Кіріспе

Аппалакиялық діни ағым. Ескі тұрақты баптист ағымы – Америка колонияларының тұрақты және бөлек баптистерімен, сондай-ақ Ұлыбританияның ерекше баптистерімен тамырласқан Аппалакиядағы ең көне ағымдардың бірі. Соңғы екі онжылдықта бұл ағымның мүшелерінің саны айтарлықтай азайды. Мүше санының азаюына себеп болуы мүмкін нәрселердің бірі – ерлердің шорт емес, ұзын шалбар, ал әйелдердің ұзын көйлек киюі керек деген сияқты, Киелі кітаптың қатаң түсіндірмелері. Басқа түсіндірмелерге әйелдерге шаштарын кесуге немесе шіркеу мәселелері бойынша көпшілік алдында сөйлеуге рұқсат етілмеуі жатады, бірақ олар құдайға мадақ айту кезінде дауыстап айтуға болады. Қатаң киім талаптары мен нормаларды сақтамайтын мүшелер "қауымнан қуылды", яғни қауымнан шығарылып, тіпті олардан жаңылған болуы мүмкін. Ескі тұрақты баптист сенімі және оның көптеген тармақтары мен топтары Кентукки және Вирджиния шекарасының бойындағы немесе жанындағы кейбір ауылдық Орталық Аппалачия округтерінде әлі де басым дін болып табылады. Көптеген шіркеулерде қауым қайтыс болған мүшелерінің суреттерінен жинақ құрайды.

