Кіріспе

Румын футболшысы және жаттықтырушысы (1979 жылы туған)

Адриан Муту (; 1979 жылдың 8 қаңтарында туған) – румыниялық кәсіби футбол жаттықтырушысы және бұрынғы ойыншы. Ойыншылық карьерасында ол шабуылшы немесе шабуылдаушы жартылай қорғаушы ретінде ойнады. Муту мансабын екі жыл «Аргеш Питешти» және жарты маусым «Динамо Букурешти» командаларында өткізгеннен кейін 1999–2000 жылғы «Серия А» чемпионатының ортасында Италияның «Интер Милан» клубына қосылды. «Неразурри» сапында он ойыннан кейін ол «Хелас Веронаға», содан кейін «Пармаға» ауысты, онда келесі үш жылда 39 гол соқты. Оның тамаша формасы оған 22,5 миллион еуроға «Челсиге» өтуге және 2003 жылы «Алтын допқа» ие болуға мүмкіндік берді. Допинг сынағында сәтсіздікке ұшырағаннан кейін ол босатылып, «Серия А» чемпионатына оралды. 2006 жылғы итальян футбол жанжалынан және «Ювентустың» «Серия B» класына түсуінен кейін Муту «Фиорентинаға» қосылуға шешім қабылдады, онда ол келесі бес жыл бойы тұрақты түрде ойнады. Содан кейін ол 2014 жылы туған еліне «Petrolul Ploiești» клубына оралғанға дейін «Чезена» және француздық «Аякчо» клубтарында бір маусым өткізді. «Пуне Сити» және «АСА Тыргу Муреш» командаларында тағы екі қысқа мерзімдік кезеңнен кейін Муту 2016 жылы кәсіби футболдан зейнеткерлікке шықты. Ойын аласынан тыс даулы тұлға болған Муту 2005 жылы «Челси» сапында ойнағанда кокаинге оң сынақ нәтижесін көрсеткені үшін көп назар аударды, нәтижесінде клубтан дереу босатылды, содан кейін Футбол қауымдастығынан жеті айға жарықтан тыйым салынды, ал Муту бұрынғы жұмыс берушілеріне 15,2 миллион фунт стерлинг өтемақы төлеуге міндеттелді, бұл ФИФА тарихындағы ең ірі қаржылық санкция болды. Ол бірнеше рет айыппұлды жоюға тырысты, ал 2010 жылы «Фиорентинада» ойнағанда сибутраминге оң сынақ нәтижесін көрсеткені үшін екінші рет жарықтан тыйым салынды. 2000 жылы халықаралық дебютін өткізген Муту Румыния құрамасы сапында 77 матч өткізіп, 35 гол соқты, бұл Георге Хагимен бірге рекордты көрсеткіш. Ол 2000 және 2008 жылдары УЕФА Еуропа чемпионатына ел құрамасының құрамына енді. Румынияның «Жылдың үздік футболшысы» сыйлығының төрт мәрте жеңімпазы, ал Георге Попеску мен Георге Хаги ғана одан көп – сәйкесінше алты және жеті рет жеңіске жеткен.

Ерте мансап

Муту өзінің кәсіби карьерасын «Аргеш Питешти» және «Динамо Букурешти» клубтарында бастады. 1998 жылы ол 700 000 евроға «Динамо Букурешти» құрамына қосылып, Румыния кубогын жеңіп алды. Мыңжылдықтың басында «Интер» клубымен келісімшарт жасады. Муту «Интер» сапында 2000 жылдың 6 қаңтарында Серия А-да «Перуджа» командасымен 5:0 есебімен өткен матчтың соңғы минуттарында дебют жасады. «Сан-Сиро» стадионындағы алғашқы кезеңінде ол 14 ойында 2 гол соқты, екеуі де Италия кубогындағы голдар болатын. Ол 7 500 миллион лираға (3 873 427 евро) трансферленді. «Венето» клубы сол маусымда Массимо Оддо, Мауро Каморанеси (кейін «Ювентуста» бірге ойнаған) және жас дарын Альберто Джиллардиноны (кейін «Фиорентинада» бірге ойнаған) да сатып алды. 2001 жылдың ақпанындағы 18-ші турда «Верона» командасы «Баримен» кездескенде, «Верона» бір ойыншысынан кем болып, 0:1 есебімен ұтылып тұрғанда Муту алаңға шығып, екі гол соқты, бұл «Веронаның» 3:2 есебімен жеңіске жеткеніне себепкер болды. Клуб төменгі лигаға түсуден аулақ болу үшін өткізілген плей-офф матчтарында жеңіс оді. 2001 жылдың маусым айында «Верона» Мутуды 5 100 миллион лираға толыққанды сатып алды (2 633 930 евро).

