Монета қалыптарының тозуы және бұрмалану себептері
Die-deterioration doubling
АҚШ және Канада монеталарындағы қалыптың тозуынан (DDD) туындайтын қателер, монета жасау кезіндегі қалыптың нашарлауы, себептері мен алдын алу жолдары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ДДД – бұл көптеген АҚШ және Канада монеталарында монетаны соғуға қолданылатын қалыптың нашаруынан туындайтын кең таралған қателік. Қалыпты дайындау және күтімнің нашар болуы, тым көп тозу және оны шамадан тыс пайдаланудың салдарынан, ДДД соңғы уақыттарда АҚШ ақша соғу орталығы шығарған дерлік барлық серияларда кездеседі. Әртүрлі факторларға байланысты кейбір монеталар оған көбірек бейім, бірақ бұл қателік монеталардың көптеген серияларында байқалады.
Die deterioration doubling (DDD) is a common form of mint made error on many United States and Canadian coins that results from degradation of the die used to strike the coin. Due to a combination of improper preparation and treatment of the dies, excessive wear, and overuse, die deterioration doubling has occurred on nearly every series issued by the US mint in recent times. Certain coins are more susceptible to it than others, due to various factors, but it does occur on most series of coins.
Жарықтау қателері
Қалыптар жасау процесінде екі негізгі қате жіберу мүмкін, нәтижесінде толыққанды емес қалыптар пайда болады. Осы қателердің болғандығын қымбат және ұзаққа созылатын сынақтарсыз анықтау мүмкін емес, бірақ олар қалыптардың айтарлықтай әлсіз болуына және тез тозуына әкеледі. Бұл процесте металлургтер көмірсутектік азайту деп аталатын құбылыс пайда болуы мүмкін. Көмірсутектік азайту – қалыптарды жұмсарту үшін жіберілетін қыздыру пешіндегі металдар мен химиялық заттардың дұрыс араласпауының салдары. Егер пеште жеткілікті көміртек болмаса, болат көміртек мөлшерінен айырылып, жұмсақ болады. Нәтижесінде, химиялық құрамы өзгерген және стандарттан төмен сапалы металлдан жасалған жұқа қабат пайда болады. Қалыптарды қыздырғанда тағы бір көзге көрінбейтін қате пайда болуы мүмкін. Қыздыру пешінен алынғаннан кейін қалыптар 24-36 сағат бойы салқындатылуы керек. Оларды әдетте тездетілген салқындату үшін май ваннасына салады, бірақ қалыптарды бірнеше сағат бойы салқындату қажет. Егер қалыптарды салқындату кезінде дұрыс сақтамаса немесе пайдалану алдында толығымен салқындатуға рұқсат берілмесе, олар тым жұмсақ болады. Қалып қайтадан преске салынып, қайтадан қатайтылғанда, ол жұмсақ болады және тозуға бейім келеді. Егер қалып толығымен салқындатылмағандықтан жұмсақ болса, ол дұрыс өңделген қалыптай қатал болмайды. Дегенмен, жақсы және нашар қалыптардың арасында көзге көрінетін айырмашылық болмайды; қалыптың құрылымындағы өзгеріс оны біршама уақыт пайдаланғанға дейін байқауға болмайды.
During the annealing process of die making, two main errors can occur, resulting in less than perfect dies. It is impossible to tell without expensive and lengthy tests whether these errors occurred, but they will lead to significantly weaker dies and a higher tendency to deteriorate quickly. The first thing which can happen to a die in this process what metallurgists call decarburization. Decarburization is the result of an improper mix of metals and chemicals in the annealing furnace where the dies are sent to soften. If there is not enough ambient carbon in the furnace, the steel will give up some of its carbon and will become soft. The result is a thin surface of inadequate metal whose chemical composition has been altered and is below standard. Another less obvious error can also occur when heating the dies. After being taken out of the annealing furnace, the dies must cool for 24 to 36 hours. They are usually given an oil bath to cool them more quickly, but the dies must still cool for a period of several hours. When the dies are cooling, if they are not stored properly or not allowed to fully cool before being used, the result is a much softer die. When the die is subjected to the hubbing press again and work hardened again, it will be softer and more susceptible to wear. If the die is softer because it was not fully cooled, it will not harden to the same standard as a die which has received proper treatment. However, there will not be a noticeable difference between a good die and a bad die; the change in the structure of the die is not apparent until it is used for a period of time.
