Мария Миес: Неміс әлеуметтанушысы, феминисті және белсендісінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Неміс профессоры, әлеуметтанушы және автор (1931–2023)

Мария Мис (6 ақпан 1931 – 15 мамыр 2023) – неміс профессоры, социолог, марксистік феминист, әйелдер құқықтары үшін күрескен белсенді және автор. Ол жанартаулы Эйфель аймалындағы ауылдық жерде дүниеге келген және бастапқыда мұғалім болу үшін оқыған. Бірнеше жыл бастауыш сынып мұғалімі болып жұмыс істегеннен кейін және жоғары мектеп оқытушысының біліктілігін алғаннан соң, ол Африка немесе Азияда жұмыс істеу ниетімен Гёте институтына өтініш берді. Үндістанның Пуне қаласындағы мектепке жіберілген ол, еркек студенттері білімдерін жетілдіру үшін неміс тілін оқыса, әйелдердің көпшілігі некеден қашу үшін оның сабақтарына қатысатынын байқады. Кельн университетінде оқуын жалғастырған ол 1971 жылы Үндістандағы әйелдерге қатысты әлеуметтік күтулердің қайшылықтары туралы диссертациясын қорғады және келесі жылы докторлық диплом алды. Мис 1960 жылдардың соңынан бастап әлеуметтік қозғалыстарда белсенді қатысты. Оның қызметі әйелдердің азаттығы мен бейбітшілік идеясын қолдауға, сондай-ақ Вьетнам соғысына және ядролық қарулануға қарсы бағытталған. 1970-ші жылдары ол Кёльн қолданбалы ғылымдар университетінде және Франкфурт университетінің әлеуметтік зерттеулер институтында социология пәнінен сабақ берді. Әйелдер тарихы туралы білімнің жетіспеушілігін сезінген ол Германиядағы алғашқы әйелдер бейберек үйін құруға көмектесті және онда лекциялар оқыды. 1979 жылы ол Гаагадағы Халықаралық әлеуметтік зерттеулер институтында әйелдер тарихын оқыта бастады және дамып келе жатқан елдерден келген әйелдер үшін феминистік теорияға негізделген магистратура бағдарламасын құрды. 1981 жылы Германияға және Колледжге оралған Мис экофеминистік қозғалысқа қатысты және генетикалық инженерия мен репродуктивті технологияға қарсы күреске белсенді түрде араласты. Ол әйелдер еңбегін девальвациялап, оны көрінбейтін ететін процестерді «үй шаруасына айналдыру» деп атады. 1980 жылдардан бастап ол капитализм, патриархат және колониализм арасындағы байланыс туралы көп жазды. Мис әйелдер мен отарланған халықтардың әлеуметтік-саяси-экономикалық жағдайының ұқсастығын бірінші болып таныған ғалымдардың бірі болды. Оның еңбектері капитализмде әйелдер мен отарланған халықтардың еңбегін бағаламау және пайдалану теориясын қалыптастырды, сонымен қатар әйелдердің азаттық үшін күресі мен олардың әлеуметтік және экологиялық әділеттілік үшін күресі арасындағы байланысты зерттеді. Оның басты мақсаты – әдіснама мен экономикада баламалы, феминистік және деколониалдық көзқарасты дамыту болды. Оның әйелдер қозғалысының тарихы туралы оқулықтарды жазуды қамтитын пионерлік жұмысы халықаралық деңгейде талданды және бірнеше тілге аударылды.

Maria Mies (6 February 1931 – 15 May 2023) was a German professor of sociology, a Marxist feminist, an activist for women's rights, and an author. She came from a rural background in the Volcanic Eifel, and initially trained to be a teacher. After working for several years as a primary school teacher and qualifying as a high school instructor, she applied to the Goethe Institute, hoping to work in Africa or Asia. Assigned to a school in Pune, India, she discovered that while her male students took German courses to further their education, women for the most part took her classes to avoid marriage. Returning to study at the University of Cologne, she prepared her dissertation about contradictions of social expectations for women in India in 1971, earning her PhD the following year. Mies was active in social movements from the late 1960s. Her activism was in favour of women's liberation and pacifism and against the Vietnam War and nuclear armaments. She taught sociology at the Cologne University of Applied Sciences and University of Frankfurt Institute for Social Research in the 1970s. Becoming aware of the lack of knowledge about women's history, she helped found and then gave lectures at the first women's shelter in Germany. In 1979, she began teaching women's studies at the International Institute of Social Studies in The Hague and founded a master's degree programme for women from developing countries, based on feminist theory. Returning to Germany and the University of Applied Sciences in 1981, Mies became involved in the ecofeminist movement and in activism against genetic engineering and reproductive technology. She coined the phrase "housewifisation" for the processes that devalue women's labour and make it invisible. From the 1980s, she wrote extensively about the intersection between capitalism, patriarchy and colonialism. Mies was one of the first scholars to recognise the similarities between the socio politico economic positions held by women and colonised people. Her works theorised that women and colonised people's labour was devalued and exploited under capitalism, and studied the links between women's struggles for liberation and their broader struggles for social and environmental justice. One of her main concerns was the development of an alternative, feminist and decolonial approach in methodology and in economics. Her pioneering work, which included writing textbooks on the history of women's movements, has garnered international analysis and been translated into several languages.

