Кіріспе
Табиғи жер бедеріндегі жарыс спорты – командалар мен жеке тұлғалардың ашық ауада, мысалы, топырақ пен шөпте жарысатын спорт түрі. Жарыс жолы көбінесе ұзын болады, шөп пен топырақ, орман және далалық аймақтарды қамти алады, сондай-ақ төбелер, тегіс жерлер және кейде қиыршық тас жолдар мен кішігірім кедергілер де болуы мүмкін. Бұл жеке және командалық спорт; жүгірушілер жеке уақыты бойынша, ал командалар ұпай жинау әдісімен бағаланады. Кросстың барлық жастағы ерлер мен әйелдер арасында жарыс жүреді, ол әдетте күз және қыс айларында өтеді, ауа райы жаңбыр, қырау, қар немесе ақжайын және температураның кең диапазонымен сипатталады. Кросстың өзі жеңіл атлетиканың бір саласы болып табылады және ұзақ қашықтыққа жол және стадиондағы жүгірудің табиғи жер бедеріндегі нұсқасы. Ашық ауадағы жүгіру жарыстарының тарихы ерте заманға дейін барып отырса да, кросс-кантри жарыстарының ережелері мен дәстүрлері Ұлыбританияда қалыптасқан. Англия чемпионаты 1876 жылы алғашқы ұлттық жарысқа айналды, ал 1903 жылы тұңғыш рет Халықаралық кросс-кантри чемпионаты өткізілді. 1973 жылдан бері ең бағалы жарыс – Әлем чемпионаты. Кәсіби кросс-кантри жарыстарының ең жоғары деңгейі – 2021 жылдан бері World Athletics басқаратын World Athletics Cross Country Tour алтын деңгейі.
Cross country running is a sport in which teams and individuals run a race on open air courses over natural terrain such as dirt or grass. The course, typically long, may include surfaces of grass and earth, pass through woodlands and open country, and include hills, flat ground and sometimes gravel road and minor obstacles. It is both an individual and a team sport; runners are judged on individual times and teams by a points scoring method. Both men and women of all ages compete in cross country, which usually takes place during autumn and winter, and can include weather conditions of rain, sleet, snow or hail, and a wide range of temperatures. Cross country running is one of the disciplines under the umbrella sport of athletics and is a natural terrain version of long distance track and road running. Although open air running competitions are prehistoric, the rules and traditions of cross country racing emerged in Britain. The English championship became the first national competition in 1876, and the International Cross Country Championships was held for the first time in 1903. Since 1973, the foremost elite competition has been the World Athletics Cross Country Championships. The highest level circuit of professional cross country competition is the World Athletics Cross Country Tour Gold level, administered by World Athletics since 2021.
Курстың құрылымы
Курс табиғи немесе жасалған кедергілерді қамтуы мүмкін, бірақ кросс-контри курстары үздіксіз жүгіруге мүмкіндік береді және әскери стильдегі шабуыл курстарына тән биік тосқауларды, терең орларды немесе қалың бұталардың арасынан өтуді қажет етпейді. Жарыс барысында бәсекелестердің өзара озуына жететіндей, кемінде бір адамға сыйымды жол болуы керек. Жарысқа қатысушылардың дұрыс бағытты таңдауына және көрермендердің жарысқа араласуына жол бермес үшін жол белгілері анық болуы тиіс. Белгілерге жолдың екі жағына тартылған лента немесе таспа, жерге салынған бор немесе бояу, немесе конустар жатуы мүмкін. Кейбір жарыс түрлері бағыт көрсету үшін түрлі түсті туларды қолданады: солға бұрылу үшін қызыл, оңға бұрылу үшін сары, ал түзу бойымен жүруге немесе тудан он фут қашықтықта қалуға көк ту. Курстарда әдетте әр километр немесе әр миль сайын қашықтық белгілері де орналастырылады. Бірінші бұрылыстан бұрын жолдың тегіс болуы қажет, бұл бастапқыда қақтығыстар мен тығырылуды азайтуға көмектеседі. Дегенмен, кішігірім жарыстардағы көптеген жолдардың бірінші бұрылысы әлдеқайда қысқа қашықтықта орналасқан. Сондай-ақ, финиш сызығынан кейін нәтижелерді тіркеуді жеңілдету үшін жолда қоршау немесе шұңқыр болуы керек.
