Кіріспе
Грекиялық композитор және музыкант (1943–2022) Евангелос Одиссеас Пафанассиу (Ευάγγελος Οδυσσέας Παπαθανασίου,; 29 наурыз 1943 – 17 мамыр 2022), кәсіби тұрғыда Вангелис (/v//æ//ŋ/'/ɡ//ɛ//l//ɪ//s/ vangGHELiss; Βαγγέλης, ) деп танымал, грек клавишашысы, композиторы және электрондық, прогрессивтік, эмбиент және классикалық оркестрлік музыканың продюсері. Ол «От шашушылар» (1981) фильміне арналған, сондай-ақ «Жұлдыз жолы: Блэйд Раннер» (1982), «Жоғалғандар» (1982), «Антарктида» (1983), «Бунт» (1984), «1492: Жанұяны жаулау» (1992) және «Александр» (2004) фильмдеріне, сондай-ақ 1980 жылғы PBS деректік сериалы «Космос: Карл Саганның жеке саяхаты» үшін музыка жазды. Агрияда туып, Афинада өскен Вангелис мансабын 1960 жылдары The Forminx және Aphrodite's Child рок-топтарының мүшесі ретінде бастады; соңғысының «666» (1972) альбомы қазір прогрессивтік психоделикалық рок классикасы ретінде танылған. Вангелис алғаш рет Парижге қоныс аударды және Фредерик Россифтің жануарлар туралы деректі фильмдеріне («Apocalypse des animaux» альбомы, «La Fête sauvage» және «Opéra sauvage») арналған музыкасы үшін алғашқы танылуға ие болды. Ол осы кезеңде өзінің алғашқы жеке альбомдарын шығарды және жеке орындаушы ретінде өнер көрсетті. 1975 жылы Вангелис Лондонға көшіп, Nemo Studios деп аталатын үй жазу студиясын құрды және RCA Records үшін бірқатар сәтті және ықпалды альбомдар шығарды, оның ішінде: «Heaven and Hell» (1975), «Albedo 0.39» (1976), «Spiral» (1977) және «China» (1979). 1979 жылдан 1986 жылға дейін Вангелис Yes вокалисі Джон Андерсонмен дуэтте өнер көрсетіп, Jon and Vangelis ретінде бірнеше альбом шығарды. Ол сонымен қатар Ирен Папаспен бірлесіп грек халқының дәстүрлі және діни әндерінен тұратын екі альбом шығарды. Вангелис 1980 және 1990 жылдары коммерциялық жетістіктерінің шыңына жетті. «От шашушылар» (1981) үшін жазған музыкасы оған «Оскар» сыйлығын жеңіп алды және фильмнің басты тақырыбы «От шашушылар – Титрлер» АҚШ Billboard Hot 100 чартында бірінші орынға шықты, ал «1492: Жанұяны жаулау» (1992) үшін жазған музыкасы «Алтын глобус» сыйлығына «Үздік түпнұсқалық музыка» номинациясына ие болды және фильмнің саундтрегі мен басты тақырыбы миллиондаған дана сатылған еуропалық чарттарда көш бастады. Соңғы жиырма жылда Вангелис NASA және ESA-мен бірлесіп «Mythodea» (1993), «Rosetta» (2016) және «Juno to Jupiter» (2021) музыкалық жобаларында жұмыс істеді, оның 23-ші және соңғы студиялық альбомы осы шараның нәтижесі болды. 50 жылдан астам музыкалық мансабы мен 50-ден астам альбом жазып, орындаған Вангелис электрондық музыка тарихындағы және қазіргі заманғы кино музыкасының ең маңызды тұлғаларының бірі. Ол көптеген электрондық аспаптарды «бір адамдық квази-классикалық оркестр» стилінде қолданды, композиция жасайтын және бірінші қабылдауда орындайтын.