Челси

2003 жылдың 12 тамызында «Челси» Мутудың трансфері үшін «Пармаға» 22,5 миллион евро (шамамен 15,8 миллион фунт стерлинг) төледі. Бұл жаңа иесі Роман Абрамовичтің жасаған шығындардың бір бөлігі болды, және ойыншымен бес жылдық келісімшарт жасалды. Ол 11 күннен кейін тұңғыш рет алаңға шықты және «Лестер Ситиге» қарсы өткен үйдегі 2:1 есебімен жеңіске жеткен кезде қашықтан соққан голымен жеңіс сыйлады. 13 қыркүйекте «Стэмфорд Бридж» стадионында «Тоттенхэм Хотспер» клубына қарсы өткен матчта 4:2 есебімен жеңіске жеткен кезде екі гол соқты. Ашылу ойындарының алғашқы үш матчында ол барлығы төрт гол соқты. 2004–2005 маусымында Мутудың клубтың жаңа бас жаттықтырушысы Жозе Моуриньюмен арақатынасы шиеленісті болды, екеуі де бір-бірін 2006 жылғы әлем чемпионатына іріктеу ойынында ойыншының жарақат алғаны туралы өтірік айтқандары үшін айыптады. 2004 жылдың қыркүйегінде Муту кокаин қолданғаны анықталғаннан кейін 7 айға, 2005 жылдың мамырына дейін футболдан шеттетілді.

Келісімшарттың бұзылуы

"Челси" 2005 жылдың басында Мутудан өтемақы талап ете бастады. Футбол қауымдастығының Премьер-лигасының апелляциялық комитеті ойыншының келісімшартты негізсіз бұзғанын шешті. Муту 2005 жылдың сәуірінде Спорттық төрелік сотына (CAS) алғашқы шағымын жолдады, бірақ 2005 жылдың желтоқсанында ол қабылданбады. Бұл Пармаға төленген трансфер ақысының амортизацияланбаған бөлігі үшін 16,500,000 евро, Муту алған қол қою ақысының амортизацияланбаған бөлігі үшін 307,340 евро және агентке төленген ақының амортизацияланбаған бөлігі үшін 366,650 евроны қамтыды, бірақ клубтың ойыншыға бұрын төлеген сомалары үшін (қызмет көрсеткені үшін) зиянды өтеуді және еңбек шартының қалған құнын (10,858,500 евроға бағаланған) ескермеу керек еді. Муту 2008 жылдың тамызында шешім туралы хабардар болғаннан кейін 30 күн ішінде төлеуге міндетті болды, бірақ 2009 жылдың 31 шілдесінде бұл сот оның шағымын қабылдамады. Егер ол айыппұл төлемесе, Муту ФИФА-дан футболдан шеттетілуі мүмкін еді, дегенмен кейбір заңгерлер бұл туралы пікір білдірді. Муту үшінші шағымын 2009 жылдың қазан айында Швейцарияның Федералды Жоғарғы Сотына жолдады, бірақ 2010 жылдың 14 маусымында бұл шағым да қабылданбады және Мутуға "Челсиге" 17 миллион евро өтемақы төлеуге бұйырылды. 2013 жылы ФИФА ДРК жаңа шешім қабылдады, соған сәйкес "Ливорно" мен "Ювентус" та бірлесіп өтемақы төлеуге жауапты болды; екі клуб та бірден Спорттық төрелік сотына шағым түсірді. 2015 жылдың 21 қаңтарында Спорттық төрелік соты ФИФА ДРК шешімін жоққа шығарды; Муту өтемақы төлеуге жалғыз жауапкер болып қалды. 2018 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот 2015 жылғы CAS шешіміне қарсы Мутудың шағымын қабылдамады.

Ювентус

2005 жылдың 12 қаңтарында Муту итальяндық «Ювентус» клубымен бес жылдық келісімшартқа қол қойды, футболдан 18 мамырға дейін шеттетілгеніне қарамастан. «Ювентус» клубының Еуроодаққа мүше емес шетелдік ойыншыны сатып алуға орын болмағандықтан, бұл трансферге «Серия А» клубы «Ливорно» да қатысты, ол ойыншыны сатып алып, бірден «Ювентусқа» сатты.