Қашықтықтар
Халықаралық жарыстардың қашықтығы 1750-ден 2000 метрге дейін болады. Спортшылар жарыс түріне қарай үштен алты айналымға дейін жүгіреді. Ересек ерлер мен әйелдер 10 километрлік қашықтыққа, жасөсперім ерлер 8 километрлік қашықтыққа, жасөсперім әйелдер 6 километрлік қашықтыққа қатысады.
Стратегия
Жол жағдайының, бұрылыстардың жиілігі мен тығыздығының, көтеріліс пен төмендіктердің мөлшерінің айырмашылықтарына байланысты, кросс-жүгіру стратегиясы міндетті түрде басынан соңына дейін бірқалыпты қарқынмен жүгіруге келмейді. Жатытпандар мен кросс-жүгірушілер қарқынды бастап, қарсыластардан оқшауланудың, немесе физиологиялық тиімділікті арттыру үшін бірқалыпты қарқынды ұстаудың артықшылықтарын талқылайды. Кейбір командалар бірлесіп жүгіруге басымдық береді, осылай командадағы бір-біріне қолдау көрсетуге болады, ал басқалары әрбір жүгіруші өзінің жарысын жүгіруі керек деп санайды. Сонымен қатар, жүгірушінің "топтан" алда немесе артта жүгіруі және соңында оқшаулауы маңызды, бірақ бұл жүгірушінің жеке дағдысына, төзімділігіне және жарыстың ұзақтығына байланысты өзгеруі мүмкін. Жарысқа қатысушылар жарыстан бұрын тамақтануларын да ескеруі керек. Бірақ ең бастысы – жарысқа дейінгі жаттығулар.
Жабдық
Жолдан өту жүгіруіне көп арнайы жабдық қажет емес. Көптеген жарыстар шорт пен майка немесе футболкамен, әдетте клубтың немесе мектептің түстерінде өткізіледі. Суық болған жағдайда, ұзын жеңді көйлектер мен тайтс киюге болады, бұл қозғалыс еркіндігін сақтай отырып, жылуды сақтауға көмектеседі. Ең көп қолданылатын аяқ киім – жолдан өту тікенектері, жеңіл жарыс аяқ киімдері, резеңке табаны және табан алды бөлігіне бұралған бесеу не одан да көп металл тікенектері бар. Тікенектердің ұзындығы жарыс жағдайларына байланысты, лайлы трасса үшін ұзын тікенектер қолайлы. Егер трассаның беті қаттырақ болса, қысқа тікенектер тиімдірек болуы мүмкін. Тікенектер шөпті, лайлы немесе басқа да сырғалғыш жағдайларға жарайтын болса да, жүгірушілер жарыс кезінде асфальт немесе топырақ жол көп болса, тікенексіз, резеңке табанды жарыс аяқ киімдерін таңдауы мүмкін.