Evangelos Odysseas Papathanassiou (Ευάγγελος Οδυσσέας Παπαθανασίου, ; 29 March 1943 – 17 May 2022), known professionally as Vangelis (/v//æ//ŋ/'/ɡ//ɛ//l//ᵻ//s/ vangGHELiss; Βαγγέλης, ), was a Greek keyboardist, composer, and producer of electronic, progressive, ambient, and classical orchestral music. He composed the Academy Award winning score to Chariots of Fire (1981), as well as for the films Blade Runner (1982), Missing (1982), Antarctica (1983), The Bounty (1984), 1492: Conquest of Paradise (1992), and Alexander (2004), and the 1980 PBS documentary series Cosmos: A Personal Voyage by Carl Sagan. Born in Agria and raised in Athens, Vangelis began his career in the 1960s as a member of the rock bands The Forminx and Aphrodite's Child; the latter's album 666 (1972) is now recognised as a progressive psychedelic rock classic. Vangelis first settled in Paris, and gained initial recognition for his scores to the Frédéric Rossif animal documentaries [[L'Apocalypse des animaux (album), La Fête sauvage, and Opéra sauvage. He also released his first solo albums during this time, and performed as a solo artist. In 1975, Vangelis relocated to London where he built his home recording facility named Nemo Studios and released a series of successful and influential albums for RCA Records, including: Heaven and Hell (1975), Albedo 0.39 (1976), Spiral (1977), and China (1979). From 1979 to 1986, Vangelis performed in a duo with Yes vocalist Jon Anderson, releasing several albums as Jon and Vangelis. He also collaborated with Irene Papas on two albums of Greek traditional and religious songs. Vangelis reached his commercial peak in the 1980s and 1990s. His score for Chariots of Fire (1981) won him an Academy Award for Best Original Score and the film's main theme, "Chariots of Fire – Titles" went to number one on the U. S. Billboard Hot 100 chart, while his score for 1492: Conquest of Paradise (1992) was nominated for a Golden Globe Award for Best Original Score and the film's soundtrack and main theme topped the European charts selling millions of copies. In his last twenty years, Vangelis collaborated with NASA and ESA on music projects Mythodea (1993), Rosetta (2016), and Juno to Jupiter (2021), his 23rd and final studio album. Having had a career in music spanning over 50 years and having composed and performed more than 50 albums, Vangelis is one of the most important figures in the history of electronic music, and modern film music. He used many electronic instruments in a fashion of a "one man quasi classical orchestra" composing and performing on the first take.
Ерте өмір
Эвангел Одиссей Пафанассиу 1943 жылғы 29 наурызда Грекияның Магнезия, Фессалия аймағындағы Агриа теңіз жағасындағы қаласында дүниеге келді және Афинада өсті. Оның әкесі Одиссей жылтық мүлік саласында жұмыс істеді және әуесқой спринтер болған; Вангелис оны «музыканы өте жақсы көретін адам» деп сипаттады. Вангелиссің бір інісі болды, оның аты Никос. Вангелис ата-анасының араласпауымен өткен бейбіт және бақытты балалық шағын еске алды, олар оны әртүрлі іс-әрекеттерге қатыстыруға рұқсат берді, олардың көп бөлігі фортепианода ойнау, сурет салу және өз қолымен заттар жасаудан тұрды. Вангелис төрт жасында музыкаға қызығушылық танытып, отбасылық фортепианода шығармалар жасай бастады, сондай-ақ оның ішіне шегелер мен асүй ыдыстарын салып, радио кедергілері арқылы әртүрлі дыбыстарды сынап көрді. Алты жасында ата-анасы оны музыка сабағына жаздырды, бірақ ол формальды оқытуға қабілетсіз болды, өйткені өзіндік техниканы дамытуды жөн көрді. Оның фортепианодан сабақ берген ұстаздарының бірі грек композиторы Аристотелис Кундуров болды. Он бес жасында ол мектептегі достарымен, олардың музыкалық қызығушылықтары ұқсас болғандықтан, топ құрды. Үш жылдан кейін ол Хаммонд органын сатып алды. Топ көбінесе Вангелис жазған каверлер мен түпнұсқа материалдарды орындады, ол сол кезде Vagos деген сахналық есімді қолданды, ал радио диджейі және жазбалар продюсері Нико Масторакис ағылшын тілінде сөздер жазды. Тоғыз сингл және бір Рождестволық EP шығарғаннан кейін, олар Еуропа бойынша сәттілікке жетті, ал 1966 жылы топ таратылды.
