Кіріспе
Алтын және басқа да құнды металдармен жұмыс істеуге маманданған металл өңдеуші – алтын шебер. Алтын шеберлер алтын және басқа да құнды металдармен жұмыс істеуге маманданған металл өңдеушілер. Қазіргі кезде олар көбінесе әшекей жасауға маманданса, тарихи тұрғыдан алғанда, алтын шеберлер күміс заттар, табақтар, кеселер, сәндік және тұрмыстық ыдыстар, сондай-ақ салтанаттық немесе діни мақсаттағы заттар да жасаған. Алтын шеберлер металды тілу, дәнекерлеу, аралау, соғу, құю және жылтырату арқылы пішіндеуде шебер болуы керек. Бұл кәсіп көбінесе әшекей жасау шеберлігін, сондай-ақ күміс шеберлерінің ұқсас дағдыларын қамтиды. Дәстүрлі түрде осы дағдылар шәкірттік арқылы беріліп келді, ал қазіргі кезде алтын шеберлік және әшекей өнері саласына жататын көптеген дағдыларды үйрететін әшекей өнері мектептері бар. Көптеген университеттер мен колледждер де алтын, күміс және металл өнерін бейнелеу өнері бағдарламасының бір бөлігі ретінде ұсынады.
A goldsmith is a metalworker who specializes in working with gold and other precious metals. Nowadays they mainly specialize in jewelry making but historically, goldsmiths have also made silverware, platters, goblets, decorative and serviceable utensils, and ceremonial or religious items. Goldsmiths must be skilled in forming metal through filing, soldering, sawing, forging, casting, and polishing. The trade has very often included jewelry making skills, as well as the very similar skills of the silversmith. Traditionally, these skills had been passed along through apprenticeships; more recently jewelry arts schools, specializing in teaching goldsmithing and a multitude of skills falling under the jewelry arts umbrella, are available. Many universities and junior colleges also offer goldsmithing, silversmithing, and metal arts fabrication as a part of their fine arts curriculum.
Алтын
Басқа металдармен салыстырғанда, алтын иілгіш, созылғыш, сирек кездеседі және сары түсті жалғыз қатты металл элементі болып табылады. Ол қола сияқты басқа металдарда кездесетін оксидтер мен газдардың тудыратын проблемасыз оңай балқытылуы, қорытылуы және құйылуы мүмкін. Алтынды "қысыммен дәнекерлеу" өте оңай – қыш сияқты екі кішкентай бөлікті біріктіріп, одан үлкен бір бөлік жасауға болады. Алтын – асыл металл, себебі ол көптеген элементтермен реакцияға түспейді. Ол көбінесе табиғи күйінде кездеседі, тотығу мен қараюдан ұзақ уақыт бойы сақталады!
Тарих
Алтын металлы барлық мәдениеттерде адамдармен өңделді, ол металл жергілікті түрде немесе импортталған. Осы қызметтің тарихы өте кең. Африка, Азия, Еуропа, Үндістан, Солтүстік Америка, Мезоамерика және Оңтүстік Американың ежелгі мәдениеттерінен шыққан керемет туындылар бүкіл әлемдегі мұражайлар мен жинақтарды безендіреді. Б.з.д. 5 мыңжылдыққа жататын Мыс дәуірінің Варна мәдениеті (Болгария) алтын шеберлігін (алтын металлургиясын) ойлап тапқан деп есептеледі. Осы мәдениетке байланысты Варна некрополінен табылған қазынада әлемдегі ең көне алтын әшекейлері бар, олардың жасы шамамен 6000 жылдан астам. Кейбір бұйымдар мыңдаған жылдар бұрын жасалған және олардың жасалу әдістері бүгінге дейін қолданылуда. Осы алтын шеберлердің кейбіреуінің жеткен шеберлік деңгейі жоғалған және тіпті қазіргі заманға дейін олардан кейінгілерге қол