Тарих
1819 жылы Шрусбери мектебінің оқушылары директор доктор Батлерден түлкі аулау клубын құруға рұқсат сұрады, бірақ ол бас тартты. Сондықтан оқушылар балама клуб құрды, онда атқа мінудің және итті қуудың орнына елді аралап жүгірді. Бірнеше оқушы алдымен олжаның орнына жүгіруді симуляциялады, ал қалғаны кейінірек, иттің қуу тобындай секілді, оларды қуды. Осылайша, иттің көмегімен аң аулау терминологиясы елді аралап жүгірумен байланысты болды, ал алдыңғы қатардағылар «қоян», ал қуу тобы «иттер» деп аталды. Қояндар иістерін қалдыру үшін және иттерге із іздеу үшін қағаз қиындыларынан салынған қапты алып жүрді, ал бұл спорт «қағаз қуу» немесе «Қоян мен Иттер» деп аталды. 1831 жылға қарай мектепте танымал болғандықтан, ол әртүрлі ұзақтықтағы бірнеше маршруттармен оқу бағдарламасының бір бөлігіне айналды. Алғашқы маршруттың ұзындығы үш мильден сәл асатын, ол Так атындағы фермерге тиесілі жерлер арқылы өтті және осы күнгі күнге дейін жай ғана «Такс» деп аталады. Бұл оқушылар ғасырлар бойы белгілі болған елді аралап жүгіру идеясын ойлап тапқан жоқ. Мектептердегі оқушылар осы ойын-сауықты ұйымдастырылған спортқа айналдыру процесі басталды. Шотландия королі Малкольм III Шотландиядағы ең жылдам жүгірушіні табу үшін Брамарды қарастыратын Крейг Шоиннихке жарысуға ер адамдарды шақырды делінеді. Британдық мұражайдағы 1540 жылғы қолжазбада «алты күміс глейф» сыйлығы үшін Честер жарыс жолы деп те аталатын Роуди арқылы өткен жарыс туралы жазылған. Уильям Шекспир 17 ғасырдың басында жазғанда, сэр Джон Фальстафф ханзада Генриге: «Мен сендей жылдам жүгіре алсам, мың фунт берер едім» деді, ал Сэмюэл Пеппс 10 тамыз 1660 жылғы күнделігінде Хайд-паркке барып, «ирландиялық пен Кроу арасындағы паркті үш рет айналатын жақсы жаяу жарыс» көргенін жазды. 1720 жылы Оксфорд университетінде студент кезінде жазған күнделігінде сэр Эразм Филипс (1699–1743), кейіннен Хаверфордвест депутаты, бір түстен кейін Вудсток паркіне қалай аттанғанын, онда «көптеген керемет адамдар» болғанын, ол «Уортон герцогінің қызметшісі мен мистер Дистонның қызметшісі арасындағы төрт мильдік жарысқа қатысқандарын» сипаттады. 1826 жылдың шілдесінде «Белл’с Лайф» газетінде «Кеше түнгі алтыда Милтон мен Чарт мырзаларының арасындағы жүгіру жарысы өтті, соңғысы жеңіп алды» деп жазылған. 1834 жылы Рагби мектебінде «Қоян мен Иттер» клубы құрылды, ал олардың «Барби Хилл Рун» маршруты 1857 жылы Томас Хьюздің «Том Браунның мектеп күндері» романында сипатталған, ол Рагбиге барған, бірақ сол кезде ықпалды саясаткер болды. Итон колледжінде қуу тобы «Бигл» деп аталды, бірақ көптеген жерлерде оларды «Харриер» деп атайды (көп жағдайда қоян аулау үшін қолданылатын ит тұқымы). Харроу мектебінде олар Пиннердегі егістік жерлер арқылы жүгірді, бірақ Винчестер мектебінде 1880 жылдардың соңына дейін елді аралап жүгіру басталмады. 1837 жылы Рагби мектебі шамамен он екі мильдік ұзақ жүгіруді бастады, ол Крик ауылына барып, мектепке қайтып келгендіктен «Крик жүгіру» деп аталды. Бұл жыл сайынғы дәстүрге айналып, бүгінгі күнге дейін жалғасуда. 1850 жылдардың басында спорттық клубтар жаттығудың бір түрі ретінде өздерінің қағаз қууларын өткізе бастады, сол кезде бұл спорт Оксфорд университетінде де көрінді және ұлттық чемпионат алғаш рет 1867 жылдың 7 желтоқсанында өтті. Ол Лондонның оңтүстік-батысындағы Уимблдон орталығында өтті. Бұл жарыс жақсы ұйымдастырылмаған, көптеген жүгірушілер жолдан шығып, ол жарамсыз деп танылды және қайтадан өткізілуі керек болды, бірақ бұл бастама болды және чемпионат 1877 жылдан бері 10 миль (16 093 метр) қашықтықта өткізілуде. 