Тарих

АҚШ-тағы Иса Мәсіхтің Ескі Тәртіпті Баптист шіркеулері және олардың бауыр шіркеулері – Тәртіпті Бастапқы Баптисттер өз тарихын Америка колонияларында пайда болған шіркеулерге жатқызады. Бұл алғашқы шіркеулер Мәсіхтегі Тәртіпті Баптист шіркеулері және Бөлек Баптист шіркеулері ретінде ұйымдастырылып, Жаңа Англиядан Джорджияға дейін таралған. Америка колонияларында үлкен көші-қон болды, көптеген баптист пионерлері Вирджинияның батыс бөліктеріне, Кентукки және Теннесси аймақтарына қоныс аударды. 1802 жылы Солтүстік округтік қауымдастық 1788 жылы құрылған Оңтүстік Кентукки қауымдастығынан құрылды. Солтүстік округ 1813 жылы Жанар көздерді бөліп шығарды, ол 1825 жылы Жаңа Салем қауымдастығын құруға негіс болды. Батыс және Оңтүстік-Батыс Вирджинияда да осындай шіркеулер мен қауымдастықтар ұйымдастырылды. 1800 жылы Гринбрир қауымдастығы 1812 жылы Тейз алқабы қауымдастығын бөліп шығарды. 1811 жылы Вашингтон округтік қауымдастық Тәртіпті Баптист қауымдастығы ретінде құрылды, бірақ оның бастауы 1786 жылы Sandy Creek бөлек баптистік қауымдастығының өкілеттігімен құрылған Холстон қауымдастығына саяды. Санди-Крик бөлек баптистері 1756 жылы өздігінен ұйымдасты. Бірақ Вашингтон округтік қауымдастығы құрылғаннан кейін Тәртіпті Баптисттердің преамбуласын және конституциясын қабылдады. Бүгінгі Ескі Тәртіпті Баптист шіркеулері де осы ескі қауымдастықтарға қатысы бар шіркеулерге тікелей немесе жанама түрде байланысты. Біз 1765 жылы құрылған Элкхорн қауымдастығының, 1810 жылы құрылған Ликинг қауымдастығының, тіпті 1707 жылы құрылған Филадельфия қауымдастығының және 1766 жылы 19 тамызда құрылған Кэтоктон қауымдастығының қызметшілері мен мүшелері ретінде қатысқан адамдарды табамыз, олар Ескі Тәртіпті Баптисттерді құруға қатысты. 1825 жылы Ескі Тәртіпті Баптисттердің Жаңа Салем қауымдастығы құрылды, бұл қауымдастық Жанар көздер қауымдастығының бір бөлігі болды. Жаңа Салем қауымдастығы 1854 жылы Баптисттен Регулярлы Біріккенге, 1870 жылы Регулярлы Примитивке, 1871 жылы Регулярлы Баптистке, ал 1892 жылы Ескі Тәртіптіге бірнеше рет өзгерді. «Ескі Тәртіпті Баптист» деген сөзбен синоним болған атаулар, кем дегенде, осы сенімнің алғашқы тарихында Регулярлы Тағдырлық Баптист, Жеке Баптист, Ескі мектеп Баптист, Біріккен Баптист, Регулярлы Бастапқы Баптист және Ескі мектеп немесе Ескі тәртіпті Баптист шіркеулері мен қауымдастықтары кірді. Бұл терминдер бірдей жалпы мағынаны білдіреді және аталған көптеген қауымдастықтар бір-бірін алмастыра пайдаланады. Бірнеше Ескі Тәртіпті Баптист қауымдастықтары және көптеген шіркеулер Ескі Тәртіпті Баптисттердің Жаңа Салем қауымдастығынан басқа бастамасы бар. Жанар көздер қауымдастығы (1813), Қызыл құс қауымдастығы (1823), Тау қауымдастығы (1856), Қызыл өзен қауымдастығы (1876) – барлығы Солтүстік округтік қауымдастықтан тікелей тараған. Mud River қауымдастығы (1888), Twin Creek қауымдастығы (1850), Спенсер қауымдастығы (1898) және басқалары әртүрлі шіркеулер мен қауымдастықтар кластерлерінен пайда болды. Вирджинияда және басқа жерлердегі кейбір Ескі Тәртіпті Баптист шіркеулері Сэнди-Крик қауымдастығы шіркеулерінен, сондай-ақ Вашингтон қауымдастығы мен Пауэлл аңғарының үш бұрамасы қауымдастығынан тарады. Филадельфия және Кэтоктон қауымдастығының шіркеулерінен тікелей келген немесе құрамында мүшелері бар Ескі Тәртіпті Баптист шіркеулері бар. Ядкин, Холстон, Кехуки және Роринг Ривер қауымдастығының шіркеулері де бар. Батыс Вирджинияның Элкхорн Тәртіпті Баптист қауымдастығы және Батыс Вирджинияның Пайнвилл Бастапқы Баптист қауымдастығы. Твин-Крик қауымдастығы 1850 жылы Ликинг-Ривер Баптист қауымдастығының бөлінуінен құрылды. Твин-Крик қауымдастығы 1850 жылы Кентуккидегі «Ескі Тәртіпті Баптист» атағын алған алғашқы қауымдастықтардың бірі болды. Твин-Крик қауымдастығын құрайтын шіркеулердің