1963-1974: Ерте жеке жобалар және Афродитаның баласы
The Forminx тобы тарағаннан кейін Вангелис келесі екі жылды көбінесе студияда композитор және продюсер ретінде өткізді. Ол бірнеше грек фильмдеріне музыка жазды: «Менің бауырлым, жол полициясының инспекторы» (1963), Георгий Константинудың «5000 жалған» (1966), «Антик ралли» (1966), «Жындылық» (1966), Никос Кундуростың «Медузаның беті» (1967) және «Аполлон демалысқа шығады» (1968). 1967 жылы 25 жастағы Вангелис Демис Руссос, Лукас Сидерас және Анаргирос «Сильвер» Кулуриспен психоделикалық/прогрессивті рок тобын құрды. Бастапқыда The Papathanassiou Set деп аталған топ, олардың демо жазбасы Mercury Records компаниясына жіберілгеннен кейін және жақсы қабылданғаннан соң, Philips Records компаниясының грек бөлімшесі оларды Англияда сәттілікке қол жеткізуге шақырды. 1967 жылы Грекиядағы төңкеріске байланысты саяси жағдай олардың мүмкіндіктерін шектегендіктен, көшу топқа ұнады. Дегенмен, Кулурис әскери қызметке шақырылды, сондықтан топ гитаристсіз саяхаттады. Олардың «Жаңбыр мен көз жасы» атты тұңғыш синглы Еуропада коммерциялық сәттілікке жетті, содан кейін «Әлемнің соңы» (1968) және «Бес сағат» (1969) альбомдары жарық көрді. Вангелис олардың үшінші, «666» (1972) альбомын ойлап тапты, ол Аян кітабына негізделген қос тұжырымдық альбом болды. 1971 жылы топ «666» альбомын жазу кезіндегі шиеленістердің күшеюінен кейін тарады, бірақ Вангелис Руссостың болашақ альбомдары мен синглдерінің бірнешеуін өндірді. Вангелис тарап кеткеннен кейін былай деп еске алады: «Мен енді коммерциялық жолмен жүре алмаймын, ол өте жалықтырды. Шоу-бизнес үшін бастапқыда мұндай нәрсе жасауға тура келеді, бірақ күнделікті бір нәрсені істей бастағаннан кейін жалғастыра алмайсыз». Фредерик Россифтің 1970 жылы түсірген жабайы табиғат туралы деректі фильмдер сериясы үшін жазылған саундтрек альбомы 1973 жылы «L'Apocalypse des animaux» деген атпен шығарылды. 1971 жылы Вангелис Лондонда әртүрлі музыканттармен бірнеше джем-сессияларға қатысты, олардың жазбалары 1978 жылы оның рұқсатысыз екі альбомда жарық көрді. Ол сотқа жүгінді және оларды алып тастады. 1973 жылы Вангелис өзінің екінші жеке альбомын шығарды. Бұл альбомда Кулурис және Роберт Фитусси сияқты әртүрлі қосымша музыканттар бар. 1973 жылдың мамыр айында ол Лондонның Корольдік фестиваль залында «Темпест» тобына қолдау көрсетіп өнер көрсетті, бірақ концертті сәтсіздік деп санады. Бірнеше айдан кейін Вангелис Англияға прогрессивті рок тобы Yes-пен сынақтан өту үшін оралды, әнші Джон Андерсон оның музыкасының жанкүйері болып, кетіп бара жатқан клавишник Рик Вейкманның орнына шақырды. Жұмыс визасын алудағы қиындықтар мен Музыканттар одағының бас тартуынан, сонымен қатар саяхаттауға және гастрольдеуге құштар болмағандықтан, Вангелис бас тартты. Yes тобы Вангелистің клавишаларын сынақ кезінде қолданған швейцариялық Патрик Моразды таңдады.
19741980: Лондонға көшіп, жеке жетістікке жетеді, және Джон мен Вангелис
1974 жылдың соңында Вангелис Англияға көшуге мүмкіндік алды, сонымен қатар ол музыкалық тұрғыдан "Францияны артта қалдырғанын" сезінді. Ол Лондонның Куинс-гейттегі пәтерде орналасып, Марбл-Арк қаласындағы Хэмпден Гурни көшесінде Nemo Studios деп аталған 16 тректік жазбалар студиясын құрды, оны өзінің "зертханасы" деп атады. 1975 жылдың тамызында ол RCA Records компаниясымен төрт альбомдық келісімге қол қойды, осы арқылы оның беделін арттырған бірқатар ықпалды электрондық негіздегі альбомдарды шығарды. Альбом Ұлыбританияда 31-орынға жетті және 1976 жылы Корольдік Альберт залында тікелей орындалды. Альбомнан кейін Ұлыбританияның үздік 20-лығына кірген Albedo 0.39 (1976), Spiral (1977) және спонтандық Beaubourg (1978) альбомдары шықты, олардың әрқайсысы астрономия және физикалық космология, Тао философиясы және Вангелис Жорж Помпиду орталығына жасаған сапары сияқты өз тақырыптық шабыттарына ие болды. Осы кезеңде Вангелис Франсуа Рейхенбах режиссерлік еткен "Сүктердің қауғанын естисіз бе?" фильміне музыка жазды. Бұл фильм 1975 жылы француз тілінде Entends tu les chiens aboyer? деген атпен шығарылды және екі жылдан кейін Ignacio деген атпен қайта шығарылды. Россиф және Вангелис 1984 жылғы "Савваж және сұлу" және 1989 жылғы "Нюрнбергтен Нюрнбергке" фильмдерінде қайта жұмыстасты. 