Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аурудан қорғау үшін вакцина салу – вакцина салу.
Administration of a vaccine to protect against disease
administration of a vaccine
Вакцинация – иммундық жүйенің ауруға қарсы иммунитет дамытуына көмектесетін вакцина салу. Вакциналар микроорганизмдер мен вирустарды әлсіз, тірі немесе өлген күйде, немесе организмнің ақуыздары мен токсиндерін қамтиды. Олар организмнің табиғи иммунитетін күшейте отырып, жұқпалы ауруларға шалдығудың алдын алуға көмектеседі. Халықтың жеткілікті үлесі вакциналанған кезде, топтық иммунитет қалыптасады. Топтық иммунитет иммундық жүйесі әлсіз және вакцина салдыруға мүмкіндігі жоқ адамдарды қорғайды, себебі тіпті әлсіз вакцина да оларға зиян келтіруі мүмкін. Вакцинацияның тиімділігі жан-жақты зерттелген және расталған. Вакцинация жұқпалы аурулардың алдын алудың ең тиімді тәсілі болып табылады; вакцинация арқасында кең таралған иммунитет әлемдегі шешек ауруының жойылуына және полиомиелит, тетанус сияқты аурулардың әлемнің көп бөлігінен кетуіне басты себепкер болды. Дегенмен, кейбір аурулар, мысалы, Америкадағы қызылшаның өрбуі, 2010 жылдары вакцинация деңгейінің төмендеуіне байланысты жағдайлардың көбеюіне әкелді – бұл, ішінара, вакцинаға күмәнді қараумен байланысты. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, вакцинация жыл сайын 3,5–5 миллион өлімнің алдын алады. Адамдар алғаш рет егу арқылы алдын алуға тырысқан ауру шаян ауруы болды, ал вариоляцияның алғашқы жазбасы 16 ғасырда Қытайда пайда болды. Бұл ауруға қарсы вакцина да алғаш рет осы жерде жасалды. Осыдан бірнеше жыл бұрын кем дегенде алты адам осы қағиданы қолданғанмен, шаян ауруына қарсы вакцинаны 1796 жылы ағылшын дәрігері Эдвард Дженнер ойлап тапты. Ол оның тиімділігін дәлелдеп, оны өндіру бойынша кеңес берген алғашқы адам болды. Луи Пастер микробиология саласындағы жұмысы арқылы осы ұғымды одан әрі дамытты. Иммунизация вакцинация деп аталды, өйткені ол сиырларға әсер ететін вирустан (vacca – сиыр) алынған. 1979 жылы шаян ауруы жойылған кезде, ол 20 ғасырда шамамен 300–500 миллион адамның өліміне себеп болған. Күнделікті тілде егу мен иммунизация ұқсас мағынаны білдіреді. Бұл иммундаудан өзгеше, ол әлсіз емес, тірі патогендерді қолданады. Вакцинацияға бағытталған күш-жігер ғылыми, этикалық, саяси, медициналық қауіпсіздік және діни себептермен қарсылыққа тап болды, бірақ ешбір ірі дін вакцинацияға қарсы емес, ал кейбіреулері оны өмірді сақтау мүмкіндігіне байланысты міндетті деп санайды. АҚШ-та адамдар Ұлттық вакциналық зиянды өтеу бағдарламасы бойынша зиян келгеніне сенетін жағдайларда өтемақы ала алады. Алғашқы табыстар кеңінен мойындалды, ал жаппай вакцинация науқандары көптеген аймақтарда көптеген аурулардың таралуын азайтуға себін тигізді. Ауруларды бақылау және алдын алу орталықтары вакцинацияны АҚШ-та 20 ғасырдың денсаулық сақтау саласындағы он ең үлкен жетістігінің бірі деп санайды.
Vaccination is the administration of a vaccine to help the immune system develop immunity from a disease. Vaccines contain a microorganism or virus in a weakened, live or killed state, or proteins or toxins from the organism. In stimulating the body's adaptive immunity, they help prevent sickness from an infectious disease. When a sufficiently large percentage of a population has been vaccinated, herd immunity results. Herd immunity protects those who may be immunocompromised and cannot get a vaccine because even a weakened version would harm them. The effectiveness of vaccination has been widely studied and verified. Vaccination is the most effective method of preventing infectious diseases; widespread immunity due to vaccination is largely responsible for the worldwide eradication of smallpox and the elimination of diseases such as polio and tetanus from much of the world. However, some diseases, such as measles outbreaks in America, have seen rising cases due to relatively low vaccination rates in the 2010s – attributed, in part, to vaccine hesitancy. According to the World Health Organization, vaccination prevents 3.5–5 million deaths per year. The first disease people tried to prevent by inoculation was most likely smallpox, with the first recorded use of variolation occurring in the 16th century in China. It was also the first disease for which a vaccine was produced. Although at least six people had used the same principles years earlier, the smallpox vaccine was invented in 1796 by English physician Edward Jenner. He was the first to publish evidence that it was effective and to provide advice on its production. Louis Pasteur furthered the concept through his work in microbiology. The immunization was called vaccination because it was derived from a virus affecting cows (vacca 'cow'). When smallpox was finally eradicated in 1979, it had already killed an estimated 300–500 million people in the 20th century. Vaccination and immunization have a similar meaning in everyday language. This is distinct from inoculation, which uses unweakened live pathogens. Vaccination efforts have been met with some reluctance on scientific, ethical, political, medical safety, and religious grounds, although no major religions oppose vaccination, and some consider it an obligation due to the potential to save lives. In the United States, people may receive compensation for alleged injuries under the National Vaccine Injury Compensation Program. Early success brought widespread acceptance, and mass vaccination campaigns have greatly reduced the incidence of many diseases in numerous geographic regions. The Centers for Disease Control and Prevention lists vaccination as one of the ten great public health achievements of the 20th century in the U. S.
