Кіріспе
Әуесқой радио "экспедициясы"
DX экспедициясы – әуесқой радио операторлары мен DX тыңдаушылары экзотикалық орын деп санайтын экспедиция, әдетте оның шалқарлығы, кіруге шектеулер қойылуы немесе сол жерден белсенді радио әуесқойлардың өте аз болуы себепті болады. Бұл арал, ел немесе географиялық тордағы нақты бір нүкте болуы мүмкін. DX – «қашықтық» немесе «алыс» дегенді білдіретін телеграфтық аббревиатура (DXing-ке қараңыз).
Тарих
DX-тың алғашқы экспедициялары 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдары зерттеу және географиялық экспедициялар болып өтті, онда бір немесе бірнеше радио әуесқойлар алыс қашықтыққа байланыс жасауға қатысты. Олар сонымен қатар жаңа елмен байланыс құруға ниеттенген радио әуесқойлармен де байланыс орнатты. Ең танымал мысал – адмирал Бердтің Антарктика экспедициялары. Тағы бір мысал – 1924 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты арқылы саяхат еткен «Каимилоа» шхунасы. Кеменің бай иелері аралдардың ләззатын алғанда, радио әуесқой оператор АҚШ-тағы тәжірибешілермен байланыс жасап, оларға QSL карточкаларын жіберді. Радио әуесқойлардың географиялық экспедицияларға қатысуы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңартылды, мысалы, Билл Снайдер, W0LHS, және Боб Лео, W6PBV, 1948 жылы Африкадағы Gatti Hallicrafters экспедициясына қатысты. Арнайы DX экспедицияларын ұйымдастыруды бұрынғы ARRL президенті Роберт В. Деннистон, W0DX бастады. Деннистонның 1948 жылғы DX экспедициясы, VP7NG шақыру таңбасын пайдаланып, Багама аралдарына бағытталды және ол «Гон Ваки» деп аталды, бұл аты Тор Хейердалдың алдыңғы жылы өткен «Кон-Тики» экспедициясына сілтеме жасады.
DX-педиция және марапаттар
DX экспедициялары операторларға осы аймаққа байланысу және әуесқой радио жүлдесін алуға көмектесу үшін жоспарланып, ұйымдастырылады. Көптеген елдерге байланысу негізінде әртүрлі ұйымдар демеушілік ететін бірнеше жүлделер бар. Олардың ең танымалдары – ARRL демеушілігімен ұйымдастырылатын DX Century Club (DXCC) жүлдесі. Бұл жүлде деңгейінің негізі ARRL анықтаған 100 түрлі географиялық бірліктермен байланыс орнату және оны растауды қамтиды – әдетте саяси жағынан бөлек елдер, кейде олардың ішіндегі әкімшілік немесе географиялық аймақтар, мысалы, алыс аралдар. Қазіргі уақытта жүлде мақсатында 340 жеке бірлік танылған. Мұндай мақсаттар үшін «бірлік» – басқа юрисдикциялардан/мекенжайлардан саяси жағынан бөлек немесе физикалық жағынан алыс (немесе екеуі де) кез келген жер. Мысалы: Аляска мен Гавайи АҚШ-тың саяси бірліктері болғанымен, олар бөлек DX бірліктері (физикалық жағынан бөлек аймақтар). Кішкентай тәуелсіз елдер, тіпті Ватикан мен Монако сияқты үлкен елдердің ішінде орналасқандары да есептеледі. Басқа бірліктерге Халықаралық телекоммуникация одағы және Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты халықаралық ұйымдар кіреді. Олар өздері орналасқан елдер ішінде орналасқан, бірақ олардың ITU префикстері бөлек. Соңында, тарихи немесе ерекше мәртебеге ие бірнеше аймақтар да кірді, мысалы, Сардиния, Мальтаның Әскери және Егемендік Ордені, Антарктида және Батыс Сахара. ARRL-нің жаңа бірліктерге қойылатын талаптары 1999 жылы қайта қарастырылғанмен, осы күнге дейін бұрынғы, жұмсақ ережелер бойынша енгізілген бірліктер бастапқы талаптарға сай келген жағдайда тізімде қалады. Басқа DX экспедициялары Ұлыбританияның радио қоғамы демеушілік ететін «Аралдардағы Әуе» (IOTA) жүлдесі үшін жергілікті радио әуесқойларының қызметі аз немесе мүлдем жоқ аралдардан жұмыс істеуге бағытталған. Аз ғана DX экспедициялары VHF және UHF операторларының игілігі үшін нақты, қашық орналасқан Maidenhead локаторлық шаршыларын іске қосуға шоғырланған.
