Кіріспе

Американдық компьютер бағдарламашысы, кәсіпкер және сотталған кісі өлтіруші Ханс Томас Райзер (19 желтоқсан 1963 жылы туған) – американдық компьютер бағдарламашысы, кәсіпкер және сотталған кісі өлтіруші. 2008 жылдың сәуір айында Райзер 2006 жылдың қыркүйегінде жоғалып кеткен әйелі Нина Райзерді бірінші дәрежелі өлтіргені үшін сотталды. Кейіннен ол Нина Райзердің денесі қайда жерленгенін көрсету шартымен, екінші дәрежелі кісі өлтіру айыбына кінәсін мойындады, ол оның жұбайының үйіне жақын жердегі беткейдегі қабірде екенін мәлімдеді. Түрмеге қамалғанға дейін Райзер Linux ядросы қолдана алатын, бірақ қазір 2025 жылы алынып тасталатын ReiserFS компьютерлік файлдық жүйесін, сондай-ақ оның ізбасары Reiser4-ті жасады. 2004 жылы ол екі файлдық жүйенің дамуын үйлестіру мақсатында Namesys корпорациясын құрды.

Namesys және ReiserFS

Рейзер және оның Namesys компаниясы ReiserFS және Reiser4 журналданатын компьютерлік файлдық жүйелерін әзірледі. ReiserFS Linux операциялық жүйесінде 2.4.1 нұсқасынан бері қолжетімді және бірнеше Linux дистрибутивтерінде, соның ішінде 2006 жылға дейін Novell-дің SUSE Linux Enterprise жүйесінде дефoлттық файлдық жүйе болып келді. 2006 жылы Рейзерді кісі өлтіру күдігімен қамаудан кейін, ашық кодты бағдарламалық жасақтама қауымдастығы Рейзердің жаңа файлдық жүйесінің (Reiser4) болашағына қатысты алаңдаушылық білдірді. Рейзердің қамаудан кейін көп ұзамай Namesys қызметкерлері жұмысты жалғастыратындарын, қамау бағдарламалық жасақтаманы дамыту қарқынына дереу әсер етпейтінін және жағдай ұзаққа созылса, компанияның болашағын қамтамасыз ету үшін шешімдер іздейтіндерін мәлімдеді. 2006 жылдың 21 желтоқсанында Рейзер компанияны сату арқылы адвокаттарға төленетін ақыны өтеу үшін қаражат жинағанын хабарлады. Namesys қызметкері Эдвард Шишкинмен болған сұхбатта айтылғандай, 2008 жылдың қаңтарында компанияның коммерциялық қызметі тоқтатылды, бірақ ол сатылмады.

Нина Шарановамен неке

1998 жылы Санкт-Петербургте жұмыс істеп жүргенде Рейзер пошта арқылы таңдалған орыс әйелімен кездесуге келіскен. Бес айдан кейін ол американдық лицензияланған акушер-гинеколог болу үшін оқып жүрген Нина Шарановаға (Нина Шаранова) үйленді. Олардың екі баласы болды. Ханстың әкесі Рамон, Нина сол кезде Namesys компаниясының қаржы директоры (CFO) лауазымын алғанда күдікке түсті. Рамон әскери сауалдасу техникасымен оқытылған және ол Нинаның Namesys компаниясының түсініксіз жылдам қысқарып бара жатқан қаржылық резервтері туралы сұрақтарына жалған жауап бергенін мәлімдеді. Рейзерлер 2004 жылдың мамыр айында ажырасып кетті. Нина Рейзер үш айдан кейін ажырасу туралы өтініш берді, себебі келіспеушіліктер туды және сот құжаттарына сәйкес, олардың балалары "әкелерін жақсы білмейді", өйткені ол жылдың көп бөлігін шетелде жұмыспен өткізген. Оған балаларға толыққанды қамқорлық құқығы берілді және физикалық қамқорлықты күйеуімен бөлісті. Ол жоғалып кеткен кезде ажырасу процесі аяқталмаған еді. Нина Рейзер 2004 жылдың желтоқсанында Хансқа қарсы уақытша тыйым салу бұйрығын (temporary restraining order) алды, себебі ажырасу процесінің қызу шағында ол оны итермелеген. 2005 жылдың соңында ол бұл бұйрықты қайтарды, өйткені ажырасудың шиеленісі басылған еді.

