдары оңтүстік шыңынан солтүстік-батысқа қарай овал құрайды. Себьол Ореумінің ауданы Джеджу аралындағы 360 Ореумнің орташа өлшеміне жатады. Оның аты "жұлдыздай жарқырайды" деген сөзден шыққан. "Олле" – жергілікті диалектте үйлер мен қоғамдық жолдар арасындағы жолдарды білдіретін сөз. Jeju Olle Trail, Jeju Olle Gil немесе корей тілінде "jejuolle" деп аталатын ұзақ қашықтықты жаяу жүру жолы Жеджу аралында орналасқан. Көбінесе жағалау бойынан өтетін маршрут 21 байланысты, нөмірленген негізгі маршруттан, 5 маңызды тармақтан және Жежу әуежайына қосылатын қысқа тармақтан тұрады. Маршруттардың нақты ұзындығы мен орналасуы уақыт өте келе өзгеріп отырады, себебі олар өзгертіліп немесе қайта бағытталған. Маршруттар шағын ауылдардан өтіп, жағажайларды кесіп өтеді, фермалар мен бау-бақшалар арқылы желдейді, ормандардан өтеді және Джеджу аралындағы Ореумдарға ("кішкентай паразиттік жанартауларға") көтеріледі. Манжанггул – әлемдегі ең ұзын лава түтіктерінің бірі. Манжанг үңгірі, Дунгимньёнг ри, Гучжу-ып, Солтүстік Чеджу, Чеджу қаласының шығысында 1970 жылдың 28 наурызында №98 табиғи ескерткіш деп жарияланды. Үңгірдің ішіндегі жылдық температура 11°C-тан 21°C-қа дейін өзгереді, бұл жыл бойы қолайлы орта жағдайын қамтамасыз етеді. Үңгірде сирек кездесетін түрлер тіршілік ететіндіктен, ғылыми тұрғыдан маңызды. Лавадан пайда болған "лава тасбақасы", "лава бағаны" және "қанат тәрізді қабырға" құдайлардың туындысы сияқты көрінеді. Бұл орын әлемдік деңгейдегі туристік тартымдылық саналады. Геомунореум лава түтіктері жүйесі – әлемдегі ең әсерлі және маңызды қорғалған лава түтіктерінің сериясы және екінші карбонатты спелеотемдердің (сталактиттер және басқа да формациялар) тамаша жиынтығын қамтиды. Бұл лава түтіктері басқа лава түтіктерінен молдығымен және әртүрлілігімен ерекшеленеді. Әлемдегі ең жақсы лава түтіктері жүйесі саналатын Геомунореум лава түтіктері, осы құбылыстармен танысқандар үшін де керемет визуалды әсерге ие. Ол төбелер мен едендерді әшекейлейтін көп түсті карбонатты безендірулердің және ішінара карбонат шөгінділерімен жабылған қара түсті лава қабырғаларының бірегей көрінісін көрсетеді. Сонымен қатар, лава түтіктерінің пішіні, мөлшері және ішкі безендіруі әк тас карстындағыларға ұқсас, бірақ шығу тегі мүлдем басқа. Лава түтіктері әлемнің көптеген жанартау аймақтарында базальттық жерлерден белгілі. Алайда, Геомунореум жүйесінің лава түтіктері ұзындығы, үлкен көлемі, күрделі өту конфигурациясы, жақсы сақталған ішкі лава белгілері, мол және керемет екінші карбонатты түзілімдері, қол жетімділігі және ғылыми және білім беру құндылығы үшін халықаралық маңызы бар. Геомунореумды әлемдік деңгейде маңызды және ерекше ететін тағы бір ерекшелік – карбонат шөгінділері мен формацияларының болуы. Кальциттің өте кішкентай шөгінділері лава түтіктерінде жиі кездеседі және АҚШ-тың Юта штатындағы Дак-Крик үңгірінде спелеотем ретінде көбірек дамыған. Алайда, олардың молдығы, тығыздығы және әртүрлілігі Жеджудағы Йонгчхонгл және Дангчхомулдонгл лава түтіктерінен әлдеқайда аз. Жеджу аралындағы лава үңгірлеріндегі осы әшекейлердің мөлшері басқа салыстырмалы мысалдардан әлдеқайда асып түседі. Бұл ұсынысты Халықаралық спелеология одағының жанартау үңгірлері жөніндегі комиссиясы қолдады, ол жанартау үңгірлері жөніндегі әлемдегі ең беделді ғылыми ұйым. Жеджудың лава үңгірлері ең жоғары халықаралық