Функцияның механизмі
Вакциналар – инфекциялық аурулардан қорғау үшін иммундық жүйені жасанды түрде белсендірудің бір жолы. Бұл белсендіру иммуногенмен иммундық жүйені дайындау арқылы жүзеге асады. Жұқпалы агенттермен иммундық жауапты ынталандыру иммундау деп аталады. Вакцинация иммуногендерді енгізудің әртүрлі тәсілдерін қамтиды. Көптеген вакциналар пациент ауруға шалыққанға дейін, болашақта қорғанысын арттыру үшін салынады. Дегенмен, кейбір вакциналар пациент ауруға шалыққаннан кейін де салынуы мүмкін. Шекем ауруына ұшырағаннан кейін салынған вакциналар аурудан қорғаныс береді немесе аурудың салдары ауырламауына көмектеседі. Луи Пастер алғашқы құтыруға қарсы иммунизацияны құтырулы иттің шағуынан кейін балаға жасаған. Одан бері құтыру вакцинасының 14 күн ішінде бірнеше рет, құтыру иммундық глобулинімен және жараны күтумен бірге қолданылғанда адамдарда құтырудың алдын алуда тиімді екені дәлелденді. Басқа мысалдарға эксперименталды ЖИТС, қатерлі ісік және Альцгеймер ауруына қарсы вакциналар жатады. Мұндай иммундаулар иммундық жауапты табиғи инфекциядан гөрі жылдамдатып, зиянды азайтуға бағытталған. Көптеген вакциналар ішек арқылы сіңбейді, сондықтан олар инъекция арқылы салынады. Тірі әлсіретілген полиомиелит, ротавирус, кейбір қызба және кейбір холера вакциналары ішекте иммунитет қалыптастыру үшін ауыз арқылы беріледі. Вакцинация ұзақ әсер етеді, бірақ оның тиімділігіне әдетте бірнеше апта уақыт керек. Бұл пассивті иммунитеттен (антиденелерді беру, мысалы, ана сүті арқылы) өзгеше, ол дереу әсер етеді. Вакцинаның тиімсіздігі – организмның вакцинацияланғаннан кейін де ауруға шалуы. Біріншілік вакцина тиімсіздігі организмнің иммундық жүйесі алғашқы вакцинация кезінде антиденелерді өндіре алмағанда пайда болады. Вакцина бірнеше рет салынған кезде де иммундық жауап тудырмауы мүмкін. "Вакцина тиімсіздігі" термині вакцинаның кемшілігі бар екенін міндетті түрде білдірмейді. Көптеген жағдайларда вакцина тиімсіздігі иммундық жауаптың жеке ерекшеліктеріне байланысты болады.
Vaccines are a way of artificially activating the immune system to protect against infectious disease. The activation occurs through priming the immune system with an immunogen. Stimulating immune responses with an infectious agent is known as immunization. Vaccination includes various ways of administering immunogens. Most vaccines are administered before a patient has contracted a disease to help increase future protection. However, some vaccines are administered after the patient already has contracted a disease. Vaccines given after exposure to smallpox are reported to offer some protection from disease or may reduce the severity of disease. The first rabies immunization was given by Louis Pasteur to a child after he was bitten by a rabid dog. Since its discovery, the rabies vaccine has been proven effective in preventing rabies in humans when administered several times over 14 days along with rabies immune globulin and wound care. Other examples include experimental AIDS, cancer and Alzheimer's disease vaccines. Such immunizations aim to trigger an immune response more rapidly and with less harm than natural infection. Most vaccines are given by injection as they are not absorbed reliably through the intestines. Live attenuated polio, rotavirus, some typhoid, and some cholera vaccines are given orally to produce immunity in the bowel. While vaccination provides a lasting effect, it usually takes several weeks to develop. This differs from passive immunity (the transfer of antibodies, such as in breastfeeding), which has immediate effect. A vaccine failure is when an organism contracts a disease in spite of being vaccinated against it. Primary vaccine failure occurs when an organism's immune system does not produce antibodies when first vaccinated. Vaccines can fail when several series are given and fail to produce an immune response. The term "vaccine failure" does not necessarily imply that the vaccine is defective. Most vaccine failures are simply due to individual variations in immune response.
Егу мен егудің айырмашылығы
"Инокуляция" термині көбінесе "вакцинация" терминімен бірдей мағынада қолданылады. Дегенмен, екеуі байланысты болғанымен, мағыналары бір емес. Вакцинация – бұл адамды әлсіретілген (яғни, нашарлау вирусқа ие) патогенмен немесе басқа иммуногенмен емдеу, ал инокуляция, шешекке қарсы профилактикада вариолация деп те аталады, – шешекпен ауырған науқастың іріңді жарасынан немесе қабыршағынан алынған, әлсіретілмеген вариола вирусымен емдеу, көбінесе қолдың үстіңгі бөлігіне жасалады. Вариолация көбінесе "қолдан қолға" немесе, тиімділігі төмен, "қолға қабыршақ" арқылы жүргізілді және науқастың көбінесе шешекке шалдығуына себеп болды, бұл кейбір жағдайларда ауыр сырқатқа алып келді. Вакцинация 18 ғасырдың соңында Эдвард Дженнердің жұмыстарымен және шешекке қарсы вакцинамен басталды.
The term "inoculation" is often used interchangeably with "vaccination." However, while related, the terms are not synonymous. Vaccination is treatment of an individual with an attenuated (i. e. less virulent) pathogen or other immunogen, whereas inoculation, also called variolation in the context of smallpox prophylaxis, is treatment with unattenuated variola virus taken from a pustule or scab of a smallpox patient into the superficial layers of the skin, commonly the upper arm. Variolation was often done 'arm to arm' or, less effectively, 'scab to arm', and often caused the patient to become infected with smallpox, which in some cases resulted in severe disease. Vaccinations began in the late 18th century with the work of Edward Jenner and the smallpox vaccine.
Аурудың алдын алу немесе инфекцияның алдын алу
Кейбір вакциналар, мысалы, шешекке қарсы вакцина, инфекцияның алдын алады. Оларды қолдану стерильдік иммунитет тудырады және жануарлар резервуары болмаса, ауруды жоюға көмектеседі. Басқа вакциналар, COVID-19 вакциналарын қоса алғанда, жұқтыру ықтималдығын төмендетпесе де, жеке тұлғалардың ауыр сырқаттану мүмкіндігін (уақытша) азайтуға көмектеседі.