1979 жылы Вангелис Polydor Records компаниясымен келісімшарт жасасты. Оның алғашқы шығармасы – 1979 жылғы "Қытай" альбомы, ол қытай мәдениетіне негізделген. Вангелис актриса және әнші Ирен Папаспен бірге грек халық әндерінің жаңа аранжировкаларын жаздырып, грек тамырларына оралды. Әндердің алғашқы жинағы Папас атынан "Одалар" альбомы ретінде шығарылды, ол Грецияда бірден сәттілікке жетті. Алғашқы екі альбомнан "I Hear You Now", "I'll Find My Way Home" және "State of Independence" атты үш хит-сингл шықты, соңғысы Квинси Джонс продюсерлік еткен Донна Саммердің орындауында екінші рет хитке айналды. Вангелис музыкасы одан да кең аудиторияға жетті, өйткені "Аспан мен тозақ" және "Альбедо 0.39" үзінділері Карл Саганның 1980 жылғы "Космос: Жеке саяхат" теледокументалдық фильмінің саундтрегі үшін пайдаланылды. 1986 жылы Вангелис арнайы эпизод үшін жаңа музыка жазды. Саундтрек альбомы Billboard 200 чартында төрт апта бойы бірінші орында тұрды және АҚШ-та миллион дана сатылды. 1982 жылдың наурызында Вангелис "Үздік түпнұсқалық музыка" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын жеңіп алды, бірақ марапаттау рәсіміне қатысудан бас тартты, Вангелис "негізгі шабыт – оқиғаның өзі болды. Ал қалғанын мен инстинктивті түрде жасадым, сол кездегі технологиялық құралдармен сезімімді білдіруден басқа ештеңе туралы ойлаған жоқпын" деді. Вангелиске фильмдерге музыка жазуға көптеген ұсыныстар түсті, бірақ ол "фильм музыкасының фабрикасы" болуден аулақ болу үшін оларды қабылдамады. Сыншылар Гаррисон Фордтың кейіпкері Рик Деккардтың оқшаулануын және меланхолиясын бейнелеуде Вангелис музыкасы, шіріп бара жатқан ғимараттар мен үнемі жаңбыр сияқты антиутопиялық ортаның бір бөлігі болып табылады деп жазды. Музыка BAFTA және "Алтын глобус" сыйлықтарына ұсынылды. "Жүгіргіш" (Blade Runner) көп жылдар бойы альбом ретінде шығаруына кедергі келтірген мәселелерге қарамастан, Вангелистің ең танымал туындыларының біріне айналды. Келіспеушілік Вангелистің жазбаларын шығаруға рұқсат бермеуге әкелді, сондықтан студия түпнұсқалық ұпайдың оркестрлік бейімделулерін шығару үшін New American Orchestra деп аталатын музыканттарды жалдады. Бұл мәселе он екі жылдан кейін, 1994 жылы Вангелистің өзінің жұмысы жарық көрген кезде шешілді. Тіпті сол кезде де фильмде Вангелистің жазбасына кірмеген басқа композициялары болғандықтан, шығарылым толық деп есептелмеді. 1992 жылы Paramount Pictures компаниясы Ридли Скотт режиссерлік еткен "1492: Парадайсты жаулау" фильмін Христофор Колумбтың Жаңа әлемге жасаған сапарының 500 жылдығын еске алу мақсатымен шығарды. Вангелис музыкасы 1993 жылғы "Алтын глобус" сыйлығында "Үздік түпнұсқалық музыка – фильм" номинациясына ұсынылды, бірақ "Оскар" сыйлығына ұсынылмады. Оның табысына байланысты Вангелис "Жылдың халықаралық әртісі" ретінде Эхо сыйлығын және 1996 жылы "Телефильм немесе сериалдың ең жақсы тақырыптық тақырыбы" үшін RTL Алтын Арыстан сыйлығын жеңіп алды. 90-шы жылдары Вангелис француз экологы және режиссері Жак Кустоға арналған су асты деректі фильмдеріне музыка жазды, олардың бірі Жер саммитінде көрсетілді. Янис Смарагдис режиссерлік еткен "Кавафи" (1996) фильмінің музыкасын 2001 жылы Папас ойнаған үшінші пьесаға және венгр режиссері Дьердь Швайдас сахналаған Уильям Шекспирдің "Дауыл" пьесасының нұсқасына жазды.
a version of William Shakespeare's The Tempest staged by Hungarian director György Schwajdas.
Жеке альбомдар мен бірлестіктер
Вангелис 1976 жылы итальяндық әнші Пэтти Правомен «Tanto» альбомымен және итальяндық әнші Милвамен бірлесіп жұмыс істеді, әсіресе Германияда «Ich hab' keine Angst» альбомымен үлкен жетістікке жетті, ол француз тілінде «Moi, Je N'ai Pas Peur» (1981) деп, ал 1986 жылы «Geheimnisse» (Менде қорқыныш жоқ және құпиялар) деп аударылды, итальян тілінде «Tra due sogni» аталды. Италия тіліндегі Нана Мускури альбомында ол Вангелис жазған «Ti Amerò» әнін орындады. Лирик Микалис Бурбулиспен бірлесіп, Мария Фарарантури орындаған «Оди А», «Сан Электра» және «Тора Ксеро» тректері жазылды. Вангелис 1984 жылы «Soil Festivities» альбомын шығарды. Ол табиғат пен оның микроскопиялық тірі организмдері арасындағы өзара әрекеттесуден шабыдаланды; 1990 жылдары тағы бес жеке альбом жарық көрді; «Қала» (1990) 1989 жылы Римде болған кезде жазылды және таңнан кешке дейінгі қаланың қарбалас өмірін бейнеледі; сондай-ақ Эль Греко туралы екі классикалық альбом – «Foros Timis Ston Greco» (1995), ол шектеулі таралымда шықты, және «El Greco» (1998), ол бұрынғы альбомның кеңейтілген нұсқасы болды.
