Джордж Макартни: Англия-Ирландия аристократы және дипломаты

Кіріспе

Англо-ирланд мемлекет қайраткері және дипломат (1737–1806)

Джордж Макартниді кейінірек британдық мемлекет қайраткері болған сэр Джордж Макартнимен шатастыруға болмайды. Джордж Макартни, 1-ші граф Макартни (14 мамыр 1737 – 31 мамыр 1806) – ағылшын-ирланд мемлекет қайраткері, колониялық әкімші және дипломат, Гренада, Мадрас және британдықтар басып алған Кап колониясының губернаторы қызметін атқарды. Ол Ұлыбританияның Жеті жылдық соғыста жеңіске жеткенінен және одан кейін Париж шарты арқылы аумақтық кеңеюінен кейін Ұлыбританияның "күн батпайтын империяны" басқаратынын айтқандығымен есте қалады.

Алғашқы жылдар

Ол 1737 жылы Антримнің жоғары шерифі Джордж Маккартни мен Элизабет Виндердің жалғыз ұлы ретінде дүниеге келді. Маккартни шотландтық тектің, Ирландияда тамыры бар отбасынан шыққан. Оларға Роберт Брюстің бауыры Эдуард Брюстің астында қызмет еткені үшін Шотландияда жер берілді. Маккартнилер Аушенлек, Кирккдбригширдегі Лиссанур графтығында, Антрим, Ирландияда қоныстанды, және ол сол жерде дүниеге келді. 1759 жылы Дублин Тринити колледжін бітіргеннен кейін, ол Лондонның Темпл мектебінің студенті болды. Чарльз Джеймс Фокстың ағасы Стивен Фокс арқылы ол Лорд Холландтың қамқорлығына алынды. 1764 жылы Ресейдегі ерекше елші болып тағайындалып, Екатерина II кезінде Ұлыбритания мен Ресей арасында одақ жасау бойынша келіссөздер жүргізді. 1768 жылы ол Ирландияның Бас хатшысы міндетін атқару үшін Армаг округінен Ирландияның Төменгі палатасына депутат ретінде қайта оралды. Бұл лауазымнан кеткен соң, ол рыцарь атағына ие болды. 1775 жылы ол Британдық Батыс Индияның губернаторы болды және 1776 жылы Ирландия жұртында Барон Маккартни титулы берілді. Ол 1780-1781 жылдары британ парламентіне (Бере Алстон) сайланды.

Мадрас қаласы

Маккартни 1781 жылдан 1785 жылға дейін Мадрас (қазіргі Ченнаи) губернаторы болды. Губернатор қызметін атқару кезеңінде Томас Лалли қоршауынан кейін Форт-Сент-Джордж қабырғаларын жаңарту және нығайту жұмыстары басталды және 1783 жылы аяқталды. Осы кезеңде форттың батыс бөлігіндегі көптеген ғимараттар мен казармалар салынды. Осы уақытта Сарай көшесі, Арсенал, Ганновер алаңы және Батыс казармалары құрылыс жасалды. Форттың шығыс жағындағы көшелер де өзгертілді. Осы кезеңде Мадрас қаласы үшін полиция күшін құру туралы идея туды. Тағы бір британдық тұрғын, Попхэмс Бродвейдің салушысы Стивен Попхэм, Макартниге Мадрас үшін тұрақты полиция күшін құру және әрбір көшеде тікелей және қиылысқан су ағыздарын салу жоспарын ұсынды. Попхэм сондай-ақ көшелерге атау беру және жарықтандыру, туу және өлім туралы мәліметтерді жүйелі түрде тіркеу, сондай-ақ арақ, құра және тодди сататын дүкендерге лицензия беру шараларын қолдады. Кейіннен полиция басқармасы құрылды, оған котуал көмектесті. Котвал полиция бастығының басшылығымен базарларды басқарды. Ол 1784 жылы Екінші англо-майсур соғысын аяқтаған Мангалор шартын жасады. Макартни Британдық Шығыс Үндістан компаниясы басқаратын Үндістанның генерал-губернаторлығынан бас тартты және 1786 жылы Ұлыбританияға оралды.