Some vaccines, like the smallpox vaccine, prevent infection. Their use results in sterilizing immunity and can help eradicate a disease if there is no animal reserve. Other vaccines, including those for COVID 19, help to (temporarily) lower the chance of severe disease for individuals, without necessarily reducing the probability of becoming infected.
Вакцинаны әзірлеу және бекіту
Кез келген дәрі-дәрмек немесе процедура сияқты, ешқандай вакцина барлық адам үшін 100% қауіпсіз немесе тиімді бола алмайды, себебі әр адамның денесі әртүрлі реакция жасай алады. Шағын жанама әсерлер, мысалы, ауырсыну немесе төмен градустағы қызба, салыстырмалы түрде жиі кездеседі, ал ауыр жанама әсерлер өте сирек болады және шамамен 100 000 вакцинаның біреуінде пайда болады. Олар көбінесе аллергиялық реакцияларды қамтиды, бұл көкпек немесе тыныс алуда қиындықтарға әкелуі мүмкін. Дегенмен, вакциналар тарихындағы ең қауіпсіз деңгейде және әрбір вакцина АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) сияқты уәкілетті органдардың мақұлдауына дейін қауіпсіздігі мен тиімділігін қамтамасыз ету үшін қатаң клиникалық сынақтардан өтеді. Адамдарға сынау жүргізілгенге дейін вакциналар жасуша мәдениеттерінде сыналады және олардың иммундық жүйемен қалай өзара әрекеттесетінін бағалау үшін нәтижелер модельделеді. Реттеуші орган мақұлдағаннан кейін, өндіріс протоколдары, партия тазалығы және өндіріс орнының өзіне бақылау жалғастырылады. Сонымен қатар, вакциналар IV кезеңдегі сынақтардан өтеді, онда ондаған мың немесе одан да көп адамдар арасында вакциналардың қауіпсіздігі мен тиімділігі жылдар бойы бақыланады. Pandemrix – 2009 жылғы H1N1 пандемиясына қарсы вакцина, ол шамамен 31 миллион адамға салынды. Pandemrix вакцинациясынан кейін нарколепсия туралы хабарламаларға жауап ретінде CDC халық арасында зерттеу жүргізді және FDA мақұлдаған 2009 жылғы H1N1 тұмау вакцинасының неврологиялық аурулардың қаупін арттырмайтынын анықтады.
Just like any medication or procedure, no vaccine can be 100% safe or effective for everyone because each person's body can react differently. While minor side effects, such as soreness or low grade fever, are relatively common, serious side effects are very rare and occur in about 1 out of every 100,000 vaccinations and typically involve allergic reactions that can cause hives or difficulty breathing. However, vaccines are the safest they ever have been in history and each vaccine undergoes rigorous clinical trials to ensure their safety and efficacy before approval by authorities such as the US Food and Drug Administration (FDA). Prior to human testing, vaccines are tested on cell cultures and the results modelled to assess how they will interact with the immune system. After regulatory approval, the regulators continue to monitor the manufacturing protocols, batch purity, and the manufacturing facility itself. Additionally, vaccines also undergo phase IV trials, which monitor the safety and efficacy of vaccines in tens of thousands of people, or more, across many years. Pandemrix a vaccine for the H1N1 pandemic of 2009 given to around 31 million people In a response to the narcolepsy reports following immunization with Pandemrix, the CDC carried out a population based study and found the FDA approved 2009 H1N1 flu shots were not associated with an increased risk for the neurological disorder.
Құрамында бар заттар
Вакциналардың құрамы бір-бірінен күрт өзгеше болуы мүмкін, екі бірдей вакцина жоқ. АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығы (CDC) вакциналар мен олардың құрамының тізімін жасады, ол олардың веб-сайтында жеңіл қолжетімді.
The ingredients of vaccines can vary greatly from one to the next and no two vaccines are the same. The CDC has compiled a list of vaccines and their ingredients that is readily accessible on their website.
Алюминий
Алюминий кейбір вакциналардың қосалқы құрамы болып табылады. Адъювант – вакцина салынғаннан кейін организмнің иммундық жүйесіне күштірек иммундық жауап беруге көмектесетін ингредиенттердің бір түрі. Алюминий тұз түрінде (элементтің иондалған түрі) және мынадай қосылыстарда қолданылады: алюминий гидроксиді, алюминий фосфаты және алюминий калий сульфаты. Белгілі бір элемент үшін иондық түрі элементтік түрінен өзгеше қасиеттерге ие. Алюминийдің зиянды болуы мүмкін болғанымен, алюминий тұздары 1930 жылдан бері дифтерия және тетанус вакциналарымен алғаш қолданылған сәттен бастап тиімді және қауіпсіз қолданылып келеді.
Aluminium is an adjuvant ingredient in some vaccines. An adjuvant is a type of ingredient that is used to help the body's immune system create a stronger immune response after receiving the vaccination. Aluminium is in a salt form (the ionic version of an element) and is used in the following compounds: aluminium hydroxide, aluminium phosphate, and aluminium potassium sulfate. For a given element, the ion form has different properties from the elemental form. Although it is possible to have aluminium toxicity, aluminium salts have been used effectively and safely since the 1930s when they were first used with the diphtheria and tetanus vaccines.
Америка Құрама Штаттары
Вакциналар АҚШ-та жұқпалы аурулардың таралуын күрт төмендетті. 2007 жылы вакциналардың түрлі ауруларға ұшырағандардың өлім-жітім көрсеткіштеріне немесе аурушаңдық деңгейіне тигізетін тиімділігін зерттегендер, өлім-жітімді шамамен 100%-ға, ал ауруға ұғу деңгейін 90%-ға төмендеткенін көрсетті. Бұл, белгілі бір ұйымдар мен штаттарға балаларға жасалатын вакциналар бойынша ұсынылған стандарттарды қабылдауға мүмкіндік берді. Вакцина алуға қаржылық мүмкіндігі жоқ төмен кірісті отбасыларға осы ұйымдар мен мемлекеттік заңдар көмек көрсетеді. "Балаларға арналған вакциналар" бағдарламасы және Әлеуметтік қамсыздандыру туралы заң – төмен әлеуметтік-экономикалық топтарды қолдаудағы екі маңызды құрал. 2000 жылы CDC АҚШ-та қызылшаның жойылғанын жариялады (12 ай бойы аурудың таралуы тіркелмегені анықтамасы бойынша). Дегенмен, вакцинаға қарсы қозғалыс күшейгенімен, АҚШ-та вакциналардың алдын алуға қабілетті кейбір аурулар қайта орын алды. Қызылша вирусы АҚШ-та жойылған мәртебесін жоғалтты, себебі қызылшаға шағу көрсеткіштері соңғы жылдары артып келеді, 2018 жылы 17 және 2019 жылы 465 жағдай тіркелді (2019 жылдың 4 сәуіріне дейін).
