Үшінші крест жорығы және Акры қамалы

Кіріспе

Үшінші крест жорығының шайқасы, басқа қоршаулар

Акр қаласын қоршау – Иерусалимнің Гайінің Сирия мен Египеттегі мұсылман көшбасшысы Саладинге қарсы жасаған алғашқы маңызды қарсы шабуылы болды. Бұл шешуші қоршау кейіннен Үшінші крест жорығы деп аталған соғыстың бір бөлігіне айналды. Қоршау 1189 жылдың тамызынан 1191 жылдың шілдесіне дейін жалғасты. Қаланың жағажай маңында орналасқандығы латын әскерлеріне қаланы толық қоршаудан өткізбеді, ал Саладин да екі тарап теңіз арқылы жабдықталып, ресурстармен қамтамасыз етілгендіктен, қаланы толықтай басып ала алмады. Нәтижесінде, крестшілер үшін маңызды жеңіс туды, ал Саладиннің крестшілер мемлекеттерін жою ниетіне үлкен соққы болды.

Өмірбаян

Мысыр 969 жылдан бастап шиит Фатимид әулетімен басқарылды, Бағдадтағы сүннит Аббасид билеушілерінен тәуелсіз және Мұсылман пайғамбары Мұхаммедтің мұрагері – шиит халифасымен. Билік халифаның бас әкімшісі, яғни уәзірге жүктелді. 1121 жылдан бастап жүйе қатыгез саяси интригаларға ұшырады және Мысыр бұрынғы өркендеген халден құлдырады. Бұл Иерусалимнің Балдуин III-ін Мысырдан 160 000 алтын динар көлемінде алым төлеуге мәжбүр еткен шабуыл жоспарын жасауға итермеледі. 1163 жылы тақтан түскен уәзір Шавар, Зенгидің ұлы және мұрагері, Алеппо атабегі Нур әд-Динге саяси және әскери қолдау сұрап Дамаскіге келді. Кейбір тарихшылар Нур әд-Диннің қолдауын крестшілерді қоршауға бағытталған көрегендік әрекет деп санайды, бірақ шындығында ол крестшілер Ніл өзенінде бекем орналасқанша күткенінше күшін жинады. Нур әд-Дин өзінің күрд генералы Ширкухты жіберді, ол Мысырға шабуыл жасап, Шаварды қайта орнатты. Бірақ Шавар тәуелсіздігін жариялап, Балдуиннің інісі және мұрагері Иерусалимнің Амальригімен одақтасты. Амальрик одақты бұзған қырғын шабуылдан кейін Шавар тағы да Сириядан әскери көмек сұрады және Нур әд-Дин Ширкухты екінші рет жіберді. Амальрик шегінді, бірақ жеңіске жеткен Ширкух Шаварды өлімге кесті және уәзір болып тағайындалды. Екі айдан кейін ол қайтыс болды, оның орнын оның жүрегі жақын немересі Юсуф ибн Айюб басты, ол «сенімнің игілігі» деген мағына беретін Салах әд-Дин атағымен танылды, бұл атау батыстық елдерде Саладин деп аударылды. Нур әд-Дин 1174 жылы қайтыс болды. Ол крест жорықтары дәуірінде Алеппо мен Дамаскіні біріктірген алғашқы мұсылман болды. Кейбір ислам замандастары Зенгиден Нур әд-Динге, содан кейін Саладинге дейін исламның табиғи қайта жандануы туралы идеяны қолдады, бірақ бұл көрінетіндей қарапайым емес еді. Саладин халифаның барлық мұрагерлерін түрмеге қамап, бала туу мүмкіндігін жоқ қылды, оларды өлтірудің орнына, бұл әдеттегі практика болған, әулеттің тамырын жою үшін. Өзінің билеушісі Нур әд-Диннің қайтысынан кейін билікті қолға алған Саладин Мысырды тәуелсіз мемлекет етіп орнатуды немесе Шығыс Жерорта теңізіндегі ең басты мұсылман болуға тырысуды таңдауға тиіс болды – ол соңғысын таңдады. Нур әд-Диннің өлімінен кейін оның аумақтары фрагменттенген кезде Саладин Бағдад халифасына және Нур әд-Диннің ұлы мен мұрагері Әс Салих Исмаил әл-Маликке бағынышты сүннит исламын қорғаушы ретінде өзін көрсету арқылы билікке өтуін заңдастырды. Ол Дамаскіні және Сирияның көп бөлігін басып алды, бірақ Алеппоны емес. Иерусалим Корольдігінің жоспарланған шабуылына қарсы тұру үшін қорғаныс күштерін құрғаннан кейін, оның латын христиандарымен алғашқы қақтығысы сәтсіз аяқталды. Оның өзіне сенімі артық болғаны және тактикалық қателіктері Монгисар шайқасында жеңіліске әкелді. Бұл сәтсіздікке қарамастан, Саладин он жылдық саясат, қысым және төмен деңгейдегі әскери әрекеттер арқылы Нілден Евфратқа дейін созылған мемлекет құрды. Өміріне қауіп төндірген аурудан кейін ол исламның қорғаушысы ретіндегі беделін нығайтуға бел буды және латын христиандарына қарсы күшейтілген науқанға кірісті. Патша Гай Иерусалимнің ең ірі армиясын жинап жауап берді. Бірақ Саладин оның күштерін сусыз, жарамсыз жерге тартып, латындықтарды басым күшпен қоршап алып, Хаттин шайқасында талқандады. Саладин христиандарға ислам билігінде бейбіт өмір сүруге немесе 40 күндік кешірімді пайдаланып кетуге мүмкіндік берді. Нәтижесінде Палестинаның көп бөлігі, соның ішінде бес күндік қоршаудан кейін Иерусалим де Саладиннің қолына көшті. Питербороның Бенедиктінің айтуынша, Папа Урбан III 1187 жылдың 19 қазанында жеңіліс туралы естігеннен кейін терең қайғыдан қайтыс болды. Рим папасы Григорий VIII «Audita tremendi» деп аталатын папалық бұйрық шығарды, ол Иерусалимді қайта басып алу үшін үшінші крест жорығын ұсынды. Қасиетті Рим императоры Фридрих I Иерусалимге жолда келе жатып Салеф өзенінде суға батып қайтыс болды және оның адамдарының азы ғана Шығыс Жерорта теңізіне жетті.