1869 жылы оңтүстік-батыстағы Лондонның сол аймағында әлемдегі алғашқы кросс-кантри жүгіру клубы «Темза Қояны мен Иттері» құрылды, сол жылы Нью-Йорктің Уильям С. Восбург спортты АҚШ-қа енгізді. Гарвард университеті 1880 жылдан бастап жарыстар өткізді, ал Оксфорд және Кембридж университеттері 1880 жылдың желтоқсан айында Оксфордта алғашқы кросс-конкурсты өткізді. Англияның әртүрлі аймақтарында спортты басқару үшін үш аймақтық қауымдастық құрылды. Мидленд округтері әуесқойлар кросс-кантри қауымдастығы 1879 жылы құрылды, Солтүстік кросс-кантри қауымдастығы 1882 жылы, ал Оңтүстік округтер кросс-кантри қауымдастығы 1883 жылы құрылды. 1883 жылы Ұлттық кросс-кантри одағы құрылды, оның бірінші президенті ретінде «Темза Қояны мен Иттерінің» негізін қалаушы Уолтер Рай тағайындалды. 1933 жылы бұл ағылшын кросс-кантри одағына өзгертілді, өйткені сол кезде Ұлыбританияның басқа да құраушы елдері өздерінің кросс-кантри қауымдастықтарына ие болды. Шотландияның кросс-кантри одағы 1886 жылы құрылды және сол жылдың наурыз айында Ланаркте алғашқы ұлттық чемпионатын өткізді, ал АҚШ 1887 жылы осы қадамды жасады. Уақыт өте келе, қағаз қиындыларынан салынған қаптар біртіндеп қолданыстан шығарылды және маршруттар флагтармен, шөптегі сызықтармен, тулармен және төрешілермен белгіленді, жарыстар фермалық жерлерде, орман арқылы және әртүрлі аралас жерлерде өткізілді, чемпионаттар көбінесе гольф алаңдарында және ат жарыс жолдарында өткізілді. 1898 жылы Салфорд Харриерс клубының Гарольд Хардвик командасымен Францияға кросс-кантри матчына барды және осылайша кросс-кантри жүгіруді халықаралық спорт түрі ретінде ойлап тапты. 1903 жылы Халықаралық кросс-кантри одағы құрылды, ал Англия, Ирландия, Шотландия және Уэльс төрт елдері сол жылы матчты бастады, ол 1907 жылы Франция командасы қатысу үшін келгенде нағыз халықаралық шараға айналды. Басқа еуропалық елдер 1920 жылдары командаларын жіберді, ал Тунис 1958 жылы команда жіберді. Кросс-кантри эстафетасының идеясы 1903 жылы Парижде пайда болды, онда Stadte Francaise мүшелері Солтүстік Лондон Харриерлерін 26 желтоқсан 1903 жылы Боксинг күні өткізілетін шамамен он төрт мильдік эстафеталық жарысқа Парижге шақырды. Солтүстік Лондон Харриерлері шақыруды қабылдады ма, жоқ па, жарыс өтті ме, жоқ па белгісіз. Нақты дәлелдері бар алғашқы кросс-кантри эстафетасын Хэмпстед Харриерс өз клубының штаб-пәтерінде, Шығыс Финчлидегі «Жасыл адам» пабында, Боксинг күні, сәрсенбі, 26 желтоқсан 1906 жылы ұйымдастырды. Жарысқа үш адамнан тұратын бес команда қатысты, олардың әрқайсысы қармен жабылған алға және кері бағытта шамамен екі мильдік қашықтықты жүгірді. Бірінші финиш сызығын кесіп өткен команданың үшінші мүшесі болған Г. Банбрук 41:42 1/5 уақыт көрсетті. Әйелдер көп жылдар бойы спорттан шығарылды, себебі олардың денсаулығы мен репродуктивті қабілеттеріне зиян келтіретіні туралы жалған пікір болды. Әйелдер формальды білім алмағандықтан, спорт көбінесе мектептерде басталды, онда әйелдерге қатысуға рұқсат берілмеді, ағылшын тіліндегі әйелдер алғаш рет 1868 жылы университеттерге қабылданды. Әйелдерге арналған жарыстар болды, бірақ олар өте сирек кездесетін. 1851 жылдың маусымында Камбриядағы Лонгтаун спортында әйелдер жарысының сыйлығы ерлер жарысынан үш есе көп болды, ал алғашқы үш әйелдің барлығы бірдей сыйлық алды, ал екінші орын алған ер адам жеңімпаздың сыйлығының жартысын ғана алды. Әйелдердің спорттық клубтары мен әйелдер командалары үшін формальды жарыстар 1920 жылдарға дейін келді. Франция әйелдер үшін ұлттық чемпионаттарды алғаш болып 1918 жылы өткізді, ал алғашқы ағылшын чемпионаттары 1927 жылдың ақпанында Лутон қаласындағы Ху Паркінде өткізілді, ал әйелдерге 1931 жылдан бастап халықаралық кросс-кантриге бейресми түрде қатысуға рұқсат берілді. Әйелдер кросс-кантриі үшін ресми ережелер 1962 жылға дейін болған жоқ және олардың жарыстары 1967 жылға дейін чемпионаттар деп есептелмеді.