Дискілерді шамадан тыс пайдалану
Қазіргі заманғы баспа машиналарында бір минут ішінде шамамен 120 монета шығарылады. Бұл – қысқа мерзімде өндірілген көптеген монеталар, әрі қалыптың (штамптың) өмірі шексіз емес. Дегенмен, монеталар жасауға қолданылатын металдар қалыптың тозуын жылдамдатады. Никель – бүгінгі монеталарда қолданылатын негізгі металдардың бірі, ол өте қатты және тез тозады. Мыс ғасырлар бойы қолданылып келеді, себебі оның икемділігі жоғары және монета жасау оңай. Алайда, одан да ұзақ пайдаланса, қалыпты тоздырады. Белгілі бір мысал – 1955 жылғы «жақырып қалған қос қалып». Бұл монета 1955 жылғы қос қалыпты центтің орнына сатылады, бірақ шын мәнінде ол қалыптың тозуынан туындаған қалыптың нашарлауының нәтижесі. Монета соққанда, монеталық табақша (планшет) қыздырылмайды. Планшетті жұмсақ әрі иілгіш жасауға болғанымен, қосымша уақыт пен шығын Монетахана үшін тым ауыр болар еді. Сондықтан планшет бөлме температурасында соғылады, ал монетаның пішінін қалыптастыратын жалғыз күш – оны соғу үшін қолданылатын зор қысым. Күміс, алтын немесе мыс сияқты қарапайым металдардан гөрі қаттырақ никель сияқты металды пайдаланғанда, қысым күші артуы керек. Никель монета немесе кез келген монета соққанда, металл алдыңғы және артқы қалыптың контурларына «ағып» енуі керек. Металл атомдары қалыпқа ағып кіргенде ағын сызықтары пайда болады. Бірақ егер металл қалыптың өткір бұрышынан, мысалы, монета белгісінің немесе жазудың жиегінен ағып өтсе, бұл бөлшектердің бұзылуына әкеледі. Осының салдарынан қалып тозады және әр соққан сайын бір бөлігі жоғалады. Қалыптың нашарлауынан туындаған екі еселену (дублирование) көбінесе монетаның күні мен монета белгісінде байқалады, себебі бұл ұсақ бөлшектер даланың ортасында жалғыз орналасқан, ал металл жақын маңдағы ойыстардың көмегінсіз оларға ағып енуі керек. Металл монета белгісіне немесе күніне ағып кіргенде, қалыптың бұрышы тозады, ал уақыт өте келе монетада қалыптың нашарлауынан туындаған екі еселену ретінде көрінеді. Сонымен қатар, Монетахана қалыптарды жылтыратып, оларды ұзақ пайдалану тәжірибесін қолданады. Егер қалыпта тозу белгілері байқалса, Монетахананың техникалық маманы оны жылтыратып қайта пайдалануға жібереді. Алайда, қалыптың тозуы тездейді және оны жылтырату тозу мәселесін шешпейді. Осылайша, мыңдаған монеталар тез арада соғылғаннан кейін, қалыптағы тозу соншалықты күшті болады, қалыптың нашарлауынан туындаған екі еселену пайда болады.