Even though Alaska and Hawaii are political units of the United States, they are separate DX entities (physically separate regions). Small independent countries, even ones embedded within larger ones, such as the Vatican and Monaco, count. Other entities include transnational organizations such as the International Telecommunication Union, and the United Nations. These are within their host countries but have distinct ITU prefixes. Finally, a few areas of historic or special status have been included, such as Sardinia, the Sovereign Military Order of Malta, Antarctica, and Western Sahara. While the ARRL criteria for new entities were rationalized in 1999, those entities introduced before that date under relatively lax rules remain on the list, so long as they satisfy the original criteria. Other DX peditions focus on operation from islands with little or no local radio amateur activity, for the Islands on the Air (IOTA) award which is sponsored by the Radio Society of Great Britain. A small number of DX peditions focus on activating specific, remote Maidenhead locator squares for the benefit of VHF and UHF operators.
Орналасқан жерлер
Көптеген DX экспедициялары электр қуаты мен жабдықтауға қолжетімділігі жеткілікті жерлерде өтеді, көбінесе елде аз ғана жергілікті радио әуесқойлары немесе лицензия алу қиын емес жерлерде. Кариб теңізі мен Тынық мұхиты аралдарындағы көптеген елдерде, сондай-ақ Еуропадағы шағын мемлекеттерде халық саны өте аз, бірақ қонақүйлер, сенімді электр қуаты мен жабдықтаулар бар және жұмыс істеуге рұқсат алу оңай. Сондықтан осы мемлекеттер радио әуесқойларымен үнемі белсендіріледі, көбінесе отбасылық демалыспен байланысты. Басқа елдер байланыс жабдықтарына жеке қол жеткізуге қатаң көзқарас танытады және олар сирек кездеседі, себебі сол елдерде лицензия алған радио әуесқойлары өте аз, ал келушілерге жұмыс істеуге рұқсат алу немесе радио жабдықтарын импорттау қиын немесе мүмкін емес. Мысалдарға Солтүстік Корея, Афон тауы және Йемен жатады. Кейбір жерлердің сирек кездесуіне себебі олардың қолжетімсіздігі болып табылады – мысалы, Петр I аралы, Кемпбелл аралы, Клипертон аралы, Навасса аралы немесе Дешечо аралы. Радио әуесқойлары мұндай шалғай жерлерге сапарлағанда, алдымен олар баратын аймақты басқаратын саяси юрисдикциядан сол жерде жұмыс істеуге рұқсат алуы керек. Тіпті АҚШ сияқты елдерде де мұндай рұқсат алу қиын болуы мүмкін. Жұмыс істеуге рұқсат алынғаннан кейін, көлік құралын ұйымдастыру қажет. Бұл қымбатқа соғуы және қауіпті болуы мүмкін. Кейбір жерлер – Скарборо рифі сияқты, жоғары толқын кезінде су астында қалатын коралл атолдары, ал басқалары – Петр I аралы сияқты, қолайсыз климатты субполярлық аралдар. Радио әуесқойлары сондай-ақ азық-түлік, су және электр энергиясы сияқты негізгі қажеттіліктерді де қамтамасыз етуі керек.