Олимпиада ойындары
Крос-кантри 1912, 1920 және 1924 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында командалық және жекелей жарыс түрінде өткізілді. 1912 жылы Швеция алтын медальді жеңіп алды, ал Пааво Нурми бастаған Финляндия 1920 және 1924 жылдары алтын медальді иеленді. 1924 жылы Париждегі ыстық толқыны кезінде өткен жарыста 38 қатысушының бар болғаны 15-і финиш сызығына жетті. Олардың сегізін мүшеқаппен алып кетті, ал тағы біреуі финиш сызығына 50 метр жетпей есінен танып қалды. Жозе Андья мен Эдвин Вайд қаза тапты, ал дәрігерлер жарыс барысында есінен танып қалған барлық қатысушыларды табуға бірнеше сағат жұмсады.
Әлем чемпионаттары
1973 жылдан бастап IAAF жыл сайын қайта аталған Дүниежүзілік кросс жүгіру чемпионатында жарыс өткізе бастады. 1975 жылы Жаңа Зеландияның ерлер және АҚШ-тың әйелдер құрамалары жеңіске жетіп, еуропалық емес елдердің алғашқы чемпиондығын қадағалады. 1981 жылы Африка құрлығының (Эфиопия) ерлер арасындағы жарыста алғаш рет жеңіске жеткені, ал он жыл өткен соң Африка құрлығының (Кения) әйелдер арасындағы жарыста алғаш рет жеңіске жеткені тіркелді. 1981 жылдан бері Эфиопия мен Кения ерлер арасындағы барлық титулдарды, ал 2001 жылдан бері әйелдер арасындағы барлық титулдарды жеңіп алды. 2010 жылға дейін Кения 40 рет Дүниежүзілік кросс жүгіру чемпионатында жеңіске жетті, ал Эфиопия 23 рет жеңіске жетті.
Белгілі спортшылар
Кенениса Бекеле 2001 жылы жасөсперімдер арасында жеңіске жеткеннен және ересектер арасындағы ұзын дистанцияда күміс жүлде алғаннан кейін, бес рет (2002–2006 жж.) бір жылдың ішінде қысқа және ұзын дистанция бойынша әлем чемпионатын жеңіп алды. IAAF оны "спорттағы ең ұлы ерлер арасындағы кросс-кантри жүгірушісі" деп атайды. Эдвард Чезерек 2013, 2014 және 2015 жылдары NCAA I дивизионының чемпионатында үш рет жекелеген жүлдегер атанды.
Австралия
Алыс қашыққа жүгіруді әр штаттың жеңіл атлетика федерациясы мемлекеттік деңгейде ұйымдастырады. Квинсленд штатында оны Квинсленд Атлетикасы ұйымдастырады. 30 жастан асқан жүгірушілерді қамтитын "Мастерлер" санатындағы жарыстарды Австралия Мастерлер Атлетикасы ұйымдастырады. Сондай-ақ, Австралия Мастерлер чемпионаты да өткізіледі. Брисбендегі кросс-кантри маусымы әдетте наурыз–қыркүйек айларында болады. Маусым ішінде әдетте әр апта сайын әртүрлі саябақтарда бір жарыс өткізіледі, оны қатысушы клубтардың бірі ұйымдастырып, қабылдайды.
