Кіріспе
Кардиналдар – католик шіркеуінің жоғары дәрежелі дін қызметкерлері. Олар көбінесе епископтар болып табылады және шіркеу ішінде маңызды рөлдерді атқарады, мысалы, көрнекті архиепархияларды басқарады немесе Рим Куриясының дикастерияларына жетекшілік етеді. Кардиналдар консисторияларда Папамен тағайындалады, ал олардың ең маңызды міндеттерінің бірі – Папаның қайтысы немесе отставкасынан кейін, Киелі Тақ бос болғанда (sede vacante) жаңа Папа сайлау – әдетте өздерінен, бірақ міндетті емес. Барлық кардиналдардың жиынтығы Кардиналдар алқасы деп аталады. Қазіргі заманғы шіркеу заңнамасы бойынша, Universi Dominici gregis апостолдық конституциясында белгіленгендей, жаңа Папа сайлау үшін Папалық конклавқа қатысуға құқығы бар – тек 80 жасқа толмаған кардиналдар ғана, Киелі Тақ бос болған күні. Сол апостолдық конституцияда конклавқа 120-дан астам сайлаушы кардинал қатыса алмайтыны көрсетілген, бірақ 120-дан астам құқықты кардинал болуына ешқандай шектеу қойылмаған. 2024 жылғы мәлімет бойынша, 237 кардинал бар, олардың 127-сі сайлаушы кардиналдар. Кардиналдарды тағайындау бойынша соңғы консистория 2023 жылдың 30 қыркүйегінде өтті, онда Папа Франциск 21 кардиналды, оның ішінде 18 сайлаушы кардиналды тағайындады. Луис Ладария Феррер 19 сәуірде 2024 жылы 80 жасқа толған соңғы сайлаушы кардинал болды; ал Марк Уэлет 8 маусымда 2024 жылы 80 жасқа толатын келесі сайлаушы кардинал болады. Кардиналдардың соңғы қайтысы 15 сәуірде 2024 жылы 91 жасында Педро Рубиано Саенстің қайтысы болды.
Cardinals are senior members of the clergy of the Catholic Church. They are almost always bishops and generally hold important roles within the church, such as leading prominent archdioceses or heading dicasteries within the Roman Curia. Cardinals are created in consistories by the pope, and one of their foremost duties is the election of a new pope – invariably from among their number, although not strictly a requirement – when the Holy See is vacant (sede vacante), following the death or resignation of a pope. The body of all cardinals is collectively known as the College of Cardinals. Under current ecclesiastical law, as defined by the apostolic constitution Universi Dominici gregis, only cardinals who have not passed their 80th birthdays on the day on which the Holy See becomes vacant are eligible to take part in a papal conclave to elect a new pope. The same apostolic constitution specifies that no more than 120 cardinal electors can take part in a conclave, but makes no provision for there being more than 120 eligible cardinals;
as of 2024, there are 237 cardinals, 127 of whom are cardinal electors. The most recent consistory for the creation of cardinals was held on 30 September 2023, when Pope Francis created 21 cardinals, including 18 cardinal electors. Luis Ladaria Ferrer was the most recent cardinal elector to turn 80, on 19 April 2024; and Marc Ouellet will be the next cardinal elector to turn 80, on 8 June 2024. The most recent death of a cardinal was that of Pedro Rubiano Sáenz, on 15 April 2024, at the age of 91.
Кардиналдар
Кардиналдар алқасы үш топқа бөлінеді, олардың ресми үстемдігі келесідей: сондай-ақ Шығыс католик шіркеулерінің бірін басқаратын патриархтар. Кардинал-епископтар өздерінен (Шығыс католик патриархтарын қоспағанда) сайлап, Папа мақұлдаған екі ең аға кардинал-епископ – декан мен вице-декан. Кардинал-қасиеттілердің ең ағасы – протоприст, қазіргі уақытта Михаил Михай Китбунчу; кардинал сайлаушылар арасында аға кардинал-қасиетті – Винко Пулжич. Кардинал-диакондар (CD): Рим Куриясында немесе Қасиетті Тақтың дипломатиялық қызметінде қызмет ететін епископтар және барлық басқа дін қызметкерлері, соның ішінде епископқа бейінделуден босатылған дінбасылар. Олар он жыл кардинал-диакон болғаннан кейін кардинал-қасиетті болуға құқылы (optatio). Ең аға кардинал-диакон – протодиакон, қазіргі уақытта Ренато Мартино; кардинал сайлаушылар арасында аға кардинал-диакон – Джеймс Майкл Харви, ал кіші кардинал-диакон – Анхель Фернандес Артиме. Кардинал-епископтар (Шығыс католик патриархтарын қоспағанда) үшін декан бірінші үстемдікте тұрады, одан кейін вице-декан, содан соң кардинал-епископ ретінде тағайындалу ретімен қалғандары. Шығыс католик патриархтары, кардинал-қасиеттілер және кардинал-диакондар үшін үстемдік олардың кардинал болып тағайындалған консистория күнімен және ресми хабарламада немесе бюллетеньде көрсетілген ретімен анықталады. Егер басқаша көрсетілмесе, тізімдегі барлық кардиналдар Латын шіркеуінің мүшелері болып табылады. Тақуалық өмір институтына немесе апостолдық өмір қоғамына жататын кардиналдар тиісті пост-номиналды әріптермен белгіленеді. Епархияларды басқаратын кардиналдар, басқа елдің азаматтары болса да, олардың епархиясы орналасқан елге жатқызылады.
Кардиналдар Папаны тағайындау арқылы
Бұл кесте әр папа тағайындаған және кардиналдар алқасының әр орденіне жататын қазіргі кардиналдардың санын көрсетеді. Папа Барлық кардиналдар Кардинал сайлаушылар Сан (Понтификат нөмірі (хронологиялық) Атауы CB (Кардинал-епископтар) CP (Кардинал-қасиеттілер) CD (Кардинал-диякондар) Барлығы CB (Кардинал-епископтар) CP (Кардинал-қасиеттілер) CD (Кардинал-диякондар) Барлығы 264 Иоанн Павел II (1978–2005) 5 37 1 43 1 7 0 8 265 Бенедикт XVI (2005–2013) 4 58 1 63 2 24 1 27 266 Франциск (2013–қазіргі) 3 95 33 131 2 70 20 92 Барлығы 12 190 35 5 101 21
Континенттер бойынша кардиналдар
Осы мақала мақсатында елдер, Біріккен Ұлттар Ұйымының геосхемасы аймақтарына сәйкес, әдетте құрлықтарға топтастырылады; Америка аймағы үшін Солтүстік Америка Солтүстік Америка, Орталық Америка және Кариб теңізі кіші аймақтарын қамтиды, ал Оңтүстік Америка сол аттас қалған кіші аймақты қамтиды. Католиктердің бүкіл әлемде таралуы туралы статистика Annuarium Statisticum Ecclesiae (Шіркеудің статистикалық жылнамасы) еңбегінен алынған.
Құрлық Барлық кардиналдар Кардинал сайлаушылар Әлемдік католик халқының пайызы Сан Пайыз Сан Пайыз
Африка 29 17 19%
Солтүстік Америка 36 21 21%
Оңтүстік Америка 27 14 27%
Азия 33 21 11%
Еуропа 109 51 21%
Океания 3 3 1%
Жалпы 100.0% 100.0% 100%