Vaccines have led to major decreases in the prevalence of infectious diseases in the United States. In 2007, studies regarding the effectiveness of vaccines on mortality or morbidity rates of those exposed to various diseases have shown almost 100% decreases in death rates, and about a 90% decrease in exposure rates. This has allowed specific organizations and states to adopt standards for recommended early childhood vaccinations. Lower income families who are unable to otherwise afford vaccinations are supported by these organizations and specific government laws. The Vaccines for Children Program and the Social Security Act are two major players in supporting lower socioeconomic groups. In 2000, the CDC declared that measles had been eliminated in the US (defined as no disease transmission for 12 continuous months). However, with the growing anti vaccine movement, the US has seen a resurgence of certain vaccine preventable diseases. The measles virus has now lost its elimination status in the US as the number of measles cases continues to rise in recent years with a total of 17 outbreaks in 2018 and 465 outbreaks in 2019 (as of 4 April 2019).
Тарих
Алғашқы вакцинациядан бұрын, яғни сиыр шешегінен алынған егіс арқылы адамдарды шамадан қорғау, Қытайда және басқа елдерде шамамен егіздену әдісі қолданылған, кейіннен бұл тәжірибе Батысқа көшірілген. Қытайда шамамен егізденудің алғашқы белгілері Х ғасырда пайда болған. Қытайлықтар Ван Куанның (1499–1582) 1549 жылғы «Дучжэнь Синьфа» (痘疹心法) еңбегінде сипатталған вариоляцияны пайдаланудың ең ерте құжатталған мысалын да көрсеткен. Олар ұнтақталған шама қыбыршақтарын, көбінесе қыртыстарды, мұрынға үсіру арқылы «мұрынға инфузиялау» әдісін қолданған. Қытайда XVI және XVII ғасырларда инфузиялаудың әртүрлі техникалары тіркелген. 1700 жылы Лондонның Корольдік қоғамы қытайлық егіздену тәжірибесі туралы екі хабарлама алды: бірі – Шығыс Үндістан компаниясының қызметкері Мартин Листерден, екіншісі – Клоптон Хаверстен. Францияда Вольтер қытайлықтардың «соңғы жүз жылдан бері» вариоляция жасап келе жатқанын хабарлады. 1796 жылы Англияның Глостершир графтығындағы Беркли қаласындағы дәрігер Эдвард Дженнер сиыр шешегіне шалдыққан адамның шамадан иммунитеті болады деген кең таралған теорияны сынап көрді. Теорияны тексеру үшін ол Сара Нельмес есімді сауыншы қыздан сиыр шешегінің көпіршіктерін алып, оны сегіз жасар Джеймс Фиппске жұқтырды, екі айдан кейін ол баланы шамамен егіп, шама пайда болмады. 1798 жылы Дженнер «Вариола вакцинасының себептері мен әсерлері туралы зерттеу» атты еңбегін жариялады, ол үлкен қызығушылық тудырды. Ол «нағыз» және «жалған» сиыр шешегін (қажетті әсер бермейтін) ажыратты және вакцинаны вакцинацияланған адамның қыбыршағынан «қолдан қолға» тарату әдісін әзірледі. Алғашқы растау әрекеттері шамамен зақымдануға байланысты қиындықтарға тап болды, бірақ медициналық қоғамдастықтағы даулар мен жануар материалдарын қолдануға қарсы діни қарсылықтарға қарамастан, 1801 жылға қарай оның есебі алты тілге аударылды және 100 000-нан астам адам вакцинацияланды. «Вакцинация» терминін 1800 жылы хирург Ричард Даннинг өзінің «Вакцинация туралы кейбір байқаулар» атты еңбегінде қолданды. 1802 жылы шотланд дәрігері Хеленус Скотт Бомбей қаласындағы ондаған балаларды Дженнердің сиыр шешегі вакцинасын қолдана отырып, шамадан қорғады. Сол жылы Скотт «Бомбей курьеріне» хат жазып, «Біз қазір осы маңызды ашылудың пайдасын Үндістанның барлық бөліктеріне, тіпті Қытайға және бүкіл Шығыс әлеміне жеткізуге қабілеттіміз» деп мәлімдеді. Содан кейін Британдық Үндістанда вакцинация кеңінен таралды. 1803 жылы Британдық Цейлон колониясында вакцинация науқаны басталды. 1807 жылға қарай британдықтар миллионнан астам үндістер мен шри-ланкалықтарды шамадан қорғады. 1816 жылы шама эпидемиясынан кейін Непал Корольдігі шамаға қарсы вакцина тапсырыс берді және ағылшындық ветеринар дәрігері Уильям Муркрофттан вакцинация науқанын бастауға көмектесуін сұрады. 1837 жылы 40 000 адамның өліміне себеп болған шама эпидемиясынан кейін британ үкіметі 1840 жылғы вакцинация туралы заңнан бастап, жалпы вакцинацияны және вариоляцияны тыйым салған шоғырландырылған вакцинация саясатын бастады. Бұл заң 1851 және 1852 жылдары шаманың қатты таралуынан кейін қабылданды. Заңға сәйкес, кедейлерге көмек көрсету органдары вакцинаны барлық адамдарға тегін беруге жалғастыра береді, бірақ туылғандарды тіркеушілер желісі вакцинацияланған балалар туралы деректерді сақтайды. АҚШ Жоғарғы Соты 1905 жылы «Джейкобсон мен Массачусетс штатына қарсы» ісі бойынша міндетті вакцинация заңдарын қолдады, бұл заңдар халықты қауіпті жұқпалы аурулардан қорғау үшін вакцинация талап етуі мүмкін деген шешім шығарды. Алайда, іс жүзінде АҚШ-та XX ғасырдың басында өнеркәсіптік дамыған елдер арасында вакцинация деңгейі ең төмен болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-та міндетті вакцинация заңдары күшіне енді. 1959 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) бүкіл әлемде шаманы жоюды талап етті, өйткені шама 33 елде әлі де эндемикалық болып тұрды. 1960 жылдары АҚШ-та вакцинациямен байланысты асқынулардан жыл сайын алтыдан сегізге дейін бала қайтыс болды. ДДҰ мәліметінше, 1966 жылы әлемде шаманың 100 миллионға жуық жағдайы тіркелді, оның салдарынан шамамен екі миллион адам қайтыс болды. 1970 жылдары шамаға шалдығу қаупі өте аз болғандықтан, АҚШ-тың денсаулық сақтау қызметі әдеттегі шамаға қарсы вакцинацияны тоқтатуды ұсынды. 1974 жылы ДДҰ-ның шамаға қарсы вакцинациялау бағдарламасы шаманы Пәкістан, Үндістан, Бангладеш, Эфиопия және Сомалидің кейбір аймақтарына шектеді. 1977 жылы ДДҰ Сомалиде зертханадан тыс жұққан шаманың соңғы жағдайы тіркелгенін хабарлады. 1980 жылы ДДҰ әлемді шамадан толықтай босатылған деп жариялады. ЮНИСЕФ 2020 жылдан бастап COVID-19 пандемиясының салдарынан балалардың вакцинациядан қалу деңгейі туралы хабарлады. 2023 жылдың жазында ұйым вакцинация бағдарламаларының «қайта дұрыс жолға қойылып келе жатқанын» мәлімдеді.