Нина Райзердің өлтірілуі мен жоғалуы

Ханс Райзердің билік органдарына берген мойындауына сәйкес, 2006 жылдың 3 қыркүйегінде Нина Райзер екі баласын Ханс Райзерге сол кезде тұрған анасының үйіне апарып жіберді. Екеуі Нина Райзердің балаларды дәрігерге апарып жатқаны туралы қызу дауласып, Нина балаларға қамқорлық құқығының өзінде екенін және қалағанын жасауға құқылы екенін айтты. Қорғаушы адвокат Уильям Дюбоис кейінірек Ханс Райзердің Нина Райзер балалардың ауруларын жалғандап айтқанын мәлімдегенін айтты. Ханс Райзер оны бетінен ұрып, тұншықтырып өлтірді. Ол денесін бір қапқа салып, түнде көлігіне тиеп, оңаша жерге апарып екі түн бойы жерледі. Ханс Райзер көлігін тазалағаннан кейін, денесі қойылған орындықты сақтық үшін тастап кетті. Нина Райзердің жоғалғаны туралы хабар 2006 жылдың 5 қыркүйегінде берілді. Нина Райзердің 2001 жылғы Honda Odyssey минивэні, ішінде азық-түлікпен, 9 қыркүйекте Окленд қаласының Торнхилл ауданында, SR 13 Уоррен тас жолының шығысында табылды. Полиция хабарлағандай, көршілер тұрақтап тұрған минивэнді алғаш рет 5 қыркүйекте, оның балаларын мектептен алып келуге тиіс күні көрген. Нина Райзердің жоғалуы Рейзер балаларының Рейзер отбасынан алынуына әкелді, Ханс Райзер қамқорлыққа ие болуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Окленд полициясы Ханс Райзерге қарсы куәлік берді, бірақ олар алаңдаушылықтарына негіз болған дәлелдерді жарияламады. 2006 жылдың 10 қазанында оның үйін екінші рет тінткеннен кейін Окленд полициясы мен Ішкі қауіпсіздік тергеу қызметі (HSI) бірнеше заттарды алып кетті. HSI Рейзерді ақша жылынумен айналысқаны үшін тергеді. Полиция жоғалу оқиғасын адам өлтіру қылмысы ретінде қарастыратынын мәлімдеді және Рейзер Нина Райзерді өлтіргені үшін тұтқындалды, содан кейін оған айып тағылды. 2006 жылдың 11 қазанында құқық қорғау органдары Ханс Райзердің үйінен және көлігінен қан іздерін тапты. Салық-криминалистикалық сараптама (ДНК-анализін қоса алғанда) Нина Райзердің қанның көзі екенін нақты растамады не жоққа шығармады. Полиция оның көлігіндегі жолаушы орындығының орнын таба алмады. Сондай-ақ, олар машинада Рейзердің 8 қыркүйекте, Нина Райзердің жоғалуынан бес күн кейін сатып алған екі кітапты тапқандарын хабарлады: Дэвид Саймонның "Құқық: Көшедегі бір жыл" және Джонатан Голдманның "Қылмыстың шедеврлері". 28 қарашада Рейзер өзін кінәлі емес деп жариялады және жедел сот талғанына құқығын пайдаланды, бұл мемлекетті алдын ала сот отырысын 11 желтоқсанға жоспарлауға міндеттеді. 2 желтоқсанда Окленд полициясының өтініші бойынша іздеу-құтқару тобы Ханс Райзердің үйінен 5 километрден аз қашықтықтағы аумақты қарап шықты, бірақ жаңа маңызды жаңалықтар жарияланбады.

Сот-медициналық дәлелдер

Алдын ала сот отырысы 2006 жылдың 11 желтоқсанында басталды, Рейзерді адвокат Уильям Дю Бойс қорғады. Отырыста криминалист Ханс Райзердің көлігіндегі қаптан және оның анасы (Беверли Палмер) үйінің тірегінен Нина Райзердің ДНК-сына сәйкес келетін қан табылды деп куәлік берді. Ол үйге Рейзер әйелінен ажырасқаннан кейін көшіп келген еді. Кейіннен полиция тіректегі қанды талдағанда қателік жіберілгені анықталды, бұл дәлелдерді күмәнді етті. Полиция сондай-ақ жолаушы орындығын демонтаждауға пайдаланылуы мүмкін 40 бөліктен тұратын кілттер жинағын, Kragen Auto Parts дүкенінен кілттер жинағын сатып алғанына қатысты түбіртекті, төрт орындық бұранданы және кілт басы бар гайка тарғышты тапты, бұл орындықтың жақында алынғанын көрсетеді. Нина Райзер жоғалып кеткеннен кейін тоғыз күн өткен соң Рейзерді тоқтатып, тексерген жол полициясы сотта орындықтың сол кезде орнында болғанын және қан байқамағанын айтты.

Рейзер кінәсіз деп мәлімдеді

2007 жылдың 23 наурызында Райзер судья С. Дон Клей алдында өзін кінәлі емес деп мәлімдеді. Біраз уақыттан кейін сот Ханс Райзердің бұрынғы досы Шон Стердженге қатысты сот процесінде қиындық туғанын білді. Стерджен бұрын Нина Райзермен қарым-қатынаста болған, сегіз адамды өлтіргенін және мүмкін тоғызыншысын да өлтіргенін айтқан. Wired News-ке берген сұхбатында Стерджен Нина Райзердің олардың арасында еместігін батыл түрде жоққа шығарды. Полиция аталған қылмыстардың орын алғанына күмәндана бастағанда, судья Клей сотта Стерджен туралы әңгімелеуге тыйым салды. 11 маусымда Райзердің ісі бірнеше кісі өлтіру және өлім жазасы істерін қараған Аламеда округі Жоғарғы сотының судьясы Ларри Гудманға жүктелді.