Қытайдағы елші

1792 жылы ирландиялық граф атанғаннан кейін, ол Ұлыбританияның Цин Қытайына алғашқы елшісі болып тағайындалды. Бұрынғы елшіліктердің, соның ішінде Кэтхарттің сәтсіз аяқталуынан кейін ол 1792 жылы 64 зеңбіректі әскери кемеде, капитан сэр Эразм Говердің басшылығымен британдық делегациямен бірге Маккартни елшілігін Пекинге жетектеді. Елшілік Қытаймен сауда ашу мақсатына толыққанды қол жеткізе алмады, бірақ Қытай империясының күшін бірінші рет бағалау сияқты көптеген қосымша мақсаттарға қол жеткізді. Сауда жасауға рұқсат алмауының себебі Макартнидің Цянлун императорының алдында тәжін иіп, бас ие алмауы емес. Көбінесе, Қытайдың Шығыс Азия мемлекеттеріне басымдығы болғандықтан, Қытай басқа мемлекеттердің вассалдық ұсынуына үйренген. Ал еуропалық мемлекеттер Вестфалия бейбіт шартынан кейін қалыптасқан тәртіпке үйренген. Осы тәртіп бойынша барлық мемлекеттер тең дәрежеде қарастырылды. Сондықтан Макартни еуропалық стильде теңдік принциптері бойынша келіссөздер жүргізді, ал Цянлун императоры қытайлық үстемдік аясында дипломатиялық қатынастарды жүргізуге дағдыланған. Елшілік аяқталғаннан кейін Цянлун императоры король Георг III-ге хат жолдап, елшіліктің талаптарын қабылдамауының себептерін толығырақ түсіндірді. Маккартни елшілігі тарихи маңызы бар, өйткені ол қытайлардың Батыспен келісімге келу мүмкіндігін қалыс қалдырды. Бұл сәтсіздік 19 ғасырда Қытайдың күшейе берген сыртқы қысымға және ішкі тәртіпсіздікке тап келуіне себеп болды. Он үш фабриканың саясаты өзгеріссіз қалды. 1794 жылы елшілік Қытайдан ешқандай жеңілдік алмастан Ұлыбританияға оралды. Дегенмен, миссия сәтті деп санауға болады, өйткені ол егжей-тегжейлі байқауларды әкелді. Сэр Джордж Стаунтонға экспедицияның ресми есебін жазу тапсырылды. Бұл көп томдық еңбек негізінен лорд Маккартнидің және экспедиция командирі сэр Эразм Говердің құжаттарынан алынған. Говер сонымен қатар адмирал Джон Эллиотқа (Royal Navy офицері) және 1-ші баронет (Кеңес бақылаушысы) капитан сэр Генри Мартинге (Кеңес бақылаушысы) жолдаған жеке хаттары арқылы жеке жазбаларын қалдырды. Корольдік қоғамның президенті Джозеф Бэнкс осы ресми жазбадағы иллюстрацияларды таңдап, орналастыруға жауапты болды. Маккартни Қытайға тапсырмасын аяқтағаннан кейін Жапонияға елшілікке жетекшілік етуді күткен, бірақ Франциямен соғыс басталғаны туралы хабарды Кантонға келгеннен кейін Жапонияға бару үмітіне соңғы нүкте қойылды, соның салдарынан оның кемелері француз крейсерлерінен шабуылға ұшырау қаупі туды. 23 желтоқсанда Маккартни күнделігіне мынандай жазба жасады: "Мен Жапонияға бару жоспарымнан бас тарттым, ол (қазір перспективада бұрынғыдай тартымды болмаса да) мен үшін әрқашан сүйікті оқиға болды, өйткені ол өнеркәсібімізді дамыту және өнімдерімізді сатып алу үшін жаңа мүмкіндіктер ашуы мүмкін".