Before the first vaccinations, in the sense of using cowpox to inoculate people against smallpox, people have been inoculated in China and elsewhere, before being copied in the west, by using smallpox, called variolation. The earliest hints of the practice of variolation for smallpox in China come during the 10th century. The Chinese also practiced the oldest documented use of variolation, which comes from Wan Quan's (1499–1582) Douzhen Xinfa (痘疹心法) of 1549. They implemented a method of "nasal insufflation" administered by blowing powdered smallpox material, usually scabs, up the nostrils. Various insufflation techniques have been recorded throughout the sixteenth and seventeenth centuries within China. Two reports on the Chinese practice of inoculation were received by the Royal Society in London in 1700; one by Martin Lister who received a report by an employee of the East India Company stationed in China and another by Clopton Havers. In France, Voltaire reports that the Chinese have practiced variolation "these hundred years". In 1796, Edward Jenner, a doctor in Berkeley in Gloucestershire, England, tested a common theory that a person who had contracted cowpox would be immune from smallpox. To test the theory, he took cowpox vesicles from a milkmaid named Sarah Nelmes with which he infected an eight year old boy named James Phipps, and two months later he inoculated the boy with smallpox, and smallpox did not develop. In 1798, Jenner published An Inquiry Into the Causes and Effects of the Variolæ Vaccinæ which created widespread interest. He distinguished 'true' and 'spurious' cowpox (which did not give the desired effect) and developed an "arm to arm" method of propagating the vaccine from the vaccinated individual's pustule. Early attempts at confirmation were confounded by contamination with smallpox, but despite controversy within the medical profession and religious opposition to the use of animal material, by 1801 his report was translated into six languages and over 100,000 people were vaccinated. The term vaccination was coined in 1800 by the surgeon Richard Dunning in his text Some observations on vaccination. In 1802, the Scottish physician Helenus Scott vaccinated dozens of children in Bombay against smallpox using Jenner's cowpox vaccine. In the same year Scott penned a letter to the editor in the Bombay Courier, declaring that "We have it now in our power to communicate the benefits of this important discovery to every part of India, perhaps to China and the whole eastern world". Subsequently, vaccination became firmly established in British India. A vaccination campaign was started in the new British colony of Ceylon in 1803. By 1807 the British had vaccinated more than a million Indians and Sri Lankans against smallpox. Following a smallpox epidemic in 1816 the Kingdom of Nepal ordered smallpox vaccine and requested the English veterinarian William Moorcroft to help in launching a vaccination campaign. Following a smallpox epidemic in 1837 that caused 40,000 deaths, the British government initiated a concentrated vaccination policy, starting with the Vaccination Act of 1840, which provided for universal vaccination and prohibited variolation. The law followed a severe outbreak of smallpox in 1851 and 1852. It provided that the poor law authorities would continue to dispense vaccination to all free of charge, but that records were to be kept on vaccinated children by the network of births registrars.]] The U. S. Supreme Court upheld compulsory vaccination laws in the 1905 landmark case Jacobson v. Massachusetts, ruling that laws could require vaccination to protect the public from dangerous communicable diseases. However, in practice the U. S. had the lowest rate of vaccination among industrialized nations in the early 20th century. Compulsory vaccination laws began to be enforced in the U. S. after World War II. In 1959, the WHO called for the eradication of smallpox worldwide, as smallpox was still endemic in 33 countries. In the 1960s six to eight children died each year in the U. S. from vaccination related complications. According to the WHO there were in 1966 about 100 million cases of smallpox worldwide, causing an estimated two million deaths. In the 1970s there was such a small risk of contracting smallpox that the U. S. Public Health Service recommended for routine smallpox vaccination to be ended. By 1974 the WHO smallpox vaccination program had confined smallpox to parts of Pakistan, India, Bangladesh, Ethiopia and Somalia. In 1977 the WHO recorded the last case of smallpox infection acquired outside a laboratory in Somalia. In 1980 the WHO officially declared the world free of smallpox. UNICEF has reported on the extent to which children missed out on vaccinations from 2020 onwards due to the COVID 19 pandemic. By summer 2023, the organisation described vaccination programs as getting "back on track".