тамыры Элкхорн қауымдастығындағы Тәртіпті Баптист қауымдастығында {Кентукки}. Твин-Крик Ескі Баптист қауымы тараған кезде, қалған шіркеулер хат арқылы Солтүстік округтік қауымдастыққа кірді. Mud River қауымдастығы 1888 жылы Pocatalico Particular Baptist Association-ның бөлінуінен пайда болды. Mud River көп жылдар бойы «Бастапқы Баптист» атауын Жаңа Салем қауымдастығымен хат алмасу кезінде қолданды, кейін өзін Регулярлы немесе Ескі Регулярлы Баптист деп атады. Sandlick Regular Primitive Association және Mates Creek Regular Primitive Baptist екеуі де Жаңа Салем Ескі Тәртіпті Баптист қауымдастығының ұрпақтары. Бұл қауымдастықтар мен Жанар көздер қауымдастығы «Регулярлы» және «Ескі Регулярлы» атауларын Бастапқымен бірге қолданды. «Ескі» сөзі Регулярлы Баптистке көптеген Регулярлы Баптисттер миссиялық кеңестерге қосылғаннан және хат алмасуды бастағаннан кейін жақын уақытта қосылды. Бұл Ескі (немесе түпнұсқа) Регулярлы Баптисттерді Жаңа мектеп Баптисттерінен ажырату үшін жасалды. «Ескі мектеп», «Ескі Тәртіпті», «Ескі тәртіп» және «Бастапқы» терминдері осы кезеңде пайда болды және олардың ескі құлшылық формасын көрсету үшін Баптист атына қосылды және олардың қабылдамаған нәрселерін көрсету үшін, мысалы, жексенбі немесе сенбі мектептері, діни семинариялар, миссиялық кеңестер және т.б. Ескі Тәртіпті Баптисттер 1800 жылдардың соңында «Абсолютті» Тағдырдың барлық жақсы және жаман нәрселерге, Нақты мәңгілік жандық одаққа, [Мәңгілік балалар доктринасына] және Адалуға қатысты доктриналарға алаңдады. Жаңа Салем қауымдастығының 1892 жылғы мінезтамаларында Жаңа Салем қауымдастығы барлық нәрсенің «Абсолютті» Тағдырының доктринасынан қорқып, ол Құдайды адамның күнәсінің авторы етіп, және мәңгілік құтқаруға жұмыстың қажеттілігін үйрететін Арминиан доктринасынан қорқып еді. Үштік өзеннің үш бұрамасындағы айналымдық хат Нақты мәңгілік жандық одақты қолдау үшін тарала бастады. Бауырлар өз көзқарастарында одан да экстремалды болғандықтан, уағыздардағы пікірталас жиіледі. Орталық Аппалачидегі Ескі Тәртіпті Баптисттер шындығында, жылдар бойы доктрина мен тәжірибе бойынша бірнеше бөліністерді бастан өткерді. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында олар барлық нәрсенің Абсолютті Тағдыры және Нақты мәңгілік жандық одақ және мәңгілік жаратылыс теориялары бойынша үлкен бөліністерге ұшырады; бұл олардың ең үлкен бөлінуінің себебі болды, Адалу және Таңдау доктриналарындағы айырмашылықтармен бірге, бұл бөліністер мен дауларды күшейтті. Жаңа Салемнің үш қызы – Одақ, Мейтс Крик және Сэндлик – бөлінді. Жаңа Салем анасы Жанар көздер қауымдастығымен хат алмасуын тоқтатты, өйткені оның құпия тапсырыстарға жататын мүшелері болды. Біріккен Баптист қауымдастықтары құпия тапсырыстар мен қайғылы орындықтар үшін тоқтатылды. 1960 жылдары мәңгілік өмір қашан басталады деген пікірталас басталды. Жаңа өмір сенім мен тәубеге [керуге] дейін немесе сенім мен тәубеден [керуден] кейін жаратылды ма? Кейбір Ескі Тәртіпті Баптисттер басқа Бастапқы Баптисттердің (Ескі және Абсолютті Тағдырлық Бастапқы Баптисттер) жаңғыру туралы көзқарастарымен келіседі, яғни жаңғыру – Құдай Ұлының даусы естілгенде бірден болатын жаңа туу [Жохан 5:25]. Бұл Ескі мектепті Баптисттер мәңгілік өмір мен құтқарудың Құдайдың шапағатымен тегін сый ретінде берілетініне және сайланғандардың қасиетті шақырумен шақырылатынына қатаң сенімді. (II Тимофей 1:9) Бұл тиімді шақыру «Христостың жарығы» доктринасы (I Петр 2:9) деп аталады, сонымен қатар «Жарық – өмір» доктринасы ретінде белгілі. Бұл көзқарас сенім мен тәубе жаңғырудың нәтижесі екенін және оның себебі еместігін үйретеді. Олар адамның Рухпен жанға келтіріліп, сенім мен тәубеге дейін мәңгілік өмірге ие екенін ұстайды, ал Евангелия өмір мен өлімсіздікті жарыққа шығарады, бірақ жаңғыруға қатыспайды. Жаңғыру...

