Кіріспе
Пестицид
chembox
| Расталған өрістер = өзгертілді
| Қадағаланатын өрістер = өзгертілді
| расталған түсініктемесі = 415672056
| Кескін файлы = Chlordecone.png
| Кескін өлшемі = 120px
| Кескін файлы2 = Chlordecone Kepone 3D.png
| Кескін өлшемі2 = 120px
| IUPAC атауы = decachloropentacyclo[5.3.0.02.6.03.9.04.8]decan 5 one
| Басқа атаулар = Chlordecone, Clordecone, Merex
CAS атауы: 1,1a,3,3a,4,5,5,5a,5b,6 decachlorooctahydro 1,3,4 metheno 2H cyclobuta[cd]pentalen 2 one
|Бөлім1=
|Бөлім2=
|Бөлім4=
|Бөлім7= Chembox Қауіптері
| Басты қауіптер = канцероген
| IDLH = Белгісіз. Chlordecone – 2009 жылы тұрақты органикалық ластаушы заттар туралы Стокгольм конвенциясымен бүкіл әлемде тыйым салынған, белгілі бір тұрақты органикалық ластаушы (POP) зат.
chembox
| Verifiedfields = changed
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 415672056
| ImageFile = Chlordecone. png
| ImageSize = 120px
| ImageFile2 = Chlordecone Kepone 3D. png
| ImageSize2 = 120px
| IUPACName = decachloropentacyclo[5.3.0.02.6.03.9.04.8]decan 5 one
| OtherNames = ChlordeconeClordeconeMerex
CAS name: 1,1a,3,3a,4,5,5,5a,5b,6 decachlorooctahydro 1,3,4 metheno 2H cyclobuta[cd]pentalen 2 one
|Section1=
|Section2=
|Section4=
|Section7=Chembox Hazards
| MainHazards = carcinogen
| IDLH = N. D. Chlordecone is a known persistent organic pollutant (POP) that was banned globally by the Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants in 2009.
Синтез
Хлодекон гексахлорциклопентадиенді димеризациялау және кетонға гидролиздену арқылы өндіріледі. Сонымен қатар, ол мирекстің негізгі ыдырау өнімі болып табылады. Кепонеға ұшыраған аймақтағы кем дегенде 29 адам ауруханаға түсті. Хлодекон, басқа да зиянды заттармен бірге, 1976 жылы Джеральд Фордтың Токсикалық заттарды бақылау туралы заңды жартылай мақұлдауына ықпал еткен факторлардың бірі ретінде аталады, ол "қабылданған ең даулы реттеуші заң жобаларының бірі болып қала береді". 2009 жылы хлодекон Тұрақты органикалық ластаушылар жөніндегі Стокгольм конвенциясына енгізілді, ол оның өндірілуі мен қолданылуын бүкіл әлемде тыйым салады. LC50 (LC = өлімге әкелетін концентрация) Etroplus maculatus үшін 35 мкг/л, ал көк балық және форель үшін 22–95 мкг/кг құрайды. Хлодекон жануарларда миллион есеге дейін биоаккумуляцияланады. Үнемі әсерге ұшыраған жұмысшылар синапстық қосылыстардың бұзылуынан туындаған ауыр құрысуларға шалдығады, сондай-ақ "әйелдерде асқазан және бүйрек қатерлі ісігінен өлім-жітімнің айтарлықтай жоғарылауы байқалды". Хлодеконның GPER (GPR30) агонисті ретінде әрекет ететіні анықталды, ол эстроген жыныстық гормоны эстрадиолмен күшті өзара әрекеттеседі.
Оқиғалар
Хлордеконға қатысты оқиғалардың тарихы "Кім Американы уландырып жатыр?" : Корпоративтік ластаушылар және химиялық дәуірдегі олардың құрбандары (1982) кітабында қарастырылған.
Джеймс өзенінің сағасы
1975 жылдың шілдесінде Вирджиния губернаторы Миллс Годвин-младший Джеймс өзенін Ричмондтан Чесапик шығанағына дейін 100 мильге балық аулауға жапты. Ластану қаупіне байланысты көптеген балықшылар, жағалаудағы кемежайлар, теңіз өнімдерімен айналысатын кәсіпорындар және мейрамханалар, сондай-ақ олардың өзен бойындағы қызметкерлері экономикалық шығынға ұшырады. 1981 жылы осы ұйымдардың ірі тобы Allied Chemical компаниясын федералды округтік сотқа (Вирджиния штатының Шығыс округі) сотқа берді, Allied компаниясының балық және жануарлар дүниесіне салған салдарынан туындаған арнайы экономикалық зиянды өтеуді талап етті. Кейде құқық мектебінің «Құралдар» (Remedies) курстарында қарастырылатын бұл істе сот дәстүрлі «экономикалық зиян ережесін» қабылдамады, ол экономикалық зиянды өтеу үшін жеке зиян немесе мүлікке келтірілген физикалық зиянды талап етеді. Оның орнына, сот талапкерлердің шектеулі тобына – балық аулау қайықтарының иелеріне, жағалаудағы кемежайларға және балық аулау құралдары сататын дүкендерге – Allied Chemical компаниясынан экономикалық зиянды өндіріп алуға рұқсат берді.
Француз Антиль аралдары
Француздық Мартиника мен Гваделупа аралдары хлордеконмен күшті ластанған, себебі оны банан плантацияларында көп жылдар бойы шектеусіз қолданды. 1990 жылы материктік Францияда бұл затқа тыйым салынғанмен, экономикалық жағынан ықпалды банан өсірушілер 1993 жылға дейін Кепонды пайдалануға рұқсат алу үшін қарқынды лоббилік жұмыс жүргізді. Олар балама пестицидтердің жоқтығын айтты, бірақ бұл кейіннен күмәндандырылды. 1993 жылғы тыйымнан кейін банан өсірушілерге қалған қорынан пайдалануға жасырын рұқсат берілді, ал 2005 жылғы Франция Ұлттық Ассамблеясының баяндамасында 1993 жылғы тыйым салғаннан кейін химиялық зат аралдарға заңсыз түрде әкелініп, көп жылдар бойы Curlone деген атпен қолданылғаны айтылады. 2003 жылдан бері екі аралдың жергілікті билігі топырақ хлордеконмен күшті ластанғандықтан, түрлі азық-түлік дақылдарын өсіруге шектеу қойды. 2018 жылы Францияның қоғамдық денсаулық сақтау агенттігі Santé publique France жүргізген ірі зерттеу Гваделупа тұрғындарының 95%-ы және Мартиника тұрғындарының 92%-ы химиялық заттармен ластанғанын көрсетті. Гваделупада простата қатерлі ісігінің диагностикалау деңгейі әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің біріне ие.
Танымал мәдениетте
Кепоне – 1991 жылы Вирджиния штатының Ричмонд қаласында құрылған американдық инди-рок тобы. The Dead Kennedys 1981 жылы шыққан In God We Trust, Inc. альбомына Allied Signal компаниясының айналасындағы дау-дамай мен қызметкерлер қауіпсіздігіне немқұрайлы қарауына сатира ретінде "Kepone Factory" әнін жазды.