Egypt was ruled by the Shi'ite Fatimid dynasty from 969, independent from the Sunni Abbasid rulers in Baghdad and with a rival Shi'ite caliph—that is successor to the Muslim prophet Mohammad. Governance fell to the caliph's chief administrator called the vizier. From 1121 the system fell into murderous political intrigue and Egypt declined from its previous affluent state. This encouraged Baldwin III of Jerusalem to plan an invasion that was only halted by the payment by Egypt of a tribute of 160,000 gold dinars. In 1163 the deposed vizier, Shawar, visited Zengi's son and successor, Nur ad Din, atabeg of Aleppo, in Damascus seeking political and military support. Some historians have considered Nur ad Din's support as a visionary attempt to surround the Crusaders, but in practice he prevaricated before only responding when it became clear that the Crusaders might gain an unassailable foothold on the Nile. Nur al Din sent his Kurdish general, Shirkuh, who stormed Egypt and restored Shawar. However, Shawar asserted his independence and allied with Baldwin's brother and successor Amalric of Jerusalem. When Amalric broke the alliance in a ferocious attack, Shawar again requested military support from Syria and Shirkuh was sent by Nur ad Din for a second time. Amalric retreated, but the victorious Shirkuh had Shawar executed and was appointed vizier. Barely two months later he died to be succeeded by his nephew, Yusuf ibn Ayyub, who has become known by his honorific Salah al Din, 'the goodness of faith', which in turn has become westernised as Saladin. Nur al Din died in 1174. He was the first Muslim to unite Aleppo and Damascus in the Crusade era. Some Islamic contemporaries promoted the idea that there was a natural Islamic resurgence under Zengi, through Nur al Din to Saladin, although this was not as straightforward and simple as it appears. Saladin imprisoned all the Caliph's heirs preventing them from having children, as opposed to having them all killed which would have been normal practice, to extinguish the bloodline. Assuming control after the death of his overlord, Nur al Din, Saladin had the strategic choice of establishing Egypt as an autonomous power or attempting to become the preeminent Muslim in the Eastern Mediterraneanhe chose the latter. As Nur al Din's territories fragmented after his death, Saladin legitimised his ascent through positioning himself as a defender of Sunni Islam subservient to both the Caliph of Baghdad and Nur al Din's son and successor, As Salih Ismail al Malik. In his early ascendency he seized Damascus and much of Syria, but not Aleppo. After the building a defensive force to resist a planned attack by the Kingdom of Jerusalem that never materialised his first contest with the Latin Christians was not a success. His overconfidence and tactical errors led to defeat at the Battle of Montgisard. Despite this setback, Saladin established a domain stretching from the Nile to the Euphrates through a decade of politics, coercion and low level military action. After a life threatening illness, he determined to make good on his propaganda as the champion of Islam, embarking on heightened campaigning against the Latin Christians. King Guy responded by raising the largest army that Jerusalem had ever put in the field. However, Saladin lured the force into inhospitable terrain without water, surrounded the Latins with a superior force and routed them at the Battle of Hattin. Saladin offered the Christians the options of remaining in peace under Islamic rule or taking advantage of 40 days' grace to leave. As a result, much of Palestine quickly fell to Saladin including, after a short 5 day siege, Jerusalem. According to Benedict of Peterborough, Pope Urban III died of deep sadness on 19 October 1187 on hearing of the defeat. Pope Gregory VIII issued a papal bull named Audita tremendi that proposed a further Crusade, later numbered the Third, to recapture Jerusalem. Frederick I, Holy Roman Emperor died en route to Jerusalem, drowning in the Saleph River, and few of his men reached the Eastern Mediterranean.

Түйін

Тирде Монферраттың Конрады бекініп, 1187 жылдың соңында Саладиннің шабуылына сәтті қарсы тұрды. Сұлтан содан кейін басқа міндеттерге көшті, бірақ қаланың келісімшарт бойынша тапсырылуы үшін келіссөздер жүргізуге тырысты, себебі 1188 жылдың ортасында Еуропадан бірінші күштер теңіз арқылы Тирге келді. Келісімшарт бойынша Саладин, басқа нәрселермен қатар, Хаттин шайқасында тұтқындаған король Гайді босатуға міндеттенді. Бұл Хаттиндегі апатты жағдайда кінәлі деп танылған Гай мен Тирді сәтті қорғаған Конрад арасындағы қақтығысты одан әрі күшейтетін еді. Гай босатылып, Тирге келді, бірақ Конрад оны қалаға кіргізбеді, патшалар теңіз арқылы келіп, мұрагерлік мәселесін шешкенше қаланың басқарушысы екенін мәлімдеді. Бұл Балдуин IV-нің өсиетімен сәйкес болды: ол Балдуин V-нің ең жақын туысы еді. Гай, патшалыққа заңды құқығы бар әйелі Сибилламен бірге, Тирдің сыртында қайта пайда болды, бірақ Конрад оны тағы да қабылдамады, және ол қала қақпасының сыртында лагерь құрды. Акра маңызды порты болғандықтан, Саладин мен оның кеңесшілері крестшілер қаланы басып алуға тырысса, оған қалай дайындалу керектігін ойластырды. Қаланың бекіністерін нығайту керек пе, әлде оны басып алудың алдын алу үшін қаланы қирату керек пе деген пікірлер екіге бөлінді. Саладин бірінші нұсқаны таңдады, ал тарихшы Ханнес Мёринг Акраны крестшілерге тиесілі болғандықтан қиратудың тиімділігі тек жағалаудағы басқа қалалар мен порттарда да осындай шаралар қолданылса ғана болатынын айтты. 1188 жылдың көктемінде Сицилияның Вильгельм II 200 рыцарьдан тұратын флот жіберді; 1189 жылдың 6 сәуірінде Пиза архиепископы Убальдо Ланфранки 52 кемемен келді. Гай екі топты да өз жағына тарта алды. Тамыз айында Конрад оған қалаға кіруге тағы да рұқсат бермеді, сондықтан ол лагерін талқандап, Акраға шабуыл жасау үшін оңтүстікке бет бұрды; ол және оның әскері жағалау бойымен жүрді, ал пизалықтар мен сицилиялықтар теңіз арқылы сапарлады. Гай Саладинге қарсы қарсы шабуыл ұйымдастыру үшін берік базаға мұқтаж болды, сондықтан Тирді ала алмағандықтан, ол өзінің жоспарларын 50 км (31 миль) оңтүстікке орналасқан Акраға шоғырландырды. Осылайша Гай мен Конрад Саладинға қарсы одақтас болды.