Канада
Канадада кросс-кантри спорты кеңінен таралған. Орта мектепте жарыстар көбінесе өте бәсекелестікке толы болады және сыныптар мен жыныстар бойынша бөлінеді. Жоғары мектепте жарыстар масштабты болып келеді және университет немесе ұлттық деңгейдегі жүгірушілер үшін, әсіресе жоғары сыныптардағы, негізгі таланттар қорына айналады. Университет деңгейінде бұл спортты Канада Университеттер аралық спорт федерациясы басқарады.
Үндістан
Ұлттық чемпионатты жыл сайын Үндістанның жеңіл атлетика федерациясы ұйымдастырады. Нагаланд штаты 56-шы ұлттық кросс-кантри чемпионатына төрағалық етті. Ол Оңтүстік Азия жеңіл атлетика федерациясы ұйымдастырған Оңтүстік Азия кросс-кантри чемпионатымен бірге өтті. Алдыңғы жарыс Кохима қаласындағы Индира Ганди стадионында өткен. Гималайлық Adventure Challenge – Гималай тауларының еңістерінде өтетін тағы бір экстремалды кросс-кантри жарысы.
Ұлыбритания
Бастауыш мектептер, әсіресе кіші сыныптар, кросс-кантри жарыстарына қатысады және Англияның кейбір аймақтарында мұндай жарыстар 1960 жылдардың соңынан бері өткізіліп келеді. Мысалы, Дарем округіндегі Оустон қаласының жанындағы мектептер Честер-ле-Стрит және аудандық бастауыш мектептердің кросс-кантри қауымдастығы аясында жарысады.
Америка Құрама Штаттары
USA Track & Field (USATF) төрт жыл сайын ұлттық кросс-кантри чемпионатын өткізеді. 1890 жылы алғаш рет өткізілген АҚШ кросс-кантри чемпионатында алты жарыс бар: ересек әйелдер (8 км), ересек ерлер (8 км), жасөспірім әйелдер (6 км), жасөспірім ерлер (8 км), ашық әйелдер (8 км) және ашық ерлер (12 км). Ұлттық чемпиондарды анықтаудан басқа, чемпионаттар IAAF әлем чемпионатына АҚШ құрамасын іріктеу үшін іріктеу жарысы ретінде де қызмет етеді. USATF 5 км кросс-кантри чемпионаты, алғаш рет 2002 жылы өткізілді, ерлер арасындағы жарыс пен әйелдер арасындағы жарыстан тұрады. USATF Ұлттық клубтар кросс-кантри чемпионаты, алғаш рет 1998 жылы өткізілді, АҚШ-тың үздік клубтарын біріктіреді, олар елдің үздік кросс-кантри командасы атанымы үшін күреседі. USATF Ұлттық жасөспірімдер кросс-кантри чемпионаты, алғаш рет 2001 жылы өткізілді, ұлдар мен қыздар арасында бес түрлі екі жылдық жас топтарында өтеді. Көптеген американ университеттері мен колледждері өздерінің спорттық бағдарламаларының бір бөлігі ретінде ерлер мен әйелдердің кросс-кантри командаларын ұйымдастырады. Ұлттық колледждік атлетика қауымдастығының үш дивизионында 900-ден астам ерлер кросс-кантри командасы және 1000-нан астам әйелдер кросс-кантри командасы бақталастырады. Ерлер әдетте 8 км немесе 10 км қашықтықта, ал әйелдер әдетте 6 км немесе 8 км қашықтықта жарысады. Мектеп оқушылары әдетте 5 км (3 миль) немесе одан да ұзын қашықтықта жарысады.