There were another five solo albums in the 1990s; The City (1990) was recorded during a stay in Rome in 1989, and reflected a day of bustling city life, from dawn until dusk; and two classical albums about El Greco – Foros Timis Ston Greco (1995), which had a limited release, and El Greco (1998), which was an expansion of the former.
Спорттық іс-шаралар
"Спорт көмегі" (1986) телехабары Вангелис жазған арнайы музыкамен сүйемелдеді. Бұл композицияның ресми жазбасы болмаса да, музыканы 2004 жылғы Афина Олимпиадасының эмблемасын таныстыру кезінде естуге болады. 2002 жылы Вангелис 2002 жылғы ФИФА Әлем Кубогінің ресми әнұранын жасады. Оның "От күймелері" шығармасы 2012 жылғы Жазғы Олимпиаданың ашылу салтанатында орындалды. Оның "Жәннатты жаулау" (1992) туындысы ("Жәннатты жаулау" фильмінен) қазір танымал "Ultra Trail du Mont Blanc" жарысының ресми әні болып табылады.
2001-2021: NASA және ESA-мен музыкалық жобалар
2001 жылы Вангелис тікелей эфирде орындады, кейіннен NASA-ның Mars Odyssey миссиясының тақырыбы ретінде пайдаланған Mythodea хорлық симфониясын шығарды. Бұл әуен 1993 жылы жазылған, негізінен оркестрлік, электрондық емес туынды. 2004 жылы Вангелис Оливер Стоунның «Александр» фильміне музыка жазды, осылайша Грекия тақырыбына байланысты жобаларға қатысуын жалғастырды. 2007 жылы Вангелис екі альбом шығарды: біріншісі – «Blade Runner» фильмінің 25 жылдығына арналған 3 дискілік жинақ, «Blade Runner Trilogy» деп аталады, екіншісі – Яннис Смарагдис режиссерлік еткен «El Greco» фильмінің саундтрегі, «El Greco Original Motion Picture Soundtrack» аталды. 2011 жылдың 11 желтоқсанында Вангелис Катардағы Катара мәдени ауылынан ашық амфитеатрының ашылуына музыка жазу, жобалау, режиссуралау және композиция жасау үшін шақырылды. Іс-шараға Доха қаласында өткен Біріккен Ұлттар Ұйымының Цивилизациялар Альянсының төртінші форумына қатысқан әлемдік көшбасшылар мен қайраткерлер куә болды. Британдық актер Джереми Айронс салтанатты шараның жүргізушісі болды, ал іс-шарада неміс суретшісі Герт Хофтың жарық шоуы көрсетілді. Бұл оқиғаны Оскар жүлдесінің иегері, британдық режиссер Хью Хадсон болашақтағы бейнежазба үшін түсірді. 2012 жылы Вангелис өзінің танымал «Chariats of Fire» саундтрегін жаңартты және сол аттас сахналық қойылым үшін жаңа бөлімдер қосты. Ол Кандида Брейдидің «Trashed» (2012) экологиялық деректі фильміне саундтрек жазды, онда Джереми Айронс түсті. 2013 жылы «Вангелис және Итакаға саяхат» атты деректі фильм шықты. 2014 жылдың 12 қарашасында «Philae» қондырғысының 67P кометісіне қонған кезде (Еуропалық ғарыш агенттігінің «Rosetta» миссиясының бөлігі), Вангелис «Arrival», «Rosetta's Waltz» және «Philae's Journey» атты үш қысқа туынды жазды. Бұл туындылар «Rosetta» миссиясының суреттері мен анимацияларымен бірге онлайн режимінде жарияланды. ЕКА Вангелистің сөзін келтірді: «Мифология, ғылым және ғарыш зерттеулері мені бала кезімнен қызықтырды. Олар менің жазған музыкама әрқашан бір жолмен байланысты болды». 2016 жылдың қыркүйегінде бұл туындылар «Rosetta» жаңа студиялық альбомының бір бөлігі ретінде шығарылды. 2018 жылы Вангелис Стивен Хокингтің естелік шарасына арналған түпнұсқалық музыка жазды. Хокингтің күлін Вестминстер аббаттығында жерлеген кезде, Хокингтің сөздеріне қосымша болған музыканы ЕКА Жерге ең жақын қара тесікке жіберді. Бұл Вангелистің жеке құрмет көрсетуі болды, ал «The Stephen Hawking Tribute» атты шектеулі дискіні отбасысымен және 1000-нан астам қонақпен бөлісті. 