Емдеу саясаты
Кейбір аурулардың таралу қаупін жою үшін әр түрлі уақытта үкіметтер мен басқа да мекемелер барлық адамдарға вакцинация талап ететін саясатты қолданып келді. Мысалы, 1853 жылы Англия мен Уэльсте шешекке қарсы жалпыға бірдей вакцинацияны талап ететін заң қабылданды, бұл талапты орындамағандарға айыппұл салынды. Қазіргі АҚШ-тың вакцинация саясатының көпшілігі балалардың мемлекеттік мектепке қабылдануы алдында ұсынылған вакциналарды алуын талап етеді. 19 ғасырдағы вакцинациядан бастап, осы саясаттарға ғылыми, этикалық, саяси, медициналық қауіпсіздік, діни және басқа да себептермен қарсылық білдірген түрлі топтар қарсы тұрды, олар жиынтығында антивакцинаторлар деп аталады. Көбінесе айтылатын қарсылықтар вакциналардың тиімсіздігі, міндетті вакцинацияның жеке істерге артық үкіметтік араласуы немесе ұсынылған вакциналардың жеткілікті қауіпсіз еместігі туралы. Көптеген қазіргі вакцинация саясаттары иммундық жүйесі нашарлаған, вакцина құрамына аллергиясы бар немесе қатаң наразылық білдіретін адамдарға ерекшеліктер жасауға мүмкіндік береді. Қаржылық ресурстары шектеулі елдерде вакцинацияның нашар деңгейі жұқпалы ауруларға байланысты ауру мен өлім-жітімнің жоғарылауына әкеледі. Ал қаржылы елдер тәуекел топтары үшін вакцинацияны субсидиялай алады, бұл оның кең және тиімді қамтуын қамтамасыз етеді. Мысалы, Австралияда үкімет зейнеткерлер мен аборигендерге вакцинация үшін субсидия бөледі. АҚШ-тағы тәуелсіз Public Health Law Research ұйымы 2009 жылы белгілі бір жұмыстарға қойылатын талап ретінде вакцинацияны талап етудің тиімділігін бағалау үшін жеткілікті мәліметтер жоқ екенін хабарлады, бұл әсіресе осал топтар арасында нақты аурулардың таралуын азайту мақсатында; балаларға қарау орталықтарына және мектептерге қатысу үшін вакцинацияны талап етудің тиімділігін растайтын жеткілікті мәліметтер бар екенін; және денсаулық сақтау қызметкерлеріне рецептсіз вакцинаны қоғамдық денсаулық сақтау шарасы ретінде жүргізуге рұқсат беретін тұрақты бұйрықтардың тиімділігін растайтын мықты мәліметтер бар екенін мәлімдеді.
To eliminate the risk of outbreaks of some diseases, at various times governments and other institutions have employed policies requiring vaccination for all people. For example, an 1853 law required universal vaccination against smallpox in England and Wales, with fines levied on people who did not comply. Common contemporary U. S. vaccination policies require that children receive recommended vaccinations before entering public school. Beginning with early vaccination in the nineteenth century, these policies were resisted by a variety of groups, collectively called antivaccinationists, who object on scientific, ethical, political, medical safety, religious, and other grounds. Common objections are that vaccinations do not work, that compulsory vaccination constitutes excessive government intervention in personal matters, or that the proposed vaccinations are not sufficiently safe. Many modern vaccination policies allow exemptions for people who have compromised immune systems, allergies to the components used in vaccinations or strongly held objections. In countries with limited financial resources, limited vaccination coverage results in greater morbidity and mortality due to infectious disease. More affluent countries are able to subsidize vaccinations for at risk groups, resulting in more comprehensive and effective coverage. In Australia, for example, the Government subsidizes vaccinations for seniors and indigenous Australians. Public Health Law Research, an independent US based organization, reported in 2009 that there is insufficient evidence to assess the effectiveness of requiring vaccinations as a condition for specified jobs as a means of reducing incidence of specific diseases among particularly vulnerable populations; that there is sufficient evidence supporting the effectiveness of requiring vaccinations as a condition for attending child care facilities and schools; and that there is strong evidence supporting the effectiveness of standing orders, which allow healthcare workers without prescription authority to administer vaccine as a public health intervention.
Бөлек дозада вакцинациялау
Фракциялық дозалы вакцинация вакцинаның дозасын азайту арқылы, белгілі бір вакцина қорымен көбірек адамдарды вакцинациялауға мүмкіндік береді, бұл жеке қорғаныстың орнына қоғамдық пайданы ұсынады. Көптеген вакциналардың сызықтық емес қасиеттеріне негізделген бұл әдіс, кедейлікке байланысты ауруларға қарсы тиімді және вакцина жеткілімі шектеулі жағдайларда, мысалы COVID-19 пандемиясы кезінде, пайдалы болуы мүмкін.
Fractional dose vaccination reduces the dose of a vaccine to allow more individuals to be vaccinated with a given vaccine stock, trading societal benefit for individual protection. Based on the nonlinearity properties of many vaccines, it is effective in poverty diseases and promises benefits in pandemic waves, e. g. in COVID 19, when vaccine supply is limited.
Сот ісі
Соңғы онжылдықтарда вакцина салдарынан денсаулығына зиян келгені туралы шағымдар АҚШ-та сотта қарастырылды. Кейбір отбасылар тарапынан келген шағымдарды қанағаттандырып, соттар үлкен сомада өтемақы төледі, бірақ көптеген денсаулық сақтау мамандары бұл шағымдардың негізсіз екенін айтты. Оған жауап ретінде бірнеше вакцина өндіруші компаниялар өндірісті тоқтатты, бұл АҚШ үкіметінің пікірінше, халық денсаулығына қауіп төндірді. Сондықтан, вакцинадан зардап шеккендердің талаптарынан туындаған жауапкершіліктен өндірушілерді қорғау үшін заңдар қабылданды. Кейбір отбасылардың алаңдаушылығы әлеуметтік сенімдер мен нормалардан туындауы мүмкін, бұл оларды вакцинацияға сенбеуге немесе бас тартуға итермелейді, соның салдарынан негізсіз жанама әсерлер туралы қарама-қайшылықтар туындады.
Allegations of vaccine injuries in recent decades have appeared in litigation in the U. S. Some families have won substantial awards from sympathetic juries, even though most public health officials have said that the claims of injuries were unfounded. In response, several vaccine makers stopped production, which the US government believed could be a threat to public health, so laws were passed to shield manufacturers from liabilities stemming from vaccine injury claims. Some concerns from families might have arisen from social beliefs and norms that cause them to mistrust or refuse vaccinations, contributing to this discrepancy in side effects that were unfounded.
