Кіріспе

Суча Бескидзка (1961 жылға дейін тек Суча деп аталған) – Польшаның оңтүстігіндегі Бескид Живецкий тауларында, Скава өзенінің жағасында орналасқан қала. Суча округінің әкімшілік орталығы. 1999 жылдан бері Кіші Польша воеводиясының құрамында; ал бұрын 1975–1998 жылдар аралығында Бельско-Бяла воеводиясының құрамында болған.

Орналасқан жері

Суча Бескидзка Бескид тауларының (Бескид Маковский және Бескид Малы) арасындағы аңғарда, Скава өзенінің жағасында орналасқан. 2002 жылы Сучаның ауданы 27,46 км² болды, оның 44% орманды алқаптарды құрады. Қала екі теміржол торабында орналасқан – 97-ші Скавинадан Живецке және 98-ші Суча Бескидкадан Чабовкаға дейін. PKP Sucha Beskidzka теміржол станциясы және локомотив депосы 1880 жылдары салынған. 1964 жылға дейін қала Суча деп аталды. Сол жылы қосылған «Бескидзка» атауы Бескид тауларымен байланысты.

Тарих

Орта ғасырдың соңында Суха-Бескидзка аймағы Ошвицым герцогтығына қарасты. 15 ғасырдың басында Ошвицым князі Ян III Бескидтегі сирек қоныстанған орманды аймақтарды қоныстандыру бағдарламасын бастады. 1405 жылы Стрзала есімді адамға кейін Суха деп аталған елді мекен құруға рұқсат берілді. Стрзала әулеті 15 ғасырдың соңына дейін елді мекеннің иесі болып қалды, содан кейін Суха Слупскилер әулетіне өтті. 1554 жылы Станислав Слупски ауылды итальяндық алтын шебер Гаспаре Кастильонеге сатты, ол өзін Каспер Суски деп атады. Кастильоне Суха қамалының құрылысын бастады. 17 ғасырдың басында Суха Коморовскийлер әулетіне тиесілі болды. 1939 жылға дейін ауыл жеке меншікте болды, оны "Суха мемлекеті" (panstwo suskie) деп атады. Оның иелерінің арасында Виелопольскийлер, Браницкийлер және Тарновскийлер әулеттері болды. 1610 жылдары Пётр Коморовский мұнда приход шіркеуін салғанға қаржы жұмсады және Каспер Сускидің қаласын кеңейтіп, оны резиденцияға айналдырды. Сонымен қатар, Сухада шыны, су, сыра және темір зауыттары болды. Бірнеше патшалық жеңілдіктердің арқасында Суха жергілікті сауда орталығына айналды; 1693-1726 жылдары Анна Констанция Виелопольска басқарған кезде ауыл гүлденді. Суха аймағы Бар конфедерациясының маңызды орталықтарының бірі болды, ал 1772 жылы (Польшаның бөлінісін қараңыз) 3000 халқы бар ауыл Австрияның Галиция провинциясының құрамына кірді. 1840 жылдары Суханы Корчак гербі бар Браницкийлер әулеті сатып алды, олар Суха қамалында үлкен кітапхана мен мұражай ашты. Ауылда 1880 жылдарға дейін жұмыс істеген темір зауыты болды. Сол кезеңде Суха Галициялық көлденең теміржолы бойында теміржол стансасын алды. 1884 жылы Краковпен солтүстік байланысы қосылды, содан кейін Суха маңызды теміржол торабына айналды. 1896 жылы Австрия билігі Сухаға қала мәртебесін берді. 1895-1907 жылдары жаңа шіркеу, ал 1910 жылы Банк Сполдзельчидің жаңа ғимараты салынды. Екінші Польша Республикасында Суха Краков воеводиясына қарасты және Живец округінің құрамына кірді (кейін қала Вадовице округіне берілді). 1922-1939 жылдары қамал Тарновскийлер әулетіне тиесілі болды. 1939 жылы қалада 6200 адам тұрды. 1939 жылдың 3 қыркүйегінде (Польшаға шабуылды қараңыз) Суха Вермахт әскері басып алды. 1939 жылдың соңында қала үшінші рейхке қосылды және Бас үкімет шекарасына жақын орналасқан. Қалада 500-ге жуық еврей тұрды, олар дереу мәжбүрлі еңбекке тартылды. Көптеген поляктар өз үйлерінен шығарылып, шығыстан келген этникалық немістерге орын берілді. 1942 жылдың маусым айында 200-ден астам еврейлер ұсталды және Аушвицке жіберілді, олардың көпшілігі сонда қаза болды. Қалған 300 еврей ескі сыра зауытындағы геттоға жабылды. Көптеген адамдар Скава өзенінде су тасқынының алдын алу үшін мәжбүрлі еңбек етті. 1943 жылдың мамыр айында қалған еврейлердің жартысы Аушвицке жіберілді, олардың көпшілігі қаза болды. Қалғандары еңбек лагерлеріне жіберілді. Соғыстан кейін Польша Халық Республикасының үкіметі Суханы қайтадан Краков воеводиясына қосты. Жаңа аудандар мен тұрғын үйлер салынды, жаңа зауыттар ашылды. 1956 жылы Суха тарихта алғаш рет округ орталығы болды, ал 1975 жылы қала Бельско-Бяла воеводиясының құрамына кірді. 1983 жылы жаңа аурухананың құрылысы аяқталды.

Көрікті жерлер

20-ғасырдың басынан бері Суча Бескидзка Бескид тауларының (Карпаттың бір бөлігі) туристік орталығы болып келді. Осы жерден тауға қарай бірнеше туристік бағыттар басталады. Алғашқы бағыт 1906 жылы белгіленген. Қалада ескі архитектураның көрнекті үлгілері сақталған: Ренессанс кезеңіне (16 ғасыр) жататын, Краковтағы патша сарайының құрметіне Кішкентай Вавель деп аталған (қазір ол мейрамханасы бар қонақ үй ретінде пайдаланылады), монастыры бар шіркеу (17 ғасыр) және 18 ғасырда салынған, "Рим" деп аудалатын ескі ағаштан жасалған қонақ үй.