In Tyre, Conrad of Montferrat had entrenched himself and had successfully resisted Saladin's assault at the end of 1187. The sultan then turned his attention to other tasks, but then tried to negotiate the surrender of the city by treaty, as in mid 1188 the first reinforcements from Europe arrived at Tyre by sea. Under the terms of the treaty, Saladin would, among other things, release King Guy, whom he had captured at Hattin. This would have escalated the conflict between Guy, who was blamed for the catastrophe of Hattin, and Conrad, who had successfully defended Tyre from the subsequent invasion. Guy was released and appeared before Tyre, but Conrad would not let him in, claiming that he was administering it until the kings should arrive from across the sea to settle the succession. This was in accordance with Baldwin IV's will: he was the nearest paternal kinsman of Baldwin V. Guy left before appearing once again outside Tyre with his wife Queen Sibylla, who held the legal title to the kingdom, but he was again rejected by Conrad, and he set up his camp outside the gates of the city. Acre was an important port, and Saladin and his advisors considered how to prepare for the possibility that the crusaders would attempt to capture the city. Opinion was split on whether the city's fortification should be reinforced or whether they should destroy the city to prevent is capture. Saladin decided on the former option, and historian Hannes Möhring suggested the approach of destroying Acre to prevent it from being used by the crusaders would only have been effective if a similar approach was taken at other cities and ports along the coast. In late spring 1188, William II of Sicily sent a fleet with 200 knights; on 6 April 1189, Ubaldo Lanfranchi, Archbishop of Pisa, arrived with 52 ships. Guy succeeded in bringing both contingents over to his side. In August, Conrad again refused him entry to the city, so he broke camp and made his way south to attack Acre; he and his troops travelled along the coast, while the Pisans and Sicilians went by sea. Guy urgently needed a firm base from which he could organize a counterattack on Saladin, and since he could not have Tyre, he directed his plans to Acre, 50 km (31 miles) to the south. Thus Guy and Conrad were allies against Saladin.

Қоршаудың басталуы

Акра порты Хайфа шығанағындағы жартыаралда орналасқан. Қаланың ескі бөлігінің шығысында ашық теңізден қорғалған порт жатқан, ал батысы мен оңтүстігінде жағалауды берік дуал қабырға қорғайды. Жарым арал құрлық жағынан мұнаралармен нығайтылған екі қабатты кедергілермен қоршалған. Саладиннің маңызды гарнизондық бекеттерінің бірі және қару-жарақ қоймасы ретінде Акраны қорғаған күш бірнеше мың сарбаздан тұратын маңызды күш болды. Гайдың әскері 7000–9000 жаяу әскер және 400–700 атты әскерден құралған. Хаттин Иерусалим Корольдігін аз ғана әскермен қалдырып кеткен еді. Осындай жағдайда Гай Еуропаның түкпір-түкпірінен Левантқа келіп жатқан көптеген шағын әскерлер мен флоттардың көмегіне толығымен тәуелді болды. Алғашқыда Гай гарнизонды қабырғаларға шабуыл жасап, жауды тосыннан шабуылға түсіруге тырысты, бірақ бұл сәтсіз аяқталды. Гай қаланың сыртында лагерь құрып, бірнеше күннен кейін теңіз арқылы келіп жатқан күшейте түсуді күтті. Дания және Фризия флоты Сицилия флотының орнын басты, олар Вильгельм II-нің қазасы туралы хабарды естіген соң қайтып кетті. Джеймс Авенес, Генрих I Бар, Андрей Бриенн, Роберт II Дрё және оның інісі Филипп Дрё, Бове епископының басшылығымен француз және фламанд әскерлері де келді. Тюрингия ландграфы Людовик III және Гелдерс графы Отто I-нің басшылығымен неміс әскерлері, сондай-ақ Равенна архиепископы Герхард және Верона епископы Аделардтың басшылығымен итальяндықтар да келді. Людовик Тюрингиялық анасының туысы Конратты Тирден әскер жіберуге көндірді. Киликиялық Леон II басқаратын армян әскерлері де қоршауға қатысты. Саладин осы жаңалықты естіген соң, әскерін жинап, Акраға жорық жасады және 15 қыркүйекте Гайдың лагеріне сәтті болмаған шабуыл жасады.