In modern presses, a die strikes approximately 120 coins a minute. This is a large number of coins produced in a short time, and obviously the die cannot last forever. However, the process of wearing the die is only hastened by the metals used in coins. Nickel, one of the main metals used in today’s coins, is quite hard and causes wear quickly. Copper has been used for centuries because of its malleability and the ease with which it makes coins. However, it too wears the dies when they are used for too long. An infamous example is the 1955 "poorman’s double die." This coin is sold as a replacement for the 1955 doubled die cent, but it is no more than Die Deterioration Doubling, caused by wear on the dies. When a coin is struck, the planchet is not heated. Although the planchet would be softer and more malleable, the extra time and expense would prove too great for the Mint. The planchet is therefore struck at room temperature, and the only thing which makes the coin form is the tremendous pressure used to strike it. With a metal such as nickel, which is harder than a normal coin metal like silver, gold or copper, the pressure must be greater. When a nickel coin, or any coin, is struck, the metal must "flow" into the contours of the front and back dies. It is through the atoms of the metal flowing into the dies that flow lines are created. However, when metal flows over a sharp corner in the die, like the edges of a mintmark or words, it tends to roll the detail out. It wears on the die, and a little detail is lost with every strike. Die Deterioration Doubling is most prevalent on the date and mintmark because these fine details are alone in the middle of the field, and the metal must flow into these without the help of other valleys nearby. When the metal rolls into the mintmark or date, it wears away the corner of the die, and after long enough will appear on the coin as Die Deterioration Doubling. In addition, the mint has a practice of polishing the dies and using them longer. When a die begins to show evidence of wear, a mint technician will polish the die and reuse it. However, the die is still rapidly deteriorating, and polishing it cannot avoid the problem of wear. So, after many thousand coins in rapid succession, the wear on the die has gotten so bad that it appears as Die Deterioration Doubling.
Сәйкестендіру
Жарақаттың екі еселеуі бірнеше қарапайым себептерден туындайды, бірақ оны анық табу қиын болуы мүмкін. Бір-біріне ұқсас көрінетін көптеген белгілер бар, алайда олардың әрқайсысының ерекшеліктерін тәжірибемен оңай анықтауға болады. Жарақаттың екі еселеуі жиі хабтың екі еселеуімен шатастырылады. Екі түрдің де екі еселеуіне себеп болатын факторлар әртүрлі, бірақ олардың дайын монетадағы көрінісі көбінесе ұқсас болады. Жарақаттың екі еселеуі көбінесе монета таңбасының және күнінің маңында пайда болады, себебі олар монета бетінде жалғыз орналасқан. Егер ол басқа элементтерде, мысалы, бюст суретінде байқалса, екі еселеуден гөрі әлсіз соққыға ұқсайды. Зақымдалған элементтерді жақыннан қарастырғанда, екі еселеудің өте ретсіз екені көрінеді. Бұл монета металлының тек бір бағытта ғана емес, барлық жақтан ағып, қалыпты тозуға себеп болатындықтан болады. Оның нақты пішіні жоқ және ол бірнеше түрлі, бірақ ұқсас түрлерде көрінуі мүмкін. Көбінесе ол жұқа металл тіреуі немесе тараған дақ сияқты көрінеді. Сондай-ақ, әріптердің қалыңдап, бұрмаланғандай көрінуіне себеп болуы мүмкін. Зақымдалған сызықтар анық емес, бірақ заттар көбінесе ісінген, кеңейген, бұлыңғыр, бұрмаланған және зақымдалған болып көрінеді. Бұл хабтың екі еселеуінен өзгеше, себебі хабтың екі еселеуі түпнұсқадан сәл бұрылған, анық екінші кескін ретінде көрінеді. Монетаға кездейсоқ қарағанда, айырмашылықты байқау қиын, бірақ үлкейтілгенде, көптеген монеталарда айырмашылық анық көрінеді. Хабтың екі еселеуін жарақаттың екі еселеуінен ажыратудың тағы бір оңай жолы – тік сызықты әріптердің болуы; әріптердің ұштарындағы кішкентай тік бұрыштар біріншісінде анық бөлінгендей көрінеді, ал екіншісінде бұлыңғыр және шайылып кеткендей көрінеді.
Die deterioration doubling is a result of a few simple causes, but it can be difficult to positively identify. There are a number of different features which appear similar, but the characteristic traits of each are easy to identify with practice. Die deterioration doubling is often mistaken for hub doubling. The causes of the two types of doubling are different, but their appearance on the finished coin is often similar. Die deterioration doubling appears most often around the mintmark and date because they are alone in the field. When it occurs in other features, like an image of a bust, it looks more like a weak strike than doubling. Close examination of affected features show that the doubling is extremely irregular. This is because the coin metal does not flow from just one direction, but flows and produces wear on the die from all sides. There is no definite shape, and it can take on several different but similar appearances. It often looks like a thin metal shelf or spreading spot. It can also make lettering appear thick and twisted. There are no crisp lines affected, but things generally look bloated, enlarged, blurry, twisted, and damaged. This is different from hub doubling, because hub doubling appears as a crisp secondary image, rotated minutely from the original. When casually glancing at a coin, the difference is not easy to tell, but when magnified, the difference is obvious on most coins. Another easy way to tell hub doubling from die deterioration doubling is the presence of notched serifs; the small flairs on the ends of letters will appear distinctly separated with the former, whereas they appear just blurry and washed out with the latter.