Қарсылық
Вакцинацияға қарсы пікірлер вакцинация науқаны басталғаннан бері қалыптасып келеді. Кейбір зерттеулер қазіргі вакцинация кестелері нәрестелердің өлім-жітімін және ауруханаға жатқызу көрсеткіштерін арттырады деп мәлімдеді; алайда, бұл зерттеулер корреляциялық сипатта болып, себеп-салдар байланысын көрсетуге мүмкін емес, сонымен қатар зерттеулердің нәтижелерді таңдап көрсетуі, қарсы тұжырымды қолдайтын тарихи үрдістерді назардан тыс қалдыруы және вакциналарды "толық дербес және қателерге толы" санауы сынға алынды. Вакцинацияның моральдық, этикалық, тиімділігі және қауіпсіздігі туралы түрлі даулар туындады. Вакцинациядан бас тартатындардың кейбіреулері вакциналардың ауруларға қарсы тиімді еместігін немесе вакцина қауіпсіздігін зерттеулердің жеткіліксіз екенін айтады. Сондай-ақ, кейбір саяси топтар жеке бас бостандығына сүйене отырып, міндетті вакцинацияға қарсы шығады. Кейбір ата-аналар вакцинация аутизмге алып келеді деп санайды, бірақ бұл пікірді қолдайтын ғылыми дәлелдер жоқ. 2011 жылы MMR вакцинасы аутизмге себеп болады деген теорияның негізгі жақтаушысы Эндрю Уэйкфилд зерттеу деректерін жалғандау үшін қаржылық ынталандыруға ие екені анықталды және одан кейін медициналық лицензиясынан айырылды. АҚШ-та медициналық себептерсіз вакцинадан бас тартқан адамдар қызылшаның көптеген жағдайларын, сондай-ақ осы аурудың салдарынан есту қабілетінің жоғалуы мен өлімнің көптеген жағдайларын құрады. Көптеген ата-аналар балаларына вакцина салдырмайды, себебі олар вакцинация арқасында аурулардың жойылғанына сенеді. Бұл қате пікір, өйткені иммундау бағдарламасымен бақылауда ұсталып тұрған аурулар иммундау тоқтатылса, қайтадан пайда болуы мүмкін. Бұл патогендер вакциналанған адамдарға да жұғуы мүмкін, себебі олар вакциналанбаған организмдерде тіршілік ете алатындықтан мутациялау қабілетіне ие.
Opposition to vaccination, from a wide array of vaccine critics, has existed since the earliest vaccination campaigns. Some studies have claimed to show that current vaccine schedules increase infant mortality and hospitalization rates; those studies, however, are correlational in nature and therefore cannot demonstrate causal effects, and the studies have also been criticized for cherry picking the comparisons they report, for ignoring historical trends that support an opposing conclusion, and for counting vaccines in a manner that is "completely arbitrary and riddled with mistakes". Various disputes have arisen over the morality, ethics, effectiveness, and safety of vaccination. Some vaccination critics say that vaccines are ineffective against disease or that vaccine safety studies are inadequate. and some political groups oppose mandatory vaccination on the grounds of individual liberty. Some parents believe vaccinations cause autism, although there is no scientific evidence to support this idea. In 2011, Andrew Wakefield, a leading proponent of the theory that MMR vaccine causes autism, was found to have been financially motivated to falsify research data and was subsequently stripped of his medical license. In the United States people who refuse vaccines for non medical reasons have made up a large percentage of the cases of measles, and subsequent cases of permanent hearing loss and death caused by the disease. Many parents do not vaccinate their children because they feel that diseases are no longer present due to vaccination. This is a false assumption, since diseases held in check by immunization programs can and do still return if immunization is dropped. These pathogens could possibly infect vaccinated people, due to the pathogen's ability to mutate when it is able to live in unvaccinated hosts.
Вакцинация және аутизм
Вакциналар мен аутизм арасындағы байланыс туралы түсінік 1998 жылы «The Lancet» журналында жарияланған мақалада пайда болды, оның бас авторы дәрігер Эндрю Уэйкфилд болды. Оның зерттеуі 3-тен 10 жасқа дейінгі 12 науқастың сегізінде қызылша, құтыру және паротитқа қарсы ММР вакцинасын салғаннан кейін аутизмге ұқсас мінез-құлық белгілері пайда болды. Мақала ғылыми тұрғыдан жетілмегендігі үшін көп сынға ұшырады және Уэйкфилд мақаладағы деректерді жалғандағаны дәлелденді. 2010 жылы «The Lancet» журналы мақаланы ресми түрде қайтарып алды, онда мақалада бірнеше қате элементтер болғаны, соның ішінде жалған деректер мен хаттамалар бар екені айтылды. Бұл мақала, әсіресе АҚШ-та, вакцинацияға қарсы үлкен қозғалыстың бастауы болды. Мақаланың жалған екені дәлелделіп, көп сынға ұшырағанына қарамастан, ата-аналардың төрттен бірі вакциналар аутизмге себеп болуы мүмкін деп санайды. Бүгінгі күнге дейін барлық тексерілген және нақты зерттеулер вакциналар мен аутизм арасында ешқандай байланыс жоқ екенін көрсетті. 2015 жылы жарияланған зерттеулердің бірі аутизм мен ММР вакцинасы арасында ешқандай байланыс жоқ екенін растады. Сәбилерге ММР вакцинасын қосатын денсаулық сақтау жоспары берілді және олар бес жасқа дейін үнемі зерттелді. Вакцина баланың аутизмі бар немесе жоқ туысының болуына байланысты аутизмге шалдығу қаупін арттырмағаны анықталды. Адам жадында бұрыс ақпарат алдында дұрыс ақпарат келгенде оны түзету қиын болуы мүмкін. Уэйкфилд зерттеуіне қарсы көптеген дәлелдер келтірілгенімен және көптеген авторлар оны қайтарып алғанына қарамастан, көптеген адамдар әлі де зерттеуге сенеді және оған сүйене отырып шешім қабылдайды, себебі ол әлі де естеліктерінде сақталып қалған. Қазіргі таңдағы зерттеулер халық жадындағы бұрыс ақпаратты түзетудің тиімді жолдарын анықтауға бағытталған.