2019 жылдың 25 қаңтарында «Nocturne: The Piano Album» атты жаңа студиялық альбом шықты, онда жаңа және ескі композициялар үлкен фортепианода орындалды және «түн уақытынан және Вангелистің ғарышқа деген ұзаққа созылған құштарлығынан» шабыттанды. Алайда, Вангелис рекорд компаниясы оны шығаруға және ескі композицияларды қосуға қысым көрсеткенін еске алды. Сол жылы Вангелис грек мифологиясы мен эллиндік билерден шабыттанған Рассел Малифанттың «The Thread» атты заманауи би туындысы үшін этникалық музыкаға негізделген электро-оркестрлік партитура жазды. Оның CD және DVD-сі Andromeda Music компаниясы арнайы шектеулі нұсқада шығарылды. Малифанттың жобасында ол сонымен қатар сәнді дизайнер Мэри Катранцумен бірлесіп жұмыс істеді, ол оның сән көрсетулері үшін жаңа музыка жазды. 2021 жылдың 24 қыркүйегінде Вангелис өзінің соңғы студиялық альбомын, «Juno to Jupiter» шығарды. Ол NASA-ның «Juno» ғарыш кемесіне арналған, бірнеше тректе сопрано Анджела Георгиу қатысқан.
Жеке өмір және өлім
Оның мәртебесіне сай музыкант ретінде Вангелистің жеке өмірі туралы өте аз мәлімет белгілі; ол журналистерге сирек сұхбат берді. Вангелис баласы болған жоқ; 2005 жылы ол үшінші ұзаққа созылған қарым-қатынаста болды және: "Мен балаға тиістідей күтім көрсетпеуі мүмкін едім" деді. 1982 жылы "Backstage" журналына берген сұхбатында Вангелис бұрын грек әншісі Вана Верутиске үйленгенін айтқан. Өте жасырын адам болғанымен, көптегендердің айтуынша, ол "өте жақын адам", "шын ниетті" және "әзілкеш" болған, ұзақ, достық кездесулерді ұнатқан, ежелгі грек философиясымен, музыка мен дыбыстың ғылымы мен физикасымен және ғарыш зерттеулерімен қызығушылық танытқан. Вангелис 2022 жылдың 17 мамырында Париждегі ауруханада 79 жасында жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Соңғы бірнеше жылда ол бірнеше денсаулық мәселесіне тап болды және кейбір хабарларға сәйкес, COVID-19 салдарынан қайтыс болды.
Музыкалық стиль және сезімталдық
Вангелистің музыкалық стилі алуан түрлі; ол негізінен электронды музыканы сипаттайтын электронды музыка аспаптарын қолданғанымен, оның музыкасы электроника, классикалық (оның музыкасы көбінесе симфониялық), прогрессивті рок, джаз (импровизация), авангардтық/эксперименталды және халық музыкасының қоспасы ретінде сипатталған. Вангелисті кейде «жаңа дәуір» композиторы деп атайды. Вангелистің музыкасы мен шығармалары «жай, қайталамалы, бірақ есте қалатын мелодиялары, сонымен бірге әсерлі ырғақтар мен аккордтық тізбектерге ие ерекше дыбыс» деп сипатталған. Музыка мен киноға арналған Soundtrack веб-сайтына берген сұхбатында Вангелис өзінің композициялық процестері туралы айтты. Фильмдер үшін Вангелис фильмнің қара черновигін көргеннен кейін дереу музыка жазуға кірісетінін мәлімдеді. Синтезаторлар мен басқа да электронды аспаптармен жұмыс істеуден бөлек, Вангелис оркестрлермен де жұмыс істеді және дирижерлік етті. Мысалы, Оливер Стоуннің «Александр» фильмінде Вангелис ситар, соққы аспаптары, саусақ қоңыраулары, арфалар және дудуктар сияқты әртүрлі классикалық аспаптардан тұратын оркестрді басқарды. Ол өзінің қалыпты тәсілін түсіндіреді. Музыкалық идея туғаннан кейін, бақылау пультіне мүмкіндігінше көп пернетақта қосылады, олар тікелей көп тректік жазба құрылғысының тиісті тректеріне қосылады. Енді мақсат – бір уақытта мүмкіндігінше көп пернетақтада ойнау. Осылайша, мүмкіндігінше кең негіз қалыптасады, оған тек соңғы реттеулер қажет. Содан кейін нәрселерді қосу немесе алып тастау мәселесі туады. Компьютерлердің «ғылымның көптеген салаларында өте пайдалы және таңғажайып» екенін мойындағанмен, ол оларды дереу және спонтанды жарату үшін «жеткіліксіз және баяу» деп сипаттады, ал коммуникация тұрғысынан «орындаушы музыкант үшін ең жаман нәрсе» деп атады. Ол «музыка біз туғанға дейін бар» деген пікірді білдірді.