деңгейде саналады. Йонгчхон Гуль лава түтігі кейіннен табылды және оның құндылығы да тең. Сангумбури кратері – өшкен жанартаудың кратері. Халласан және Сонгсан Ильчхубон сияқты басқа кратерлерден айырмашылығы, бұл кратер тез жарылып, көп лава шығармады және айналасында үлкен конус та құрастырмады. Бұл құбылыс корей тілінде "мару" деп аталады, ал Сангумбури – елдегі осы сипаттағы жалғыз кратер, ол №263 табиғи ескерткіш болып саналады. Қалған кратердің тереңдігі шамамен және орташа диаметрі шамамен. Кратердің ішінде 400-ден астам түрлі өсімдіктер мен жануарлар тіршілік етеді. Зияратшылар кратердің шетінің бір бөлігін аралай алады (қалғаны жеке меншікте және қоршалған), бірақ кратердің ішіне түсуге рұқсат жоқ. Тұрақтан бастап көріс алаңына дейін жақсы жол салынған, онда кішкентай беседка және бірнеше көрініс алаңдары бар. Парк ішінде дәстүрлі Жежу үлгісінде жасалған қабірлер де орналасқан: жерлеу орнын қоршаған кең, трапеция тәрізді тас қабырға. Кейбір қабірлерде қабірді зұлым рухтардан қорғайтын кішкентай тас мүсіншелер бар. Парктің кіреберісінде кратерден алынған үлкен тастар орналасқан. Жанарып жатқанда, балқыған тас жанартаудан ауаға ұшып, көптеген ерекше пішіндерге айналды. Сонгсан Ильчхулбон, сондай-ақ "Күн шығу шыңы" деп те аталады, шамамен 5000 жыл бұрын терең теңіз түбінде гидроволканикалық жарылыстар нәтижесінде пайда болған типикалық туф конусы. Жеджу аралының шығыс жағалауында орналасқан және алып ежелгі қамалға ұқсайды делінеді, бұл туф конусы 182 метр биіктікте, сақталған ыдыс тәрізді кратері бар және теңіз жартасынан туындаған әртүрлі ішкі құрылымдарды көрсетеді. Бұл ерекшеліктер геологиялық тұрғыдан құнды саналады, бүкіл әлемдегі гидромагниттік жанартаулардың жарылыс және шөгінді процестері туралы ақпаратты ұсынады, сондай-ақ Сонгсан Ильчхулбонның өзінің өткен жанартаулық белсенділігі туралы ақпаратты ұсынады. Оэдолье – Саммебонг, Согвиподағы 20 метрлік тік тас. Ол 1,5 миллион жыл бұрын жанартау жарылысынан пайда болған. Оэдолье шыңында табиғи түрде өсетін қарағайлар бар. Аңызға сүйенсек, теңізге балық аулауға кеткен күйеуін күтіп, көптен қайтып оралмаған әйел тасқа айналған. Сондықтан оны "хальман бави" деп атайды, яғни "әже тасы". Оэдольедің сол жағында "сомери бави" деп аталатын тас бар. Үлкен шөптік алаң тасты жабады, ал айналасы балық аулауға өте қолайлы. Оэдолье – танымал туристік орын, әсіресе шетелдік туристер үшін. Халла тауы – үш құдайдың бірінің тауы. Ол Жеджу аралының ортасында, шығысқа және батысқа қарай жайылып жатыр. Шығыс беткейі тік, солтүстік жағы көлбеу, ал шығыс және батыс жазық, кең таулы аймақ құрайды. Халла тауы – Цензозой эрасының кватернар кезеңіндегі жанартаулық белсенділік нәтижесінде пайда болған жанартау. Оның көп бөлігі базальттан тұрады. Шыңында кратер және Бэокнок көлі орналасқан. Бұл тау альпілік өсімдіктерге мекен және 1800-ге жуық флора түрлерін қамтиды. Ол сондай-ақ жасыл ормандармен және кең шабындықтармен мақтанады. Чеджу қаласынан Согвипо қаласына дейін таудың шығыс жағынан өтетін 5,16 ұзындықтағы 5.16 жолы Кореядағы ең жақсы туристік жолдардың бірі саналады. Бұл жол бойында Санчхондан және Сонгпанак сияқты көптеген туристік орындар орналасқан. Көктемде патшалық азалия гүлдерін, жазда жасыл ормандарды, күзде түрлі-түсті жапырақтарды және қыста қарлы пейзажды тамашалауға болады. Таудың батыс жағынан өтетін 110 жолы...