The notion of a connection between vaccines and autism originated in a 1998 paper published in The Lancet whose lead author was the physician Andrew Wakefield. His study concluded that eight of the 12 patients, ages 3 years to 10 years, developed behavioral symptoms consistent with autism following the MMR vaccine (an immunization against measles, mumps, and rubella). The article was widely criticized for lack of scientific rigor and it was proven that Wakefield falsified data in the article. In 2010, The Lancet officially retracted the article, stating that several elements of the article were incorrect, including falsified data and protocols. The article has sparked a much greater anti vaccination movement, particularly in the United States, and even though the article was shown to be fraudulent and was heavily retracted, one in four parents still believe that vaccines can cause autism. To date, all validated and definitive studies have shown that there is no correlation between vaccines and autism. One of the studies published in 2015 confirms there is no link between autism and the MMR vaccine. Infants were given a health plan, that included an MMR vaccine, and were continuously studied until they reached five years old. There was no link between the vaccine and children who had a normally developed sibling or a sibling that had autism making them a higher risk for developing autism themselves. It can be difficult to correct the memory of humans when wrong information is received prior to correct information. Even though there is much evidence to go against the Wakefield study and retractions were published by most of the co authors, many people continue to believe and base decisions on the study as it still lingers in their memory. Studies and research are being conducted to determine effective ways to correct misinformation in the public memory.
Емдеу жолдары
Вакцинаны ауызша, инъекция арқылы (бұлшыққа, теріге, тері астына), пункция, тері арқылы немесе мұрынға енгізу арқылы қолдануға болады. Жақында өткен бірнеше клиникалық сынақтар вакцинаны шырышты қабықшалар арқылы жеткізуге бағытталған, осылайша оны жалпы шырышты қабықша иммундық жүйесі қабылдап, инъекция қажеттілігінен құтылуға мүмкіндік береді.
A vaccine administration may be oral, by injection (intramuscular, intradermal, subcutaneous), by puncture, transdermal or intranasal. Several recent clinical trials have aimed to deliver the vaccines via mucosal surfaces to be up taken by the common mucosal immunity system, thus avoiding the need for injections.
Емдеудің экономикалық мәні
Денсаулық көбінесе елдің экономикалық өркендеуін анықтау үшін қолданылатын өлшемдердің бірі болып табылады. Өйткені, дені сау адамдар ауру адамдарға қарағанда елдің экономикалық дамуына үлес қосуға жақсырақ мүмкіндік алады. Мұның көптеген себептері бар. Мысалы, тұмауға қарсы вакцина салдырған адам өзін ғана емес, сонымен қатар айналасындағыларды тұмаудан қорғайды. Бұл дені сау қоғамға алып келеді, бұл адамдарға экономикалық жағынан өнімді болуға мүмкіндік береді. Осының нәтижесінде балалар мектепке жиі қатысады және оқуда жақсы нәтижелер көрсетеді. Сол сияқты, ересектер жиірек, тиімдірек және нәтижелірек жұмыс істей алады.
Health is often used as one of the metrics for determining the economic prosperity of a country. This is because healthier individuals are generally better suited to contributing to the economic development of a country than the sick. There are many reasons for this. For instance, a person who is vaccinated for influenza not only protects themselves from the risk of influenza, but simultaneously also prevents themselves from infecting those around them. This leads to a healthier society, which allows individuals to be more economically productive. Children are consequently able to attend school more often and have been shown to do better academically. Similarly, adults are able to work more often, more efficiently, and more effectively.
Шығындар мен пайда
Жалпы алғанда, вакцинация қоғамға жалпы пайда әкеледі. Вакциналардың инвестицияның жоғары қайтарымы (ROI) жиі аталады, әсіресе ұзақ мерзімді әсерлерін ескергенде. Кейбір вакциналардың ROI көрсеткіші басқаларына қарағанда әлдеқайда жоғары. Зерттеулер вакцинацияның пайдасы мен шығындары арасындағы қатынастың айтарлықтай ерекшеленетінін көрсетті: дифтерия/көк жөтел үшін 27:1, қызылша үшін 13,5:1, желшешек үшін 4,76:1, ал пневмококк конъюгаты үшін 0,68–1,1:1. Бұл мақала "COVID-19-ға байланысты үзілістерге дейін вакцинаның әсерін бағалау бойынша ең ірі зерттеуді" көрсетеді. Олар әрқайсысына кем дегенде бір вакцина жасауға 2,8–3,7 миллиард доллар қажет болады деп есептеді. Бұл көрсеткішті жақын арадағы індеттің болуының ықтимал шығындарымен салыстыру керек. 2003 жылы Шығыс Азиядағы SARS індеті 54 миллиард долларға бағаланды. Ойын теориясы шығындар мен пайдаларды модельдеу үшін пайдалы функцияларды қолданады, оларға қаржылық және қаржылық емес шығындар мен пайдалар кіруі мүмкін. Соңғы жылдары ойын теориясы қоғамда вакцина қабылдауды модельдеу үшін тиімді құрал ретінде қарастырылуда. Зерттеушілер осы мақсатта грипп және қызылша сияқты аурулар контекстінде вакцина қабылдау деңгейін талдау үшін ойын теориясын пайдаланды.
On the whole, vaccinations induce a net benefit to society. Vaccines are often noted for their high Return on investment (ROI) values, especially when considering the long term effects. Some vaccines have much higher ROI values than others. Studies have shown that the ratios of vaccination benefits to costs can differ substantially—from 27:1 for diphtheria/pertussis, to 13.5:1 for measles, 4.76:1 for varicella, and 0.68–1.1 : 1 for pneumococcal conjugate. The paper "represents the largest assessment of vaccine impact before COVID 19 related disruptions". They estimated that it would cost between $2.8 billion and $3.7 billion to develop at least one vaccine for each of them. This should be set against the potential cost of an outbreak. The 2003 SARS outbreak in East Asia cost $54 billion. Game theory uses utility functions to model costs and benefits, which may include financial and non financial costs and benefits. In recent years, it has been argued that game theory can effectively be used to model vaccine uptake in societies. Researchers have used game theory for this purpose to analyse vaccination uptake in the context of diseases such as influenza and measles.