Акре шайқасы

4 қазанда Саладин Гүйдің лагеріне қарсы тұру үшін қаланың шығысына жылжыды. Крестшілер әскері қыркүйек айының соңына дейін 30 000 жаяу және 2 000 атты әскерге дейін күшейді. Кем дегенде 102 кемеден тұратын христиан флоты қаланы блокадалады. Мұсылман әскері Мысыр, Курдстан, Түркістан, Сирия және Месопотамиядан келген әскерлерден құралды. Мұсылмандар қаланың шығысында, Акраға қарай жартылай шеңберге орналасты. Крестшілер әскері арада жатты, алғашқы қатарда жеңіл қаруланған арбалетшілер, екінші қатарда ауыр атты әскер болды. Арсуф шайқасында христиандар бірігіп шайқасты, ал мұнда шайқас тамплиерлер мен Саладиннің оң қанаты арасындағы шатақсыз ұрыстан басталды. Крестшілердің сәттілігі соншалықты болды, жау басқа бөлімдерден күш-жігер жіберуге мәжбүр болды. Осылайша, христиан орталығының Саладиннің корпусына қарсы тұрақты шабуылы, онда арбалетшілер қарулы адамдардың шабуылына дайындады, айтарлықтай қарсылыққа тап болмады. Саладиннің орталық және оң қанаттары жеңіліске ұшырады. Бірақ жеңімпаздар олжа үшін шашырап кетті. Саладин әскерін қайта жинады және христиандар олжаларымен кері шегіне бастағанда, оларға жеңіл атты әскерін жіберді. Түркілер қашқандарды христиан оң қанатының жаңадан келген әскерлері тоқтатқанша қырды. Гүйдің резервтері, Аккрадағы сарацин гарнизонымен бірге христиан лагерінде болды, христиандық желіні нығайту үшін жіберілді. Аккрадағы гарнизон христиан лагері қорғалмаған екенін түсінді, сондықтан христиан сол қанатының артқы жағына шабуыл жасады. Олар тамплиерлерге шабуылдап, сарацин оң қанатына көмектесті және ауыр шығын келтірді. Тамплиерлердің бас ұстазы Жерар де Ридефорт қаза тапты. Андре де Бриенн де қаза тапты, ал Конрадты Гүй құтқаруға мәжбүр болды. Ақырында, крестшілер шабуылдаушы әскерді кері қайтарды. Христиандардың жоғалғандары 4 000-нан 5 000-ға дейін, тіпті 10 000-ға дейін жетті. Саладин оларды тағы бір шешуші шайқассыз кері қайтара алмады.

On 4 October, Saladin moved to the east of the city to confront Guy's camp. The Crusader army had grown to 30,000 infantry and 2,000 cavalry through reinforcements by the end of September. A Christian fleet of at least 102 ships blockaded the city. The Muslim army consisted of troops from Egypt, Kurd, Turkestan, Syria, and Mesopotamia. The Muslims lay in a semicircle east of the city facing inwards towards Acre. The Crusader army lay in between, with lightly armed crossbowmen in the first line and the heavy cavalry in second. At the later Battle of Arsuf the Christians fought coherently; here the battle began with a disjointed combat between the Templars and Saladin's right wing. The Crusaders were so successful that the enemy had to send reinforcements from other parts of the field. Thus the steady advance of the Christian centre against Saladin's own corps, in which the crossbows prepared the way for the charge of the men at arms, met with no great resistance. Saladin's centre and right flanks were put to flight. But the victors scattered to plunder. Saladin rallied his men, and, when the Christians began to retire with their booty, let loose his light cavalry upon them. No connected resistance was offered, and the Turks slaughtered the fugitives until checked by the fresh troops of the Christian right flank. Guy's reserves, who were in the Christian camp containing the Saracen garrison at Acre, were sent to reinforce the Christian line. The garrison at Acre realized that the Christian camp was undefended, so launched an attack into the Christian left flank's rear. They fell upon the Templars, assisting the Saracen right wing and inflicting heavy casualties. Gerard de Ridefort, Grand Master of the Templars, was killed. Andrew of Brienne was also killed and Conrad had to be rescued by Guy. In the end, the Crusaders repulsed the relieving army. Christian casualties ranged from 4,000 or 5,000 to 10,000 men. Saladin could not push them back without another pitched battle.