Денсаулық
2002 жылы Кореяның Жеджу провинциясындағы балалар арасында қызыл жегішпе ауруы тіркелді. Ғалымдар осы мәселе бойынша зерттеулер жүргізіп, жас аралығындағы топтық талдау (ЖАТ) жасап, осы жаңа пайда болған індет туралы тиісті гипотезаларын растауға тырысты. Кореяның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі бүкіл ел бойынша сақтандыру талаптары бойынша осы деректерді талдады. Олардың жалпы аурушаңдық деңгейін (ЖАД) есептеулері және жас және календарлық топтар үшін ішкі бағалаушыны (ІБ) қолдануы, барлығы 2345 баланың қызыл жегішпеге шалдыққанын көрсетті, бұл ең көп таралған аурулардың бірі болды. Сондай-ақ, 0-ден 2 жасқа дейінгі балалардың қызыл жегішпеге ең көп шалдыққаны және оны көбінесе ұлдар таратқаны анықталды. 2002-2016 жылдар аралығында ЖАД жасқа байланысты төмендеді, ал жас кезеңінің әсері барлық байқалған жылдары азайды. 2009 жылы кохорттық әсерді растайтын ІБ коэффициенттері терістен оңға өтті. Қазірге дейін Жеджу провинциясындағы балалардың қызыл жегішпеге шалдығу себептерін ешкім түсіндіре алмайды, бірақ нәтижелер бұл кохорттық әсермен байланысты болуы мүмкін екенін көрсетеді. 2009 жылдан кейін туған балалардың қызыл жегішпеге шалдығуын анықтау үшін қосымша сипаттамалық эпидемиологиялық зерттеулер қажет. Зерттеулер көрсеткендей, Оңтүстік Кореяда ауыр тромбоцитопения синдромымен (АТС) қызбаның ең жоғары көрсеткіші Жеджу провинциясында тіркелген. Осы мәселе бойынша жиналған деректер Кореяның ауруларды бақылау және алдын алу орталықтарының (KCDCIS) біріктірілген аурулар мен денсаулықты бақылау жүйесі арқылы алынды. KCDCIS-тегі критерийлерді тексеру үшін Жеджу провинциясының 55 тұрғыны іріктелді және 2014 жылдың 16 шілдесі мен 2018 жылдың 30 қарашасы аралығында диагноз қойылған кезде Жеджу провинциясында тұратын АТС жағдайлары расталды. Нәтижелер 55 расталған АТС жағдайының арасындағы өлім-жітім көрсеткіші 10,9% құрағанын көрсетті (95% сенімділік интервалы [СИ], 4,1-ден 22,2-ге дейін). АТС-тің ең көп кездесетін белгілері – жоғары температура, миалгия және диарея. Өлім-жітім көрсеткіші 83,6% (95% СИ, 71,2-ден 92,2-ге дейін), 45,5% (95% СИ, 32,0-дан 59,5-ке дейін) және 40,0% (95% СИ, 27,0-ден 54,1-ге дейін) болды. 2014-2018 жылдарға қатысты осы зерттеу, 2013-2015 жылдардағы жалпы ұлттық жағдайлармен салыстырғанда, төменгі өлім-жітім көрсеткіші және ауыр қызба, миалгия және сананың шатасуының азын көрсетті.