Құралдар мен жабдықтар
Музыкант ретінде, әрдайым клавиатурада ойнап, композиция жасайтын Вангелис синтезаторлар мен музыкаға қатысты басқа да электрондық тәсілдерге көп сүйенді, бірақ оның алғашқы аспабы фортепиано болған. Қажет болған жағдайда ол акустикалық және халық аспаптарын да ойнады және қолданды. Вангелистің 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдардың басындағы активті жабдықтамасында екі рояль, Roland SH 3A және Rhodes 88 болды, сонымен қатар Yamaha-ның (CS 40M және GS 1), ARP аспаптарының (Pro Soloist, 2500, Odyssey), Oberheim Electronics-тің (TVS 1A, төрт және сегіз дауысты полифониялық синтезаторлар), Sequential Circuits-тің (Prophet 5 және Prophet 10), Roland-тың (Jupiter 4, ProMars Compuphonic және модульдік жүйелер 101, 102 және 104), Korg Polyphonic Ensemble, RSF Kobol Black Box және MiniMoog жаңа синтезаторлары да бар еді. Бұл кезеңде студиялық жабдықтардың ішінде Solina String Ensemble және EKO Stradivarius саптық синтезаторлары, ARP, Roland (CSQ 100 және CSQ 600) және Oberheim (DS 2) секвенсерлері, Simmons (SDS V), Korg (KR 55, Mini Pops 120), Roland (CR 5000 Compurhythm) және Linn (LM 1) барабан машиналары, EMS (Vocoder 1000) және Roland (VP 330 VocoderPlus Mk. I) вокодерлері, сондай-ақ Dubrecq Stylophone 350S кірді. Вангелис фортепиано жиынтығына Crumar Compac фортепианосы мен Yamaha CP 80-ді де қосты. 1980-жылдардың ортасында Вангелис өзінің Roland модульдік жүйелерін және ProMars Compuphonic синтезаторларын сақтап, SH 101 және JX8 P модельдерін, MKS 80 Super Jupiter стойкалық модулін, сондай-ақ Yamaha GS 1-ді қосты. Алдыңғы активті жабдықтамалардан қалғандары Fender Rhodes 88 және Yamaha CP 80, MiniMoog, Prophet 10 және рояльдар болды. Драм машиналары үшін ол Linn LM 1-ді сақтап, LM 2 LinnDrum және E mu SP 12-ні қосты; оның осы кезеңдегі таңдаған секвенсерлері Roland CSQ 600 және ARP болды; ал Roland VP 330 VocoderPlus-тің Mk. II нұсқасына жаңарды. Вангелис Fairlight CMI сияқты бағдарламаланатын семплдеу құрылғыларын ұнатпады (оларды шынайы аспаптардан тым алыс деп есептеді) және 1980-жылдардағы Yamaha DX7 сияқты көптеген коммерциялық полисинтезаторлар оны әсер қалдырмады. Дегенмен, ол E mu Emulator семплдерін пайдаланды. Вангелистің сүйікті пернетақтасы Yamaha CS 80 полифониялық синтезаторы болды, оны ол 1977 жылдан бастап қолдана бастады, бұл оған кілтке түсірілетін қысымды өзгерту арқылы ерекше және экспрессивті вибрато техникасын қолдануға мүмкіндік берді. Ол бұл аспапты 1970 және 1980 жылдары оның тембрлері, мүмкіндіктері және ерекшеліктері оның музыкалық қолтаңбасымен тығыз байланысты болғанша пайдаланды. 1984 жылғы сұхбатында Вангелис CS 80-ді «Менің мансабымдағы ең маңызды синтезатор – және мен үшін ең жақсы аналогтық синтезатор дизайны» деп сипаттады. «Оны дұрыс ойнау үшін көп жаттығу қажет, бірақ себебі ол мен оны нағыз аспап деп атай алатын жалғыз синтезатор, негізінен клавиатурасының ерекшелігіне байланысты – оның құрылысына және онымен не істеуге болатынына». 1988 жылы Вангелис Nemo Studio-ны жабылып, өмірінің соңына дейін жалғасатын көшпелі өмір салтына көшті, әртүрлі елдердегі үйлер мен қонақүйлер арасында еркін қозғалды. Ол үшін ол 1988 жылы Direct альбомында алғаш естілген Zyklus MIDI Performance System-ге негізделген портативті, толық цифрлық аспаптық жиынтыққа көшті. Мансабының соңғы кезеңінде Вангелис дыбыс пен микшерлік педальдерді басқару элементтері бар арнайы клавиатураны пайдаланды, бұл оған музыканы тікелей ойнауға, аранжировкалауға және оркестрлеуге мүмкіндік берді. Бұл жиынтық және оның концерттік қойылымдары үшін қолданған жабдықтары әртүрлі Korg және Roland машиналарынан, сондай-ақ E mu Proteus стойкалық модулінен тұрды.