After being created Earl Macartney in the Irish peerage in 1792, he was appointed the first envoy of Britain to Qing China, after the failure of a number of previous embassies, including Cathcart's. He led the Macartney Embassy to Beijing in 1792, with a large British delegation on board a 64 gun man of war, under the command of Captain Sir Erasmus Gower. The embassy was ultimately not successful in its primary aim to open trade with China, although numerous secondary purposes were attained, including a first hand assessment of the strength of the Chinese empire. The failure to obtain trade concessions was not due to Macartney's refusal to kowtow in the presence of the Qianlong Emperor, as is commonly believed. It is more likely that the Chinese hegemony of east Asian states meant that China was used to having other states come and offer vassalage. In comparison, the European states were used to the order that came out of the Peace of Westphalia. Under that order, all states were formally treated as equals. For this reason, Macartney was negotiating as an equal in the European style, while the Qianlong Emperor was used to conducting diplomacy under Chinese hegemony. After the conclusion of the embassy, the Qianlong Emperor sent a letter to King George III, explaining in greater depth the reasons for his refusal to grant the requests of the embassy. The Macartney Embassy is historically significant because it marked a missed opportunity by the Chinese to move toward some kind of accommodation with the West. This failure would continue to plague China as it encountered increasing foreign pressures and internal unrest during the 19th century. The policies of the Thirteen Factories remained. The embassy returned to Britain in 1794 without obtaining any concession from China. However, the mission could be construed as a success because it brought back detailed observations. Sir George Staunton was charged with producing the official account of the expedition after their return. This multi volume work was taken chiefly from the papers of Lord Macartney and from the papers of Sir Erasmus Gower, who was Commander of the expedition. Gower also left a more personal record through his private letters to Admiral John Elliot (Royal Navy officer) and Captain Sir Henry Martin, 1st Baronet (Comptroller of the Navy). Joseph Banks, the President of the Royal Society, was responsible for selecting and arranging engraving of the illustrations in this official record. Macartney was expected to lead an embassy to Japan after he completed his mission to China, but his hopes of being able to proceed to Japan were ended by the confirmation when he returned to Canton of news of the outbreak of war with France and consequently of the vulnerability of his ships to attack by French cruisers operating from Batavia. On 23 December, Macartney recorded in his journal: "I have given up my projected visit to Japan, which (though now less alluring in prospect) has always been with me a favourite adventure as a possible opening of a new mine for the exercise of our industry and the purchase of our manufactures".

Кейінгі өмірі

1795 жылы Италияға құпия тапсырмадан оралғаннан кейін ол британдық жұртына Суррей графтығындағы Паркхерст және Кирккдбрайттың Стюартриясындағы Аучинлек бароны Макартни ретінде көтерілді. 1796 жылдың соңында жаңадан иеленген Кейп колониясының губернаторы болып тағайындалды және денсаулығы нашарлағандықтан 1798 жылдың қараша айында қызметтен кеткенге дейін онда қалды. 1797 жылдың басында, генерал-майор Дж. Х. Крейг басқаратын күшті Кейптен, Жаңа Оңтүстік Уэльстегі британдық колониясы арқылы Испан Америкасының оңтүстік-батыс жағалауына шабуылдау жоспарына көмектесуі сұралды. Ол 31 мамырда 1806 жылы Чисвик, Миддлсекс қаласында қайтыс болды, титулы тоқтатылды. Оның жесірі қайтыс болғаннан кейін (Леди Джейн Стюарт, 3-ші Бут графының қызы; олар 1768 жылы үйленді), оның мүлкі оның немересіне өтті, ал оның ұлы сол есімді алды.