Екі есе қоршау

Күзде Еуропадан тағы да көп крестшілер келді, бұл Гайға Акроны құрлық арқылы қоршауға алуға мүмкіндік берді. Император Фридрих Барбароссаның жақын арада келуі туралы хабар крестшілер қатарына жетті, бұл христиандық сарбаздардың рухын көтеріп қана қоймай, сонымен қатар Саладинді тағы да көптеген әскерлерді әкелуге мәжбүр етті, сондықтан ол екі бөлек қоршауда қала мен крест лагерін қоршауға алды. 30 қазанда 50 мұсылмандық галерея христиандық теңіз блокадасын бұзып, қалаға кемелердің экипаждарымен, шамамен 10 000 адаммен, сондай-ақ азық-түлік пен қару-жарақпен күш салды. 17 желтоқсанда Мысыр флоты портты және оған апаратын жолды қайтадан бақылауға алды. 1190 жылдың наурыз айында ауа райы жақсарған кезде Конрад өзінің кемесімен Тирге сапар шегіп, көп ұзамай крестшілер үшін керек-жарақтармен оралды, бұл жағалаудағы Мысыр флотына қарсы тұруға көмектесті. Конрад алып келген құрылыс материалдары қоршау машиналарына айналдырылды, бірақ бұл машиналар крестоносцы 6 мамырда қалаға шабуыл жасауға тырысқанда жоғалды. 20 мамырда Саладин өзінің әскерін күшейтуді жалғастырды және сегіз күн бойы христиан лагеріне шабуыл жасады, содан кейін оны кері қайтарылды. 25 шілдеде өздерінің қолбасшыларының бұйрығына қарсы христиандық сарбаздар Саладиннің оң жақ қанатына шабуыл жасап, жеңілді. Жазда Франциядан кресттік лагерьге Генрих II Шампан, Теобальд V Блуа, Стефан I Сансер, Рауль I Клермон, Джон Фонтиньи, Ален Сент-Валери, Бесансон архиепискобы, Блуа епискобы және Туль епискобы бастаған қосымша күш келді. 10 маусымда Киелі Рим императоры Салеф өзенінде суға батып кеткенінен кейін, Швабия герцогы Фредерик VI қазан айының басында әкесінің әскерінің қалған бөлігімен келді. Көп ұзамай Кентербери архиепискобы Эксетер Балдуин бастаған ағылшын крестшілер келді. Қазан айында Бар графы да келді, ал христиандар Хайфада жетістікке жетті, бұл Акрадағы лагерьге көбірек азық-түлік әкелуге мүмкіндік берді. Саладиннің бақылауында болғаннан кейін қаладағы және христиан лагеріндегі өмір тез қиынға соқты. Азық-түлік таусылып, су көздері адам мен жануарлардың өліктерімен ластанды, ал көп ұзамай індеттер тарай бастады. Людовик Тюрингиялық безгекпен ауырып, француздар келген кезде үйіне оралуды жоспарлады, ал 16 қазанда Кипрде қайтып келе жатқанда қайтыс болды. Шілде айының аяғы мен қазан айының аралығында Гайдің әйелі Сибилла патшайым екі қызы Алайс пен Мариден бірнеше күн өткен соң қайтыс болды. Оның өлімімен Гай Иерусалимнің тағына деген құқығынан айырылды, өйткені Сибилла заңды мұрагер болды. Оның заңды мұрагері - оның жартыдан туған інісі, Иерусалимнің Изабелласы. Алайда Гай оның қасынан бас тартты. Патшалықтың барондары осы мүмкіндікті пайдаланып, Гайдан құтылу үшін Конрадтың Изабелламен некелесуін ұйымдастырды. Алайда, Изабелла Торонның Хамфри IV-ге тұрмысқа шыққан, ал Конрадтың неке жағдайы белгісіз болды (оның Тирге келгенге дейін бірнеше ай бұрын, 1187 жылы Византиялық ханшайымына үйленгені және оның үйленуін оның жоқтығында бұзуы белгісіз). Сонымен қатар, Сибилланың алғашқы күйеуі Конрадтың аға ағасы Уильям Лонгсворд болды, бұл Изабелла мен Конрадтың некелерін канондық заң бойынша инцестуальды етті. Патриарх Эраклий ауырып, оның тағайындалған өкілі Эксетерлік Балдуин 19 қарашада кенеттен қайтыс болды. Сондықтан, бұл Пизаның архиепископы Убальдо Ланфранчи, папаның легаты, сондай-ақ Бове епискобы Филипп, 24 қарашада Изабелла мен Хамфриден ажырасуға келісім берді. Конрад Изабелламен бірге Тирге кетіп қалды, бірақ Гай әлі де патша екеніне сендірді: мұрагерлік 1192 жылы сайлауға дейін шешілген жоқ. Саладиннің әскері соншалықты үлкен болды, сондықтан басқа крестшілер құрлықпен келе алмады, ал қыста теңіз арқылы жеткізілетін азық-түлік пен көмекке қол жеткізу мүмкін болмады. 1190-1191 жылдың қысында Акраның 20 000 адамнан тұратын гарнизоны болды. Христиан лагерінде басшылар індетке ұшырай бастады. Блуалық Теобальд, Сансеррлік Стефан және Швабиялық Фредерик 1191 жылы 20 қаңтарда қайтыс болды. Шампан патшасы Генрих сауығып кетер алдында бірнеше апта бойы аурумен күресті. Патриарх Эраклиус та қоршау кезінде қайтыс болды, бірақ күні белгісіз. 31 желтоқсанда қабырғаларды бұзып өтудің тағы бір әрекеті сәтсіз аяқталды, ал 6 қаңтарда қабырғалардың ішінара құлауы көптеген христиандардың мұсылман гарнизондарын басып алуға тырысуына әкелді. 13 ақпанда Саладин христиандық желілерді бұзып, қалаға жетуге қол жеткізді, сондықтан ол шаршаған қорғаушыларды жаңа гарнизонмен алмастыра алды; әйтпесе, ескі гарнизонның барлығы аурудан қайтыс болар еді. Конрад Монферраттық Теңіздің Құбылыс Мұнарасына теңізден шабуыл жасауға тырысты, бірақ қолайсыз желдер мен бетінің астындағы тастар кемесінің жеткілікті зиян келтіруіне кедері келтірді. Алайда, наурыз айында ауа райы жақсарғанда және кемелер жағалауға азық-түлік тасымалдай бастағанда, христиандар үшін сәтсіздік қаупі тағы да болдырмалды. Австрия герцогы Леопольд V келді және христиандық күштерді басқаруды өз қолына алды. Кемелер Саладин үшін қорқынышты жаңалықтарды да әкелді. Ол қалған христиандарды жеңу мүмкіндігінен қалыс қалды және енді Арыстан Жүректі Ричард пен Филипп II Август қасиетті жерге әскерлерімен келе жатыр. Саладиннің жеңіске жету мүмкіндігінен айырылды.