Сенім және іс-әрекет

Ескі регюляр баптистерінің теологиясы «жарасымен сайлау» болып табылады, бұл Мүқаддес кітапта былай айтылған: «Жақсылықпен құтқарылды, сенім арқылы». Барлық ескі регюлярлар «жарасымен сайлауды» уағыздаса да, олардың арасында сайлау және тағдыр туралы пікірлердің айырмашылығы бар. Бүгінде қай топтың уағыздауын тыңдасаңыз, олардың ілімі абсолютті тағдырдан бастап, адамның еркіндікке ие моральдық тұлға болуына дейін жетеді. Ескі регюляр баптистерінің көпшілігі осы екі шектік көзқарас арасындағы ілімді ұстанады, абсолютизм – ең азғын топ. Ескі регюляр баптистері эсхатологиялық тұрғыдан біріккен, барлық топтар Шайтанның Мәсіхтің жердегі қызметі кезінде байланғанына және мың жылдық мерзімнің уақыт кезеңін білдіретіндей символдық түрде түсіндірілуі керек екеніне сенеді. Әрине, соңғы күн және жалпы сот болады [барлық өлгендердің тіріліп, ізгілер мен жамандардың сотталатын сағаты]. Ескі регюляр баптистерінің барлығы тәжірибелік жақсылыққа, толық суға батырып шомылуға, шақырылған және ресми түрде тағайындалған рухани қызметке сенеді. Ескі регюляр баптистерінің топтары Мәсіхтің Құдайдың мәңгілік Ұлы екеніне, Ол қазір де, әрқашан да Мәсіх болғанына және болатынына келіседі. Ескі регюляр баптистері Құдайлыққа (бірлікте үш) сенеді, Ескі және Жаңа өсиеттердің Құдайдың жазылған сөзі және оның қатесіздігі екендігіне сенеді [жарайтын жалғыз ағылшын нұсқасы – Король Джеймс нұсқасы], күнәкарлар тәубеге шақырылады, шомылудан бұрын сенім мен тәубе екеуі де қажет, әділдік Құдайдың сыйланған ізгілігі арқылы келеді. Шіркеулер бір-бірімен қарым-қатынас жасайтын жергілікті бірлестіктер құрады. Бұл қарым-қатынас басқа бірлестіктердің жиналыстарына қатысатын хатшыларды сайлау арқылы ресми түрде сақталады. Уағыздаушылар Құдай шақырады (адамнан оқытылмайды), жалақы алмайды және импровизациялық (көбінесе әндетілетін) уағыздар айтады. Шомылу (ағын сумен), Иеміздің соңғы кешкі асы және аяқ жуу рәсімдері қасиетті саналады. Ескі регюляр жиналысында, әсіресе әйелдер арасында, дауыс көтеру жиі кездеседі. Дінгерлік тәжірибелер ұзақ процеске ұласуы мүмкін, күнәға оянудан бастап, жанның сенімсіздігі мен азабына дейін, тәубеге және сенімге дейін.

Сызықты ән

Ескі қағидалы баптистердің ерекше бір белгісі – аспапсыз, қатарлап оқылған, қауымдық ән салу тәсілі. Джефф Титонның айтуынша, "жетекші әннің бірінші жолын оқиды, ал қауым әнді танығанда қосылады. Содан кейін ән жол-жолмен жалғасады: жетекші қысқаша бір жолды оқиды, сосын қауым сол сөздерді қайталайды, бірақ жетекшінің оқуынан немесе қатарлап оқу күйінен әлдеқайда ұзын және күрделі әуенмен". Э. Д. Томастың "Мәдениеттер мен рухани әндер" (1877) және Эдвард В. Биллапстың "Жағымды әнші" (1854) кітабы – осы шіркеулерде жиі қолданылатын, тек сөздері ғана жазылған ән жинақтарының екеуі. Забурлар мен әнұрандарды қатарлап оқу тәсілі бұрын Ұлыбритания мен Америкада кең таралған. Британ аралдарында бұл дәстүрдің жалғыз қалдығы Шотландияның Сыртқы Гебрид аралдарында сақталған, онда ол гэль тілінде орындалады.

Ағымдағы жағдай

Ескі Регламенттік баптистердің күші Аппалачия аймағында, әсіресе Кентукки және Вирджиния шекарасында орналасқан, бірақ Ескі Регламенттік баптистер шіркеулері Мичиганға дейін солтүстікке, Флоридаға дейін оңтүстікке тараған, сондай-ақ Вашингтон штатында да бірнеше шіркеулер бар. Қазіргі таңда Нью-Сейлем байланысында сегіз жергілікті қауымдастық жұмыс істейді: Жаңа Салем, Солтүстік Жаңа Салем, Ескі Достық, Ескі Үндістан Төңірегі, Филадельфия, Сардис, Одақ. "Индиан Боттом", "Суверен Грейс", "Тау №1" және "Тау №2 Достық", "Бетел" қауымдастықтары енді Жаңа Салем тобымен байланысы жоқ тәуелсіз ұйымдар болып табылады. Бұл 14 қауымдастық және қауымдастыққа тіркелмеген тәуелсіз шіркеулер 6000-нан астам мүшесі бар 350-ден астам шіркеуді қамтиды. Халық әншісі Жан Ричи Кентуккидегі Ескі Регламенттік баптистердің мүшесі болған.