Фиорентина

2006 жылдың 8 шілдесінде «Фиорентина» клубы Мутумен 8 миллион еуроға келісімшарт жасағанын хабарлады. 2008 жылдың шілдесінде «А.С. Рома» оны толыққанды сатып алу үшін 18-20 миллион еуро көлемінде ұсыныс жасады, бірақ Муту Флоренцияда қалуы мүмкін екенін айтты және ақырында 2012 жылға дейін жаңа келісімшартқа қол қойды. 2010 жылдың 29 қаңтарында Муту тоғыз күн бұрын «Лациоға» қарсы өткен Италия кубогы матчынан кейін допинг тестілеуден өтпегені хабарланды, онда ол екі гол соғып, «Фиорентинаның» 3:2 есебімен жеңіске көмектескен. Италиялық допингке қарсы прокуратура ИНОК-тан Мутуға бір жылға тоқтау салуды сұрады. Нәтижесінде, 19 сәуірде ол тоғыз айға тоқтатылды, бірақ кейін бұл мерзім алты айға қысқартылып, 29 қазанда аяқталды. Тоқтау мерзімі біткеннен кейін, 2011 жылдың 7 қаңтарында Муту келісімшартты бұзғаны үшін клубтан шеттетілді. Осы оқиғалардан кейін Муту клубтан кешірім сұрап, агенті Виктор Бекалимен жол ашты. 2011 жылдың 3 ақпанында «Фиорентина» ойыншының бірінші командаға дереу қайта оралғанын жариялады.

Кейінгі мансап

2011 жылдың 23 маусымында «Чезена» клубы екі жылдық келісімшартқа сәйкес Мутумен келісім жасасқанын ресми түрде хабарлады. 15 қаңтарда Муту «Новараға» қарсы екі гол соқты және «Серия А» чемпионатындағы голдарының жалпы санын 101-ге жеткізді. Бірнеше сәтті ойын көрсетпегеннен кейін, 11 сәуірде Муту «Дженоаға» қарсы гол соқты, нәтижесінде «Чезена» тең нәтижеге қол жеткізді. 2012 жылдың жазында «Чезена» «Серия А»дан төмендегеннен кейін, тараптар өзара келісім бойынша келісімшартты тоқтатты. «Чезенадан» босатылғаннан кейін, Муту 2012 жылдың 28 тамызында француз «Лиг 1» чемпионатының «Аяччо» клубымен жаңа келісімшартқа қол қойды. Ол Корсикада итальяндық мәдениетті ұнататынын, зейнетке шығу туралы айтылған қауесеттерді жоққа шығарды және «Пари Сен-Жермен» клубының ойыншысы Златан Ибрагимовиктен көп гол соғатынын мәлімдеді. Клуб президенті Ален Орсони Мутудың 1978 жылы Джонни Реп «Бастияға» келгеннен бері Корсикаға келген ең танымал ойыншы екенін айтты. Өткен маусымдағы голдары «Аяччоны» «Лиг 1»-де қалдыруға жеткілікті болғаннан кейін, Мутудың екінші маусымында ол 9 матч өткізіп, есеп айырмасын аша алмады. 2014 жылдың 14 қаңтарында ол отандасы Штефан Попескумен бірге келісімшартты бұзды. Сол күні ол 10 мың жанкүйердің алдында «Петролул Плоешти» клубында таныстырылды. Оған бұрынғы халықаралық командаласы Космин Контра қол қойды. 2014 жылдың жазында Муту «УЕФА Еуропа лигасының» үшінші іріктеу кезеңінде «Виктория Пльзень» клубына қарсы екі матчта гол соқты. «Петролул» командасы осы екі ойынның қорытындысы бойынша 5:2 есебімен жеңіске жетті. 2014 жылдың 26 қыркүйегінде «Петролул» клубы тараптар арасындағы келісімшартты тоқтату туралы хабарлады. 2015 жылдың 30 шілдесінде Муту үнді «Супер лигасының» «Пуне Сити» клубымен келісімшарт жасасты. 2016 жылдың қаңтарында Муту Румынияға оралып, «ASA 2013 Târgu Mureș» клубына қосылды. Ұлттық құраманың бас жаттықтырышы Ангел Иорданеску егер ол Үндістаннан жақсы лигада ойнаса, «УЕФА Еуро-2016» құрамасына ілігу мүмкіндігі бар екенін айтты.

2000 жылғы евро

Ол УЕФА Еуро-2000 турнирінде төрт матчтың үшеуінде ойнады, және Румыния алғаш рет ширек финалға өтті.