During the autumn, more European Crusaders arrived, allowing Guy to blockade Acre by land. News of the imminent arrival of Emperor Frederick Barbarossa reached the Crusaders, which not only raised the morale of the Christian soldiers, but also compelled Saladin to bring in so many more troops that he was able to surround both the city and the Crusader camp in two separate sieges. On 30 October, 50 Muslim galleys broke through the Christian sea blockade and reinforced the city with the crews of the ships, some 10,000 men, as well as food and weapons. On 17 December, an Egyptian fleet arrived to re establish control over the port and the road leading to it. In March 1190, when the weather was better, Conrad travelled to Tyre on his own ship and soon returned with supplies for the Crusaders, which helped the resistance against the Egyptian fleet on the shore. The building materials brought by Conrad were constructed into siege machinery, although these machines were lost when the Crusaders tried to assault the city on 6 May. On 20 May, Saladin, who had continued to strengthen his army over the previous months, began an attack on the Christian camp, which lasted eight days before it could be repelled. On 25 July, against the orders of their commanders, the Christian soldiers attacked Saladin's right flank and were defeated. Further reinforcements from France arrived in the Crusader camp over the summer, led by Henry II of Champagne, Theobald V of Blois, Stephen I of Sancerre, Raoul I of Clermont, John of Fontigny, Alain of Saint Valéry, the Archbishop of Besançon, the Bishop of Blois, and the Bishop of Toul. Duke Frederick VI of Swabia arrived at the beginning of October with the rest of his father's army, after the Holy Roman Emperor had drowned in the Saleph River on 10 June, and shortly afterwards English Crusaders arrived under Baldwin of Exeter, Archbishop of Canterbury. In October, the Count of Bar also arrived, and the Christians had a breakthrough in Haifa, which allowed more food to be brought to the camp at Acre. Life in the city and the Christian camp quickly became difficult after their containment by Saladin. Food remained limited, the water supply became contaminated with human and animal corpses, and epidemics soon began to spread. Louis of Thuringia, sick with malaria, made plans to return home when the French arrived, and died in Cyprus on the way back on 16 October. At some point between late July and October, Guy's wife Queen Sibylla died, a few days after both of their daughters, Alais and Marie. With her death, Guy lost his claim to the throne of Jerusalem, as Sibylla was the legal heiress. Her rightful heir was her younger half sister, Isabella of Jerusalem. Guy, however, refused to step aside for her. The barons of the kingdom used this opportunity to rid themselves of Guy, and arranged the marriage of Conrad to Isabella. However, Isabella was already married to Humphrey IV of Toron, and Conrad's marital status was uncertain (he had wed a Byzantine princess in 1187, a few months before arriving at Tyre, and it was unclear whether she had annulled the marriage in his absence). Also, Sibylla's first husband had been Conrad's older brother William Longsword, which made a marriage between Isabella and Conrad incestuous under canon law. Patriarch Eraclius was sick, and his appointed representative Baldwin of Exeter died suddenly on 19 November. Therefore, it was Archbishop Ubaldo Lanfranchi of Pisa a papal legate, as well as Philip, Bishop of Beauvais, who gave their consent to divorce Isabella from Humphrey on 24 November. Conrad withdrew with Isabella to Tyre, but Guy still insisted that he was king: the succession was not settled finally until an election in 1192. Saladin's army was now so large that it was impossible for any more Crusaders to arrive by land, and winter meant that no more supplies or reinforcements could arrive by sea. Acre had a garrison of 20,000 men in the winter of 1190–1191. In the Christian camp, the leaders began to succumb to the epidemics. Theobald of Blois, Stephen of Sancerre and Frederick of Swabia died, on 20 January 1191. Henry of Champagne struggled with sickness for many weeks before recovering. Patriarch Eraclius also died during the siege, but the date is unknown. On 31 December, another attempt to breach the walls failed, and on 6 January, the partial collapse of the walls led to many Christian attempts at overrunning the Muslim garrisons. On 13 February, Saladin succeeded in breaking through the Christian lines and reaching the city, so that he could replace the exhausted defenders with a new garrison; otherwise, the old garrison would have all died of disease. Conrad of Montferrat attempted an attack by sea on the Tower of Flies, but adverse winds and rocks below the surface prevented his ship getting close enough to do significant damage. In March, however, when the weather was better and ships could once again unload supplies on the coast, the danger of failure was again averted for the Christians. Duke Leopold V of Austria arrived and took control of the Christian forces. Ships also brought devastating news for Saladin. He had missed his chance to crush the remaining Christians and now King Richard the Lionheart and King Philip Augustus were on their way to the Holy Land, each accompanied by an army. Saladin's chance for victory had slipped away.

Акродағы патшалар

Филипп II патша 20 сәуірде, ал Ричард I патша 8 маусымда келді, ол жол жүрісінде Кипрді жаулап алу мүмкіндігін пайдаланды. Ричард 100 кемеден тұратын ағылшын флотымен (8000 сарбазбен) келді, ал Филип II Симон Дориа басқаратын генуялық флотпен келді. Ричард келгенге дейін Филипп қоршау машиналарын, мысалы, требюшет жасады, ал енді Еуропадан күшті басшылар келген соң, христиан лагері емес, қала қоршауға алынды. Ричард келген соң Саладинмен кездесуді сұрады, кездесу үшін үш күндік тыныштық келісіміне қол жеткізілді. Алайда Ричард пен Филип ауырып қалды, сондықтан кездесу өткізілмеді. Филипп патша Акрыны қоршауға алуға асықты, бірақ Ричард патша әлі ауырып жатқандықтан және кейбір сарбаздары қолайсыз желдің салдарынан келмегендіктен, жоспарға келісуге дайын болмады. Олар келесі кемелер флотымен бірге келіп, қоршау машиналарын салуға қажетті материал әкеледі деп үміттенді. Филипп жобаны жалғастырды және 17 маусымда баллисталар мен қозғалтқыштармен Акрыға шабуыл жасады. Қорғаушы әскер Саладин мен сыртқы әскерге қалаға көмекке келу керектігін хабарлау үшін оттан түтін шығарып, түрлі шулар жасады. Қоршау машиналарын Акры қабырғаларында тесіктер жасалды, бірақ әрбір жаңа бұзу Саладиннің әскерінің шабуылына әкелді, бұл Акры гарнизонына христиандар алаңдағанда зақымды жөндеуге мүмкіндік берді. 1 маусымда Фландрия және Вермандои графы, корольдің ең маңызды адамдарының бірі Эльзас Филипп лагерде қайтыс болды. Бұл француз патшасына үлкен қиындық тудырды, өйткені Филиптің мұрагерлері болмады және оның мұрасын реттеу Франциядан алыс жерде өте қиын мәселе болды. 2 шілдеде Ричард өзінің қоршау машиналарын, оның ішінде екі үлкен мангонелді – «Құдайдың катапульті» және «Жаман көрші» (француз тілінде Малевуазен) аттарымен орнатты. 3 шілдеде қабырғада қайтадан жеткілікті жарық пайда болды, бірақ христиандық шабуыл кері қайтарылды. 4 шілдеде қала капитуляциялауды ұсынды, бірақ Ричард шарттарды қабылдамады. Бұл жолы Саладин христиан лагеріне ірі шабуыл жасамады. 7 шілдеде қала Саладинге соңғы рет көмек сұрап елшілік жіберді және ол көмектеспесе, капитуляциялайтындарын мәлімдеді. 11 шілдеде соңғы шайқас болды, ал 12 шілдеде қала крестоносшыларға капитуляциялау шарттарын тағы ұсынды, олар бұл жолы ұсынысты қабылдады. Ричард Гай Лузиньянды Иерусалим патшасы ретінде қолдағандықтан Тирге қайтқан Монферрат Конрады Саладиннің өтініші бойынша келіссөздер жүргізуші ретінде қайта шақырды. Саладин келіссөздерге жеке қатыспады, бірақ капитуляцияны қабылдады. Христиандар қалаға кірді, мұсылман гарнизоны тұтқынға алынды. Конрад Иерусалим патшалығының, Францияның, Англияның және Австрия герцогтығының туларын қалаға көтерді. Австрияның Леопольді Ричардпен дауласып, қаланы басып алғаннан кейін көп ұзамай кетіп қалды: ол неміс императорлық контингентінің тірі қалған басшысы ретінде Филипп пен Ричардтан бірдей мәртебе талап етті, бірақ оның талабы қабылданбады және оның туы Акры қамалынан жыртылды. 31 шілдеде Филипп Вермандои мен Фландриядағы мұрагерлік мәселесін шешу үшін үйге оралды, ал Ричард христиандық экспедициялық күштерін толығымен басқаруға қалды.