жеткізе алмаған. Ежелгі шеберлердің қолданған химиялық әдістерін анықтауға тырысқан зерттеушілер, олардың талдаулары «сол кездің шеберлері мен қолөнершілерінің өте жоғары шеберлік деңгейіне жеткенін, олардың туындыларының сапасы бұрынғы және қазіргі заманда да теңдессіз» екенін растайды. Орта ғасырлық Еуропада алтын шеберлері гильдияларға біріккен және әдетте қаладағы ең маңызды және бай гильдиялардың бірі болған. Гильдия мүшелерінің тізімін және олар өнімдеріне қойған белгілерді сақтап отырған. Бұл жазбалар сақталған жағдайда тарихшылар үшін өте пайдалы. Алтын шеберлері көбінесе банкирлер рөлін атқарған, өйткені олар алтынмен айналысқан және құнды заттарды қауіпсіз сақтауға жеткілікті кепілдік берген, бірақ олар әдетте процентпен қарыз беруден ауланған, ол өсімпаздық деп есептелген. Орта ғасырларда алтын жасау көбінесе күміс жасаумен бірге жүргізілген, бірақ мыс және басқа да арзан металдармен жұмыс істейтін шеберлер әдетте жеке гильдияның мүшелері болған, өйткені бұл салалардың араласуына рұқсат етілмеген. Көптеген зергерлер де алтын шеберлері болған. Сунар кастасы – Үндістандағы алтын шеберлігінің ең көне қауымдастықтарының бірі, олардың керемет алтын туындылары 1851 жылы Лондонда өткен Ұлы көрмеде көрсетілді. Үндістанда «Даиватня брахмандар», Вишвакарма (Вишвабрахмандар, Ачарилер) және «Сунарлар» алтын шеберлері болып табылады. 1430 жылдар шамасында Германияда алтын шеберлері арасында гравировка жасау техникасы дамыды, олар бұл әдісті металл бұйымдарын өңдеу үшін ұзақ жылдар бойы қолданған. Он бесінші ғасырдың белгілі гравёрлері алтын шеберлері болған, мысалы, шебер Е. С., немесе алтын шеберлерінің ұлдары, мысалы, Мартин Шонгауэр және Альбрехт Дюрер.
Қазіргі заманғы алтын шеберлігі
Алтын шебердің алуан түрлі шеберліктері мен білімі болуы мүмкін. Алтын – барлық металдардың ең икемдісі болғандықтан, оның жұмыскерге ұсынар мүмкіндіктері ерекше. Бүгінгі таңда басқа да металдар, әсіресе платина қорытпалары да жиі қолданылады. 24 карат – таза алтын, тарихи тұрғыдан қарағанда, ол "таза алтын" деп аталған. Бірақ, өте жұмсақ болғандықтан, 24 каратты алтын сирек қолданылады. Оны әдетте мықтырақ ету үшін және әртүрлі түстер алу үшін қорытпалармен араластырады. Қорытпа жасау үшін қолданылатын металдарға байланысты түсі өзгеріп отыруы мүмкін. Алтын шебер металдан қажетті пішіндерді жасау үшін түрлі құралдар мен жабдықтарды пайдаланады, соның ішінде вальц, тартқыш, сондай-ақ шваг блоктары мен басқа да пішіндеу құралдарын қолданады. Содан кейін бөлшектер әртүрлі тәсілдермен жасалып, дәнекерлеу арқылы жиналады. Осы кәсіптің тарихы мен дамуының куәсі ретінде, осы шеберліктер уақыт өте келе жоғары деңгейге жетті. Шебер алтыншы нақтылықты машиналармен салыстыруға болатын дәлдікпен жұмыс істей алады, бірақ көбінесе тек көзі мен қол құралдарын ғана пайдаланады. Алтын шебердің жұмысы көбінесе асыл тастарға арналған бекіткіштер жасауды қамтиды, мұндай жағдайда оларды зергерлер деп атайды. Дегенмен, "зергер" термині көбінесе зергерлік бұйымдармен айналысатын (сатып алып, сататын) адамдарға арналған, оны алтын шебер, күміс шебер, гемолог, алмаз кескіш және алмаз орнатушылармен шатастыруға болмайды. Ал, "жобалық зергер" – бұл зергерлік бұйымдарды жөндеу және өзгерту жөніндегі шағын жұмыстарды орындайтын зергер.