Өрнектің нашарлау түрлерінің екі еселенуі
ДДД-ның екі түрі бар: ішкі және сыртқы абразивті еселеу. Бұл себебі, қалыптың тозуы екі түрлі жолмен көрінеді. Екі түрдің де сыртқы түрі әртүрлі және олар қалыптың екі түрлі жерінде тозудан пайда болады. Ішкі абразивті еселеуге қалыптың шеттерінде және зақымдалған нақты бөлшектің ішінде тозу себеп болады. Ол элементтің кеңейтілген, қалыпсыз контуры болып көрінеді, ол бастапқы дизайн элементімен үстіне жабысады. Сыртқы абразивті еселеуге қалыптың өрісіндегі нақты тозу себеп болады. Қалыптың өрісі – ең жоғары нүкте, сондықтан монеталық техникалық қызметкер қалыпты жылтыратқанда немесе монета металлы ағыны тозғанда, өріс бірінші болып тозады. Мұндағы айырмашылық – сыртқы еселеу бастапқы дизайнның ешқандай бөлігіне жатпайды, керісінше, нысанның айналасында қалыпсыз тіреу сияқты көрінеді.
There really are two different kinds of DDD: Inside and Outside Abraded Die Doubling. This is because Die Deterioration Doubling manifests itself in two different ways. The two classes look different, and are caused by wear in two different places. Inside Abraded Die Doubling is caused by wear around the edges and inside the actual detail affected. It appears as an enlarged, irregular outline of the element overlapping the original design element. Outside Abraded Die Doubling is caused by actual wear in the field of the die. The field of a die is the highest point, so when a mint technician polishes the die or the metal flow of a coin wears it away, the field is the first thing to be worn down. The difference here is that Outside doubling does not overlap any of the original design, but rather appears like an irregular shelf around the object.
Нумизматикалық қызығушылық
Көптеген жаңадан бастаған нумизматтар монеталарды өте құнды деп ойлайды, бірақ шын мәнінде олардың құны номиналдан аспайды, себебі оларда қалыптың тозуынан туындаған екі еселену байқалады. Бұл жиі кездесетін қателік көптеген адамдарды оның сирек және құндырақ түрі деп ойлауға шатастырады. Оған бірнеше атау бар, мысалы, "жақсы көретін адамның екі қалыпты монетасы". Джефферсонның никельдері мен Линкольнның центтері, әсіресе, монета тарихының барлық кезеңінде осы кемшілікке ұшыраған монеталардың көп санын көрсетеді. 1955 жылғы "жақсы көретін адамның екі қалыпты монетасы" шын мәнінде сыртқы тозудан туындаған екі еселену болып табылады, ал 1999 жылғы монеталардың үлкен бөлігінде осы қателік кездеседі. Айналымдағы осындай монеталардың көптігіне байланысты, олардың құны қалыпты құнынан бірнеше центтен артық емес. Дегенмен, қалыптың тозуынан туындаған екі еселену жаңадан бастаған нумизматтарды жаңа түрді ашып, байлыққа кенелу үмітімен жаңылыстыруы мүмкін.
Many beginning numismatists buy coins thinking they are very valuable, but really are not worth more than a little over face value due to a die deterioration doubling. This common error fools a number of people into believing that it is a much rarer, and more valuable, form of doubling. It goes by a number of names, such as the "poorman's double die". Jefferson nickels and Lincoln cents especially exhibit a large number of affected coins, throughout the entire history of the coin. The 1955 "poorman’s double die" is actually outside abraded die doubling, and a high percentage of 1999 coins exhibit this error. Because of the large numbers of these coins in circulation, they are not worth more than a few cents over normal value. Nevertheless, die deterioration doubling can deceive the beginning numismatist with the high hopes of discovering a new variety and making a fortune.