Ерте өмір және білім

Мис 1931 жылғы 6 ақпанда Германияның Хиллесхайм қаласында Иоганн мен Гертруд Мистің отбасында дүниеге келді. Ол ауылдық жерден шыққан, Вулканайфель аймағындағы Ауэль ауылында фермерлер отбасында өсті. Ол он екі баланың жетіншісі болды. 1967 жылы анасы ауыр сырқатқа шалдыққанда, Мис келісімшартынан ерте босатуды сұрады. Германияға оралғаннан кейін анасы жақсы жағдайға келді, ал Мис баспанада лекция оқыды, әйелдерге зорлық-зомбылыққа қарсы күрестің практикалық және саяси жолдарын үйретті. 1977 жылы қолданбалы ғылымдар университетіне қайта оралды.

Бағдарлама 1977 жылы Франкфуртта өткен конференцияда "Феминистік зерттеулерге қарай: әдістемелік ізденістер" деген мақаласында алғаш ұсынған әйелдер зерттеулері және феминистік ғылым саласындағы идеяларына негізделген. Академиялық ортада теория мен практикалық қолдану арасындағы алшақтықты жою мақсатында Мис қазіргі оқыту әдістемесін қайта жазуға тырысты. Ол феминистік зерттеулердің қазіргі зерттеу үлгілерін пайдалана алмайтынына сенді және зерттеуді пайдалылығы мен зерттеу нысанына құрметті ескере отырып, толыққанды қайта қарастыруға бағытталған жеті қадамды ұсынды. Оның пікірінше, зерттеуге қатысушылық қағидасы жатады, яғни зерттеуші мен зерттеу нысаны зерттеу процесі мен мақсаттарында бірлесіп жұмыс істеуі керек, бұл әйелдерді күшейтуге және патриархалдық жүйелерді жоюға бағытталған болуы тиіс. Бұл мақала кейіннен "Әйелдер зерттеулері теориялары" (1983) кітабының бір бөлімі ретінде жарияланды. Ғалым Нэнси Барнс Мистің мақаласының өте әсерлі болғанын, "оның өзі кітапты сатып алуға тұрарлық етеді" деді, бірақ бұл бөлім әйелдер зерттеулері жеке мамандық ретінде қарастырылуы керек пе, әлде басқа салалармен біріктірілуі керек пе деген мәселені шешпегенін атап өтті. Мис сондай-ақ әйелдердің өз денелері туралы шешімдер қабылдауы денсаулық сақтау ұйымдары мен мемлекеттік қызметкерлердің жобалап, бақылап және басқарып отыратын жүйелермен шектелетінін көрсетті. Ол бейбітшілік қозғалысына белсенді қатысты, 1983 жылы Германияда НАТО-ның ядролық қаруларды орналастыру жоспарына қарсы наразылық лагеріне қатысты. Оның бейбітшілдік көзқарасын Алиса Шварцердің әйелдердің ерлерге қолжетімді зорлық-зомбылық құралдарымен теңдестірілгенде ғана бостандыққа жете алады деген пікірі күшейтті. Соғысқа қарсы болған Мис, әйелдерді кемсіткен иерархиялық жүйелерді жеңу үшін ерлермен қарапайым теңдік жеткіліксіз деп ойлады.