Жабдықтар мен пайдалану
Лицензия алу және тіршілік ету мәселелерінен басқа, DX педицияға қатысушылар қолданатын радио жабдықтарына көп көңіл бөледі. DXCC сияқты танымал жүлделер бағдарламасы үшін өте сирек кездесетін орналасқан жерде жүздеген станциялар DX педицияны кез келген уақытта шақыруы мүмкін (бұл "іріктеу" деп аталады). Сондықтан DX педицияға қатысушылар жоғары қуатты және мүмкіндігінше көп жолақта сигнал күшейткіш антенналарды пайдалануға тырысады, осылайша бүкіл әлемде күшті сигнал беруге және болатын іріктеулерді бақылауға ұмтылады. Операторлар алыстағы станцияларға өз сигналына кедергі келтірмей, әртүрлі жиіліктерде қабылдау және тарату мүмкіндігіне ие болады, бұл "бөлінген режимде жұмыс" деп аталады. Бұл операцияға планетаның сол аймағынан нашар таралатын жерлермен байланыс орнатуға көмектеседі, мысалы, Жер бетіндегі антиподальді нүктесіне қарама-қарсы орналасқан аймақтан. Мысалы, Еуропадан Орталық Тынық мұхиты, немесе Жапониядан Кариб теңізі. Кішкентай операциялар үшін алыс орналасқан жерлерге 12 В тұрақты токпен жұмыс істейтін кішкентай радиостанциялар мен оңай тасымалданатын антенна жүйелері үлкен және тасымалдау қиын жабдықтардан артық көрінеді. Дегенмен, күшейткіштердің қуат талаптарын қамтамасыз ету және батареяны зарядтаудың орнына жанармай құюдың қарапайымдығы себепті генераторлар көбінесе қолданылады. Жеке адам немесе топ DX педициясының орнына келген кезде, олар өз станцияларын орнатып, эфирге шығуы керек. DX педициялары әдетте топтық шаралар болып табылады, себебі орыннан мүмкіндігінше көп байланыс жасауға ниетті. Бірнеше HF жолақтарында тәулік бойы жұмыс істеу әдеттегі жағдай, бұл топтық жұмысты талап етеді. Журналдарды жүктеуге (күмәнді байланыстарды жылдам растауға мүмкіндік береді) және QSL (ресми растау) үшін Интернетті пайдалану процесті біршама жеңілдетті. Операторлар аз қоныстанған жерлерден демалыс күндері жасайтын операциялар көбінесе асығыссыз болады. Дегенмен, оператор қол жетімді уақытта мүмкіндігінше көп байланыс жасауға тырысады, нәтижесінде байланыстар көбінесе өте қысқа болады және сигнал туралы хабар алмасумен ғана шектеледі.
Конкурстар
Көптеген DX экспедициялары жыл бойы өтетін түрлі радио байқауларға байланысты ұйымдастырылады. Мұның себебі көбінесе DX экспедициясы станциясы байқауларда артықшылыққа ие болып, DX экспедициясы барысында жасалған байланыстар санын максималды деңгейге жеткізуі үшін болады, себебі радио жиіліктері байқаулар кезінде ең белсенді болып табылады.
Көптеген байланыс бар DX-педициялар
2011 жылдың қазанында Five Star DXers Association (Бес жұлдызды DXers қауымдастығы) ұйымдастырған T32C Kiritimati (Christmas Island, шығыс Кирибати) DXpedition экспедициясы 213,169 байланыс жасады. Бұл 2008 жылдың ақпанында Ducie Island (шығыс Питкэрн тобы) DXpedition-ы орнатқан 183,686 QSO рекордты бұзды, ол VP6DX шақыру таңбасымен тіркелді. Бұған дейін 2001 жылы D68C (сонымен қатар FSDXA) Комор аралдарындағы Гранде-Комордағы Галава жағажайындағы қонақүйден 168,000 байланыс жасап, бұрынғы рекордты жаңартқан болатын. 2012 жылдың қаңтарында Мальпело аралына жасалған сапарда 195,625 байланыс тіркелді. Бұл абсолютті рекорд болмаса да, DXpedition мүшелері шатырда тұрып, портативті генераторлармен радиоларын қуаттандырған экспедициялардың арасындағы ең үлкен көрсеткіш болып табылады.