King Philip II arrived on 20 April, and King Richard I on 8 June, after he had used the opportunity to conquer Cyprus along the way. Richard arrived with an English fleet of 100 ships (which carried 8,000 men) while Philip II arrived with a Genoese fleet under Simone Doria. Philip had used the time before Richard's arrival to build siege engines like the trebuchet, and now that stronger leadership from Europe had arrived, it was the city and not the Christian camp that was besieged. When Richard arrived, he sought a meeting with Saladin, and an armistice of three days was agreed upon so that the meeting could take place. However, both Richard and Philip fell ill, and the meeting did not take place. King Philip was eager to launch a siege on Acre, but King Richard was not ready to go along with the plan because he was still ill and some of his men had not arrived yet due to adverse winds. They hoped that the latter would arrive with the next fleet of ships and would bring material for building siege machinery. Philip continued the project by himself, and on 17 June, fired an attack on Acre with ballistas and engines. The defending army made diverse ways to make noise and send up smoke from the fires to let Saladin and the outer army know that, as arranged, they were supposed to come to the help of the town. The siege machines broke holes into the walls of Acre, but every new breach led to an attack from Saladin's army, giving the garrison of Acre an opportunity to repair the damage while the Christians were distracted. On 1 June, Philip of Alsace, Count of Flanders and Vermandois and one of the king's most important men, died in the camp. This caused a major crisis for the French king, since Philip had no heirs and settling his inheritance was an urgent matter, yet a very difficult one so far away from France. On 2 July, Richard deployed his own siege engines, including two enormous mangonels named God's Own Catapult and Bad Neighbour (Malevoisine in the original French). On 3 July, a sufficiently large breach was again created in the walls, but the Christian attack was repelled. On 4 July, the city offered its surrender, but Richard rejected the conditions. This time Saladin did not make a large scale attack on the Christian camp. On 7 July, the city sent an embassy to Saladin asking for assistance one last time, and threatened to surrender if he did not help. On 11 July, there was one final battle, and on 12 July, the city once more offered terms of surrender to the Crusaders, who found their offer acceptable this time. Conrad of Montferrat, who had returned to Tyre because of Richard's support for Guy of Lusignan as king of Jerusalem, was recalled to act as negotiator, at Saladin's request. Saladin was not personally involved in the negotiations, but accepted the surrender. The Christians entered the city and the Muslim garrison was taken into captivity. Conrad raised the banners of the Kingdom of Jerusalem, France, England, and the Duchy of Austria over the city. Leopold of Austria left shortly after the capture of the city, after quarrelling with Richard: as the surviving leader of the German Imperial contingent, he had demanded the same position as Philip and Richard, but had been rejected and his flag torn down from the ramparts of Acre. On 31 July, Philip also returned home, to settle the succession in Vermandois and Flanders, and Richard was left solely in charge of the Christian expeditionary forces.

Тұтқындарды өлтіру

Енді Ричард пен Саладин қаланың тапсырылуын аяқтауға тиіс болды. Христиандар Акрының қорғанысын қайта жарақтап бастады, ал Саладин тұтқынға алынған гарнизон үшін құны төлеу үшін ақша жинады. 11 тамызда Саладин жоспарланған үш төлем мен тұтқын алмасудың біріншісін ұсынды, бірақ Ричард оны қабылдамады, себебі кейбір христиан дворяндары кірмеді. Алмасу тоқтатылып, одан әрі келіссөздер нәтижесіз аяқталды. Ричард сондай-ақ француз королінің сенімді адамы Монферраттың Конрадына тапсырған тұтқындардың Филипп үлесін беруді талап етті. Конрад қысымға көніп, мәжбүрлі түрде келісті. 20 тамызда Ричард Саладиннің тым кешіккенін ойлап, Акры гарнизонынан 2700 мұсылман тұтқынының басын шапты. Тұтқындардың арасындағы мұсылман дворяндары өлім жазасынан құтылды. Саладин де осылай жауап беріп, ол тұтқынға алған барлық христиан тұтқындарын өлтірді. 22 тамызда Ричард әскерімен бірге қаладан кетіп, крестшілер Бертрам де Верден мен Стивен Лонгшампқа күзетке берілді.