Ғылыми еңбектер

Миздің "Индиялық әйелдер патриархияда" (1980) және "Нарсапурдың қайыс жасаушылары" (1982) сияқты ерте туындылары, оның Үндістандағы жылдарын бағалаған, сондай-ақ "Жаңа репродуктивті технологияның жыныстық және нәсілшілдік салдары" (Альтернативтер, 1987) сияқты кейінгі жұмыстары, билік пен қанаушылықты нығайтатын теңсіз, қабатталған әлеуметтік құрылымды сақтауға бағытталған саясатты сынады. Ол әйелдер еңбегінің қалай жасырылғанын және әйелдердің күйеуінің табысына тәуелді екендігі туралы түсінік қалай қалыптасқанын зерттеуге тырысты. Ол әйелдердің атқаратын жұмысы үшін жалақы төлеуді жою, оларды кез келген уақытта еңбекке дайын болуға мәжбүрлеу, үйде ұстау арқылы қоғамнан оқшаулау, жұмысқа орналасу қауіпсіздігін бермеу және келісімшарт жасасу немесе кәсіподақ құру мүмкіндігін жою арқылы әйелдердің өздігінен әрекет ету қабілетін жоғалтқанын болжады. Ол әйелдерді өндіруші немесе жеке кәсіпкер ретінде тануға кедерлес келетін және олардың қанаушылығына әкелетін процесті "үй шаруашылығына бейімдеу" деп атады. Антрополог Даниэль Левиль Миестің еңбектерін "шеберлікпен жазылған" және "таң қалдыратын" деп сипаттады, себебі ол отаршылдыққа қарсы, нәсілшілдікке қарсы, экологиялық, феминистік және бейбітшілік қозғалыстарының факторларын қоғамдағы билік қатынастарын орнатуға бағытталған саясатты сынау үшін байланыстыра алды. Пругль Миестің үй шаруасындағы әйелдердің аса қанауға ұшырауы туралы теориясын тексерді және оны растады. Халықаралық Еңбек Ұйымының деректерін пайдаланып, ол үй шаруасындағы әйелдердің барлығы заңмен белгіленген ең төменгі жалақыдан кем табыс табатынын анықтады. Монреаль университетінің антропология профессоры Q55626697 Миестің еңбектің қанаушылығы әлеуметтік топтар мен экономикалық жіктелуді дамытудың басты факторы екенін дәлелдегенін атап өтті. Мис пен Шива әйелдердің капиталистік кеңеюмен байланысты ортақ тәжірибелері арқылы халықаралық деңгейде байланысқандарын айтты. Эколог Катриона Сандиландстың сөзіне қарағанда, басқа экофеминистік еңбектерден айырмашылығы, бұл кітап географиялық және әлеуметтік-экономикалық айырмашылықтарға қарамастан, "әйелдердің өмірі мен денесі капиталистік механизмдер арқылы отарланып жатыр" екенін көрсетті. Бұл түрлі салық төленбейтін еңбек түрлерін қамтиды, мысалы, шағын кәсіпкерлер, бала еңбекшілер және басқа отбасы мүшелері үшін жұмыс істейтін отбасы мүшелері, сондай-ақ уақытша жұмысшылар. Олар еңбекке көп күш жұмсалатын жұмысты халықтың белгілі бір бөлігіне жүктеудің орнына, қоғамның барлық мүшелерінің бірлесіп атқаруын жақтады. Мұндай үлесімдік модель әр адамға негізгі кіріс, белгілі бір деңгейде қауіпсіздік және шешім қабылдаудағы ықпал береді. Бұл кітапты Батыс Сидней университетінің социологы Ариэль Салех "саяси экономика бойынша феминистік зерттеулердің тамаша көзі" деп атады.

Mies's earliest works such as Indian Women in Patriarchy (1980) and The Lace Makers of Narsapur (1982), which evaluated her years in India, as well as later works like "Sexist and Racist Implications of New Reproductive Technology" (Alternatives, 1987) critiqued policies aimed at maintaining an uneven, stratified societal structure which encouraged domination and exploitation. She sought to evaluate how women's labour became hidden and how the perception that women were reliant upon a husband's income emerged. She theorised that by eliminating pay for the work women performed, making them available at all times for labour, alienating them from society by keeping them in the home, giving them no job security, and eliminating their ability to contract or unionise, women lost agency. She named the process which prevented women from being seen as producers or self employed individuals and resulted in their exploitation, "housewifisation". The anthropologist Danielle Léveillé characterised Mies's works as both "masterful" and "astonishing" in that she was able to link variables from the anti colonial, anti racist, ecology, feminist, and non violence movements to critique policies that established power relationships in society. Prügl tested Mies's theory that housewives were superexploited and confirmed that they were. Using data from the International Labour Organization, she found that housewives universally earned less than the legal minimum wage. Université de Montréal anthropology professor, Q55626697, noted that Mies argued that labour exploitation was a primary factor in developing both social classes and economic divisions. Mies and Shiva argued that women were linked internationally by their common experiences related to capitalist expansion. According to the environmental scholar Catriona Sandilands, unlike other ecofeminist works the book demonstrated that despite geographical differences and socio economic variances "women's lives and bodies are being colonised" through capitalist mechanisms. which includes various forms of untaxed labour such as micro entrepreneurs, child labourers and family members who work for other family members, and non permanent workers. They argued in favour of a society in which, instead of delegating labour intensive work to certain segments of the population, communities shared all tasks. The sharing model would give each person a basic income, some security, and a measure of power in decision making. The book was called an "excellent feminist source on political economy" by the sociologist Ariel Salleh of Western Sydney University.

Кейінгі өмір, өлім және мұра

Мис автобиографиялық кітап жазды, Das Dorf und die Welt: Lebensgeschichten – Zeitgeschichten (Ауыл және әлем: Менің өмірім, біздің заманымыз, 2008). Өмірінің соңғы жылдары Мис күтім үйінде тұрды, ал өмірінің соңында күнделікті келіп тұратын күйеуін тани алмай қалды. Оның еңбектері ғалымдар тарапынан кеңінен қолданылады. Мис әйелдердің және отарланған халықтардың әлеуметтік-экономикалық иерархиядағы жағдайының ұқсастығын талдаған алғашқы феминист ғалымдардың бірі болды. Оның "Экофеминизм" кітабы халықаралық деңгейде үлкен әсер етті және испан тілі сияқты бірнеше тілге аударылды.