Белгілі жарыстар
Дүниежүзілік кросс-контри чемпионаты – спортшылар өз елдерінің атынан қатысатын, Дүниежүзілік жеңіл атлетика (бұрынғы IAAF) ұйымдастырған халықаралық кросс-контри жарысы. 2011 жылдан бері жарыс екі жылда бір рет өткізіледі. Дүниежүзілік жеңіл атлетика ұйымы жарысты "Дүниежүзілік жеңіл атлетика сериясының ең қиын, "негіздерге оралу" жарысы" деп сипаттайды. NCAA I дивизиясы кросс-кантри чемпионаты – NCAA әр жылғы күзде студенттер арасындағы кросс-кантри маусымын аяқтаушы жарыс ретінде ерлер мен әйелдер арасында өткізіледі. Спортшылар өз мектептерінің атынан қатысып, команда немесе жекелей түрде ілікпеге мүмкіндік алады. NCAA I дивизия жарыстарын "барлық DI чемпионаттарының ішіндегі ең қызықтыларының бірі" деп сипаттайды. USATF Ұлттық клубтық кросс-контри чемпионаты – USA Track and Field ұйымдастыратын, әдетте ақпан айының ортасында өткізілетін жылдық кросс-контри жарысы. Бұл чемпионатта бес жарыс бар: әйелдер 6 км, 60 жастан жоғары ерлер 8 км, 40-59 жас аралығындағы ерлер 10 км, ашық әйелдер 6 км және ашық ерлер 10 км. Ашық жарыстар Дүниежүзілік кросс-контри чемпионатына іріктеу жарыстары болып табылады. Ұлы Эдинбург халықаралық кросс-контри – жыл сайын Эдинбург, Шотландияда өткізілетін кросс-контри жарысы. Жарыс төрт жарыстан тұрады: жасөспірімдер ерлер 6 км, жасөспірімдер әйелдер 4 км, ересектер ерлер 8 км және ересектер әйелдер 6 км. Шара жиі әлемдік деңгейдегі жарыстарды тартады, бірақ 2019 жылдан бері өткізілмеген.
Белгілі курстар
Франклин паркі – Бостон қаласында орналасқан, «әйгілі кросс-кантри трассасы» деп сипатталатын парк. 1992 жылы IAAF әлем чемпионаты осы жерде өткізілді. Паркте мектеп, колледж және кәсіби жарыстар, соның ішінде Жаңа Англия кросс-кантри чемпионаты ұйымдастырылады. Бұдан бөлек, жыл сайын Бейнтаундағы жарыс та осы жерде өтеді. Ван Кортландт паркі Нью-Йорк қаласының Бронкс ауданында орналасқан және «Америка Құрама Штаттарындағы ең танымал кросс-кантри трассасы» деп аталады. Паркте NCAA кросс-кантри чемпионаттары мен әлем чемпионаттары өткен, сондай-ақ аймақтың көптеген кәсіби спортшылары жаттығу үшін осыны пайдаланады. Бұл парк жыл сайынғы Манхэттен колледжінің кросс-кантри шақыруына да үй иесі. ЛаВерн Гибсон чемпионатының кросс-кантри трассасы, «АҚШ-тың кросс-кантри қаласы» атанған, Индиана штатының Терре-Хаут қаласында орналасқан және Индиана мемлекеттік университетіне тиесілі. Онда NCAA I дивизионының кросс-кантри чемпионаты 12 рет өткізілген. Бұл трасса кросс-кантри жарыстары үшін арнайы жобаланғандықтан ерекше. Сондай-ақ, трасса жыл сайынғы Nuttycomb Wisconsin Invitational жарысына да үй иесі, ол – ең ірі студенттік кросс-кантри жарыстарының бірі.
Тамақ ішудің бұзылуы
Жоғары нәтижеге қол жеткізу үшін кросс-кантри жүгіруде дене салмағының төмен болуы қажет. Дене салмағына артық көңіл бөлу спортта тамақтану тәртібін бұзуға алып келді. Ғалымдар кросс-кантри (ұзақ қашықтыққа) жүгірушілер арасында тамақтану тәртібін бұзудың жоғары деңгейде екенін көрсетеді. Әлеуметтік қысым сияқты басқа факторлар және жалпы алғанда университет ортасының стрессі де студент қыздары арасындағы тамақтану тәртібін бұзудың кең таралған себептерінің қатарында. Кәсіби жүгіруші Мэри Кейннің 2019 жылы ұзақ қашықтыққа жүгірудегі бәсекелестік қысымның оның тамақтану тәртібін бұзуына қалай әсер еткені туралы айтқаннан кейін, көптеген танымал әйел кросс-кантри спортшылары осы мәселеге назар аударуға тырысты.