Both grand pianos, the Roland SH 3A and the Rhodes 88 were retained for Vangelis' active late 1970s and early 1980s setup, which also featured newer synthesizers by Yamaha (CS 40M and GS 1), ARP Instruments (Pro Soloist, 2500, Odyssey), Oberheim Electronics (TVS 1A, four and eight voice Polyphonic Synthesizers), Sequential Circuits (Prophet 5 and Prophet 10), Roland (Jupiter 4, ProMars Compuphonic and the modular Systems 101, 102, and 104), a Korg Polyphonic Ensemble, an RSF Kobol Black Box, and a MiniMoog. Other studio equipment during this period included the Solina String Ensemble and EKO Stradivarius string synthesizers; sequencers by ARP, Roland (CSQ 100 and CSQ 600), and Oberheim (DS 2); drum machines by Simmons (SDS V), Korg (KR 55, Mini Pops 120), Roland (CR 5000 Compurhythm), and Linn (LM 1); vocoders by EMS (Vocoder 1000) and Roland (VP 330 VocoderPlus Mk. I); and the Dubrecq Stylophone 350S. Vangelis also added a Crumar Compac piano and a Yamaha CP 80 to his piano set up. For the mid 1980s, Vangelis retained his Roland modular systems and ProMars Compuphonic synthesizers, but added the SH 101 and JX8 P models, and the MKS 80 Super Jupiter rack mount module, as well as a Yamaha GS 1. Other holdovers from previous active setups were the Fender Rhodes 88 and Yamaha CP 80, the MiniMoog, the Prophet 10, and the grand pianos. For drum machines, he retained the Linn LM 1 but added an LM 2 LinnDrum and an E mu SP 12; his chosen sequencers for this period were the Roland CSQ 600 and the ARP; and he upgraded to the Mk. II version of the Roland VP 330 VocoderPlus. Vangelis disliked programming oriented sampling devices like the Fairlight CMI (considering them to be too far removed from being relatable instruments) and remained unimpressed by many of the later commercial 1980s polysynths such as the Yamaha DX7; however, he did use the E mu Emulator sampler,
Vangelis' favourite keyboard was the Yamaha CS 80 polyphonic synthesizer, which he began using from 1977 and which allowed him to employ a distinctive and expressive vibrato technique by varying the pressure exerted on the key. He would use this instrument throughout the 1970s and 1980s to the point that its timbres, abilities, and idiosyncrasies became closely associated with his musical signature. In a 1984 interview, Vangelis described the CS 80 as "the most important synthesizer in my career – and for me the best analogue synthesizer design there has ever been It needs a lot of practice if you want to be able to play it properly, but that's because it's the only synthesizer I could describe as being a real instrument, mainly because of the keyboard — the way it's built and what you can do with it." In 1988, Vangelis closed Nemo Studio and embarked on the more nomadic lifestyle he would continue for the rest of his life, moving between homes and hotels in different countries according to whim and circumstance. For this, he made a drastic switch to a portable, all digital instrumental setup based around the Zyklus MIDI Performance System, which was first heard on his 1988 album Direct. For the last part of his career, Vangelis used a custom keyboard set up with built in volume and mixing pedal controls, enabling him to improvise, play, arrange, and orchestrate his music live without overdubbing or needing to move from one sitting position. This ensemble, and the set up he used for his irregular concert performances, appeared to be based around various Korg and Roland machines as well as the E mu Proteus rack module.
Құрметтер мен мұра
1989 жылы Вангелис Макс Штайнер сыйлығын алды. Франция оны 1992 жылы Өнер және әдебиет орденінің кавалері етіп, 2017 жылы командир дәрежесіне көтерді, сондай-ақ 2001 жылы Құрмет легионының ұлттық орденінің кавалері етіп тағайындады. 1993 жылы ол Афина Ұлттық опера қоғамының достарынан «Аполлон» музыкалық сыйлығын алды. 2013 жылдың 16 қыркүйегінде грек диаспорасының алты көрнекті тұлғасының бірі ретінде грек 80 центтік пошта маркасында бейнеленді. 2018 жылдың мамыр айында Вангелистің туған қаласы Волостағы Фессалия университеті оған электр және компьютерлік инженерия саласындағы құрметті докторлық дәрежесін берді. Америка кино институты Вангелистің «Блэйд Раннер» және «Отты күймелер» фильмдеріне жазған музыкасын 25 ең ұлы фильм музыкасының тізіміне ұсынды.