Анықтамалар және қосымша оқу

Барроу, Джон. (1807). Макартни графының қоғамдық өмірі және жарияланбаған жазбаларынан таңдау, 2 томдық. Лондон: Т. Каделл және В. Дэвис. Кранмер Бинг, Дж. Л. «Лорд Маккартнидің 1793 жылғы Пекинге жасаған елшілігі». Шығыстану журналы. 4-том, 1, 2-нөмірлер (1957–58): 117–187. Ешерик, Джозеф В. «Алыстан іздеген құнды дереккөздер». Қазіргі Қытай. 24-том, 2-нөмір (1998): 135–161. Хевия, Джеймс Луис. (1995). Алыстан келгендерді құрметтеу: Цин қонақтарына арналған рәсімдер және 1793 жылғы Маккартни елшілігі. Дурхэм: Дьюк университетінің баспасы. Хибберт, Кристофер. «Аждаһа оянады. Қытай және Батыс, 1793–1911» (1970) онлайн, тегін қолжетімді. Жак, Мартин. (2009). «Қытай әлемді билеген кезде: Батыс әлемінің аяқталуы және жаңа әлемдік тәртіптің тууы». Нью-Йорк: Penguin Press; OCLC 423217571. Пейрефитт, Ален. (1992). «Қозғалмайтын империя» (Джон Ротшильд аударған). Нью-Йорк: Alfred A. Knopf/Random House. Пейрефитт, Ален. (1990). Империяның суреттері немесе әлемдердің қақтығысы. Тарихи әңгіме. Париж: Fayard. Реддвей, В. Ф. «Макартни Ресейде, 1765–67». Кембридж тарихи журналы. 3(3) (1931): 260–294. онлайн. Роббинс, Хелен Генриетта Макартни. (1908). «Қытайға біздің алғашқы елшіміз: Джордж, Макартни графының өмірі, оның хаттарынан үзінділер және 1737–1806 жылдар аралығында жарияланбаған хаттар мен құжаттар негізінде Қытайдағы тәжірибесі». Лондон: John Murray. Гонконг университеті кітапханасы, Digital Initiatives бағдарламасының цифрлық көшірмесі, «Батыс көзімен Қытай»; [https://books.google.com/books?id=XSI5AQAAIAAJ&pg=PA375 «Афинеум» журналындағы шолу]. Рокхилл, Уильям Вудвилл. «Қытай сарайына дипломатиялық миссиялар: Котов мәселесі I». The American Historical Review. 2-том, 3-нөмір (1897 сәуір): 427–442. Рокхилл, Уильям Вудвилл. «Қытай сарайына дипломатиялық миссиялар: Котов мәселесі II». The American Historical Review. 2-том, 4-нөмір (1897 шілде): 627–643. Стонтон, Джордж Леонард. (1797). Ұлыбритания королінің Қытай императорына жасаған елшілігінің толық есебі, 3 томдық. Лондон: G. Nichol. Тернбулл, Патрик. «Уоррен Хейстингс». New English Library, 1975.

Barrow, John. (1807). Some Account of the Public Life, and a Selection from the Unpublished Writings, of the Earl of Macartney, 2 vols. London: T. Cadell and W. Davies. Cranmer Byng, J. L. "Lord Macartney’s Embassy to Peking in 1793." Journal of Oriental Studies. Vol. 4, Nos. 1,2 (1957–58): 117–187. Esherick, Joseph W. "Cherishing Sources from Afar." Modern China Vol. 24, No. 2 (1998): 135–61. Hevia, James Louis. (1995). Cherishing Men from Afar: Qing Guest Ritual and the Macartney Embassy of 1793. Durham: Duke University Press. Hibbert, Christopher. The Dragon Wakes. China and the West, 1793–1911 (1970) online free to borrow
Jacques, Martin. (2009). When China Rules the World: the End of the Western World and the Birth of a New Global Order. New York: Penguin Press. ; OCLC 423217571
Peyrefitte, Alain. (1992). The Immobile Empire (Jon Rotschild, translator). New York: Alfred A. Knopf/Random House. Peyrefitte, Alain. (1990). Images de l'Empire immobile ou le choc des mondes. Récit historique. Paris: Fayard. Reddaway, W. F. "Macartney in Russia, 1765–67." Cambridge Historical Journal 3#3 (1931), pp. 260–294. online
Robbins, Helen Henrietta Macartney (1908). Our First Ambassador to China: An Account of the Life of George, Earl of Macartney with Extracts from His Letters, and the Narrative of His Experiences in China, as Told by Himself, 1737–1806, from Hitherto Unpublished Correspondence and Documents. London : John Murray. Digitized by University of Hong Kong Libraries, Digital Initiatives, "China Through Western Eyes. "; [https://books. google. com/books?id=XSI5AQAAIAAJ&pg=PA375 review in The Athenaeum]
Rockhill, William Woodville. "Diplomatic Missions to the Court of China: The Kotow Question I," The American Historical Review, Vol. 2, No. 3 (Apr. 1897), pp. 427–442. Rockhill, William Woodville. "Diplomatic Missions to the Court of China: The Kotow Question II," The American Historical Review, Vol. 2, No. 4 (Jul. 1897), pp. 627–643. Staunton, George Leonard. (1797). An Authentic Account of and Embassy from the King of Great Britain to the Emperor of China, 3 vols. London: G. Nichol. Turnbull, Patrick. Warren Hastings''. New English Library, 1975.