Коммуналдық қызметтер
Аралдың электр желісі материктегі электр станцияларымен Haenam–Cheju HVDC арқылы байланысқан, сондай-ақ электр энергиясы аралда орналасқан генераторлар арқылы да қамтамасыз етіледі. 2001 жылғы мәлімет бойынша, Чеджу аралында төрт электр станциясы болды, ал тағы да бірнеше станциялар жоспарланып, салынып жатыр. Олардың ең маңыздысы – Чеджу қаласында орналасқан Чеджу жылу электр стансасының газды генераторлары. Бұл стансаның қазіргі генераторлары 1982 жылдан бастап салынып, 1968 жылға дейін салынған ескі құрылымдардың орнына қойылды. Кореяның басқа аймақтарындағыдай, электрмен жабдықтау Корея Электр Энергия Корпорациясы (KEPCO) тарапынан бақыланады. 2012 жылдың ақпан айында Гавайи штатының (АҚШ) губернаторы Нил Аберкромби және Корея Білім және Экономика министрлігінің Электр нарығы және Ақылды Желі бөлімінің директоры Чой Кю Чонг Ақылды Желі технологиялары туралы ақпарат алмасу туралы ниет хатына қол қойды. "Чеджу" Ақылды Желісі бастапқыда Гуджау эуптегі 6000 үйге орнатылды және қазір кеңейтілуде. Оңтүстік Корея 2030 жылға дейін бүкіл елде Ақылды Желіні енгізу мақсатында Чеджудодағы Ақылды Желінің пилоттық жобасын сынақ алаңы ретінде пайдалануда.
Көлік
Чеджу қаласы – Чеджу провинциясының басты көлік орталығы болып табылады. Аралдағы жалғыз әуежай – Чеджу халықаралық әуежайы осы қалада орналасқан; Чеджу – Сеул бағыты әлемдегі ең қызыл жолдардың бірі. Аралды Чеджу қаласындағы Чеджу халықаралық әуежайы арқылы қамтамасыз етеді. 2017 жылы Сеул – Чеджу әуе маршрутымен екі қала арасында шамамен 13,4 миллион жолаушы тасымалданды, бұл оны әлемдегі ең көп жолаушы тасымалдайтын әуе бағыты етіп белгіледі. Джеджуға басқа қалалардан, атап айтқанда, Тэгу, Пусан, Кунсан және Кванджу қалаларынан да ұшақ рейстері бар. Жежу порты – аралдағы ең ірі порт, ол жолаушылар, жүк және балық аулау кемелерінің көп бөлігін қабылдайды. Жежуға Пусаннан пароммен де баруға болады, саяхат уақыты 3-тен 12 сағатқа дейін. Аралда қоғамдық автобус жүйесі бар, бірақ теміржол желісі жоқ. Аралды Корея жылдам поезд желісімен байланыстыратын теміржол туннелінің құрылысы ұсынылған, алайда жоғары құн және жергілікті халықтың қарсылығы себепті қазірге дейін тоқтап тұр. Жергілікті тұрғындар өзінің ерекше мәдени ерекшеліктерін жоғалтуы мүмкін деген алаңдаушылықты білдіруде. 2019 жылы Чеджу арнайы басқару провинциясы қоғамдық көлікті дамытуға бағытталған мобильді IOT сервисін іске қосуды жариялады.
Медиа
Джеджу аралында бес жергілікті газет бар: Джеджу Daily News, Jeminilbo, Hallailbo, Seogwipo News, Jejumaeil. "Джежу Weekly" аралдағы жалғыз ағылшын тіліндегі басылым газеті. JejuWorldWide.com – 2013 жылдың басында ашылған күнделікті онлайн жаңалықтар мен оқиғалар сайты. Телевизия және радио станцияларына Jeju Free International City Broadcasting System (SBS-тің еншілес компаниясы), KBS Jeju, Jeju MBC және KCTV Jeju кіреді.