2008 жылғы еуро

Муту 2008 жылғы Еуропа чемпионатында Италияға қарсы өткен екінші матчының 55-ші минутында Румынияның жалғыз голын соқты. Алайда, сол ойында ол екінші таймда итальяндық қақпашы Джанлуиджи Буффон сақтап қалған пенальти соққысын орындады, бұл Италияның турнирден шығуына және Румынияның ширек финалға өтуіне мүмкіндік беретін еді. Кездесу 1:1 есебімен аяқталды. 2009 жылдан бері Румыния ұлттық құрамасының бас жаттықтырушысы Рэзван Луческу оны құрамаға шақыруға қатысты ойларды айтудан тартынды, себебі Муту 2010 жылғы әлем чемпионатына іріктеу турнирінде Сербиямен өткен матчтан кейін арақ ішкені анықталды. Нәтижелердің нашар болуы мен жанкүйерлердің қысымы салдарынан Рэзван Луческу оны қайтадан шақыруға мәжбүр болды. Муту құрамаға оралғаннан кейінгі алғашқы матчында, 2011 жылдың 29 наурызында Люксембургті 3:1 есебімен ұтып, Румынияның іріктеу турниріндегі алғашқы жеңісіне қол жеткізді. Ол сондай-ақ келесі ойында, 2011 жылдың 3 маусымында Босния және Герцеговинаға қарсы өткен матчта бір гол соқты, нәтижесінде Румыния 3:0 есебімен жеңіске жетті.

Халықаралық тыйым салу

2011 жылдың 11 тамызында Муту және оның командаласы Габриэль Тамаш 10 тамыз күні кешке барда ішімдік ішіп отырғандары үшін Румыния ұлттық құрамасынан шеттетілді, ал олардың командаластары Сан-Мариноға қарсы жолдастық ойында болған.

Ойын стилі

Жоғары шеберлікке ие және шығармашыл ойыншы, гол соғуға қабілетті Муту, бірақ карьерасы бойы алаңнан тыс мәселелермен күресті. Ол бірнеше шабуылдық позицияларда ойнай алатын, көмекші шабуылшы, негізгі шабуылшы, қанат және шабуылдаушы жартылай қорғаушы ретінде пайдаланылды, себебі ол гол соғумен қатар, нәтижелі пас беруге де қабілетті еді. Көптеген жағдайларда өзінің отандасы Георге Хагимен салыстырылатын Муту, өзінің қарықтарында жылдам және икемді, тамаша техникалық дағдылары мен дриблингке ие, сондай-ақ стандарттық және пенальти соққыларын дәл орындайтын еді. Талантты болғанына қарамастан, ол жарақаттануға бейім және мансабы бойы тұрақсыздыққа айыпталып келді, сонымен қатар темпераментті мінезімен және алаңдағы әрекеттерімен танымал болды. Осы себепті, ол өзінің толыққанды әлеуетін ашпаған деп есептелді.

Басқарушылық мансап

Муту өзінің бас бапкерлік мансабын 2018 жылдың сәуірінде Румынияның "Лига I" клубы "Волюнтаридің" бас бапкері болып тағайындалғанда бастады. Ол бұрынғы бас бапкер Клаудиу Никулескудің кеткенінен кейін екі жылдық келісімшартқа қол қойды. Бірақ оның қызметі тек екі айға созылды. Ол клубты "Чиндия Тырговиштеге" қарсы плей-офф жеңісімен құлдыраудан сақтап қалса да, клубтың директорлар кеңесі 14 маусымда Мутуды қызметтен босатуды шешті. Клуб президенті Дэн Лиаса кеңестің шешімімен келіспей, клубтан кетті. 2018 жылдың шілдесінде Муту Біріккен Араб Әмірліктерінің "Аль-Вахда" клубымен резервтік команданың бас бапкері ретінде келісім жасасты. 2023 жылдың 11 шілдесінде "Нефтчи" Мутуды жаңа бас бапкері етіп тағайындағанын хабарлады. 2023 жылдың 24 желтоқсанында Муту өзара келісім бойынша келісімшарты тоқтатылғаннан кейін "Нефтчи" бас бапкері лауазымынан кетті. 2024 жылдың 24 қаңтарында Муту "Лига I" клубы "КФР Клуждың" бас бапкері болып тағайындалды. 2024 жылдың 3 сәуірінде Муту "КФР Клуж" бапкері лауазымынан өзінің қалауымен кетті.

Жеке өмір

Муту 2000-шы жылдардың басында израильдік модель және актриса Моран Атиаспен қарым-қатынаста болды. 2001 жылдан 2003 жылға дейін ол румыниялық актриса және тележүргізуші Александра Динумен үйленген, олардың Марио (2002) деген ұлы бар. 2005 жылы ол доминикандық модель Консуэло Матос Гомеске Римдегі румын православие Скала Селли шіркеуінде үйленді. Олардың екі қызы бар, Адриана (2006) және Майя Вега (2008). Олар 2015 жылы ажырасты. 2016 жылы бұрынғы модель Сандра Бачичиге үйленді. Олардың Тиаго Адриан Муту (2017) атты ұлы бар.