Салдары

Акроны басып алу және оның гарнизонының жазалануы Саладиннің тактикасын өзгертті. Саладин жеңіл нығайтылған бекіністерді алдын ала қиратуға көбірек бейімділік танытты, орнына Иерусалимнің қорғанысын күшейтуге күш салды. Мёринг гарнизонды жазалаудың Ричардқа қарсы тұруға ниеттенген басқа гарнизондарды тоқтатқанын айтады. Тәңірге қарсы жорық жасағандар оң жақта теңізбен, ал Саладиннің әскері сол жақта оларды ілесіп жүрді. 7 қыркүйекте олар Яффоның солтүстігіндегі Арсуф шайқасында кездесті, онда Саладин жеңіліске ұшырады. Ричард 10 қыркүйекте Яффоны басып алды, бірақ 1191 жылдың қалған бөлігінде және 1192 жылдың жазында Иерусалимді қайтарып алудың басты мақсатына жете алмады. Иерусалим тағы үшін болған дау 1192 жылдың сәуірінде Конрад Монферрат сайлануымен шешілді, бірақ ол жеңіске жеткеннен кейін бірнеше күннен кейін қанымен құрбан болды. Жүкті патшайым Изабелла Ричард пен Филипптің туған інісі Шампандық Генрихке дереу үйленді. Осы уақытта Ричард ағасы Джон Лакландтың Англия тағын басып алуға тырысқаны туралы хабар алды. Ол Саладинмен келісімге келді, ал үшінші крест жорығы Ричард қазанның соңында Англияға аттанғанда аяқталды. Франция патшасы Филип Иоаннмен келісімге келіп, француз порттарын жапты; Ричард Адриатика теңізі арқылы өтіп, Аквилеяның жанындағы жағаға шықты. Алдағы қысқа байланысты Альп тауларын кесіп өту мүмкін болмады, патша Рождествоға дейін Австрия астанасы Вена арқылы жасырын өтті, онда оны герцог Леопольд Дюрнштайн танып, тұтқынға алып, түрмеге қамады. Леопольд император Генрих VI-ның қолдауын алудан тартынбады. 1193 жылдың наурыз айында ол Ричардты императорға тапсырды, ол оны Трифельс қамалында тұтқынға алды. Патша Леопольдтың туысы Конрадты өлтіргені үшін, сондай-ақ Акрода Австрия герцогінің байрағын лақтырып, оны қорлағаны үшін айыпталды. Ричард айыптауларды мойындамады және оны Генрихке ант беруге мәжбүрлеген Папа Селестин III қолдады; алайда, Ричардтың Францияның Филиппке берілу қаупі оны құн төлеуге келісімге келтірді. Ол үлкен сома төлеп босатылды және 1194 жылға дейін өзінің иеліктеріне оралмады. Иерусалим Корольдігі енді салыстырмалы түрде қауіпсіз болды, оның жаңа астанасы Акрада орналасқан, ол Жерорта теңізінің жағалауындағы тар жолақты басқарды. Иерусалим Корольдігінің бұл екінші дәуірі тағы бір ғасырға созылды.

The capture of Acre and the execution of its garrison led to a change in Saladin's approach. Saladin was more inclined to pre emptively demolish (slight) fortifications, and instead focused on enhancing the defences of Jerusalem. Möhring suggests the execution of the garrison would have deterred other garrisons from defending against Richard. The Crusader army marched south, with the sea to their right and Saladin's army following them to their left. On 7 September, they met at the Battle of Arsuf, north of Jaffa, in which Saladin was defeated. Richard captured Jaffa on 10 September, but throughout the remainder of 1191 and into the summer of 1192, he was unable to realize his ultimate goal of recapturing Jerusalem. The dispute over the kingship of Jerusalem was resolved in April 1192, with the election of Conrad of Montferrat, but he was assassinated only days after his victory. The pregnant Queen Isabella was quickly married to Richard and Philip's nephew, Henry of Champagne. Meanwhile, Richard was informed that his brother, John Lackland, was attempting to usurp the throne in England. He arranged for a treaty with Saladin, and the Third Crusade came to an end when Richard left for England in late October. Philip of France meanwhile had come to terms with John and had closed the French harbours; Richard was forced to make his way across the Adriatic Sea and went ashore near Aquileia. Due to the coming winter, crossing the Alps proved to be impossible, and the king incognito passed through the Austrian capital Vienna shortly before Christmas, where he was recognized, captured and imprisoned by Duke Leopold at Dürnstein. Leopold did not hesitate to gain the support of Emperor Henry VI. In March 1193 he delivered Richard to the emperor, who had him arrested at Trifels Castle. The king was charged with the murder of Conrad, who was Leopold's cousin, and also with insulting the Austrian duke by throwing down his banner at Acre. Richard refused the accusations and was backed by Pope Celestine III, who threatened Henry with excommunication; nevertheless, Richard's imminent extradition to Philip of France made him strike a ransom deal. He was released for an enormous price, and did not return to his own territories until 1194. The Kingdom of Jerusalem was now relatively secure, with its new capital at Acre, from which a narrow strip along the Mediterranean coast was ruled. This second incarnation of the Kingdom of Jerusalem endured for another century.

Негізгі дереккөздер

Itinerarium Peregrinorum et Gesta Regis Ricardi, ред. Уильям Стаббс, Роллс сериясы, (Лондон: Лонгманс, 1864) III, 1, 5, 13, 17–18 (б. 210–211, 214–217, 224–226, 231–234), Джеймс Брундейдж аударған, Крест жорықтары: деректі тарих, (Милвоки, Висконсин штаты: Маркет университетінің баспасы, 1962), 175–181 fordham.edu.