Сотқа дейінгі іс бойынша тыңдаулар

2007 жылдың 23 шілдесінде сотқа дейінгі өтініштер бойынша тыңдаулар басталды. Әлеуетті қазылар алқасының мүшелері 29 және 30 тамызда, сондай-ақ 4 қыркүйекте сауалнамаларды толтыру үшін сотқа шақырылуға тиіс болған, бірақ үміткерлермен тікелей сұрақ-жауап алу 2007 жылдың 19 қыркүйегіне дейін жоспарланбаған. Ашылу сөздері 2007 жылдың 29 қазанында басталуы күтілген, алайда олар кейінге шегеріліп, 2007 жылдың 5 қарашасына ауыстырылды. Қорғау тарапы кешіктірудің себебі 2 қарашада көрсетілетін телеарнадағы жағдайға қатысты зиян келтіруі мүмкін ақпарат болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Прокурор қосымша сотқа дейінгі өтініштерді қарау үшін көбірек уақыт қажет болғандықтан, кешіктірудің қажеттілігін айтты.

Сот және үкім

Ханс Райзердің кісі өлтіру ісі бойынша сот процесі 2007 жылдың 6 қарашасында прокурор Пол Хораның бастапқы мәлімдемесімен басталды. Райзер сот барысында әйелін өлтіргеніне жауапкершілікті қатаң түрде жоққа шығарды. Өзін қорғау үшін куәлік бергенде, оның сенімсіз мәлімдемелері мен сот залындағы тұрақсыз мінез-құлқы оның кінәсіздігіне күмән тудырды. Психиатр Беверли Парр оның "мүмкін" Аспергер синдромының белгілерін көрсеткенін, бірақ диагноз қоймағанын мәлімдеді. 2007 жылдың 13 қарашасында Райзердің сегіз жасар ұлы Рори сотқа дейінгі тыңдауға жоспарланған екі рет қатысып, Ресейден келіп, айыптау тарапынан куәлік берді. Ол куәлік бергенге дейін оның екі әжесі де сот залынан шығарылды. Айыптау және қорғау тараптары куәліктің дәйекті еместігін атап өтті, ал Дю Бойс балаға алдын ала нұсқау берілгеніне шағымданып айтты. Үш күндік қорытынды сөзден кейін прокурор қазылар алқасын Ханс Райзерді әйелін өлтіргені үшін кінәлі деп табуға шақырды. Ақырғы сөзінде Райзердің адвокаты Уильям Дю Бойс, егер қазылар алқасы Нинаның қайтыс болғанына және Ханс Райзер оны ыстыққанда өлтіргеніне сенсе, ерікті адам өлтіру туралы үкімді қарастыруға шақырды. 2008 жылдың 28 сәуірінде Ханс Райзер бірінші дәрежелі кісі өлтіруге кінәлі деп танылды. 2008 жылдың 7 шілдесінде Райзер полицияны Оукленд тауларындағы Нинаның беткейге қазылған қабіріне жетеледі. Райзердің адвокаты Уильям Дю Бойс, Райзерге қолқаппен байланған және көптеген полиция қызметкерлерімен бірге осы жерге келді, ол дене қалдықтары Редвуд аймақтық паркі мен Хаклберри ботаникалық аймақтық қорымы арасындағы төбеде, Райзер анасымен бірге тұрған Эксетер драйвтегі үйінен және Нина Райзердің соңғы рет 2006 жылдың 3 қыркүйегінде тірі көрінген жерінен жақын жерде көмілгенін айтты. Оуклендтегі кісі өлтірулер бөлімінің лейтенанты Эрси Джойнер Райзердің оларды ешқандай күмәнсіз және бағдаршаздықсыз тікелей сол жерге жетелегенін еске алды.

Түрмеде болған уақыты

2008 жылдың 5 қыркүйегінде Райзер Сан-Квентин мемлекеттік түрмесіне келіп, жазасын өтеуге кірісті. 2008 жылдың 30 қазанында Рейзер екінші дәрежелі кісі өлтіру туралы сот шешіміне шағымдануға тырысты. 2008 жылдың 13 қарашасында судья Ларри Гудман бұл шағымын қабылдамады. 2009 жылдың 10 қаңтарында Рейзер бірнеше тұтқыннан сақадалап соққы алғаннан кейін жазылып жатқаны хабарланды. 2009 жылдың 28 қаңтарында ол Муль-Крик мемлекеттік түрмесіне ауыстырылды. 2011 жылдың ақпан айында ол Плезант-Вэлли мемлекеттік түрмесіне ауыстырылды. 2020 жылға қарай Рейзер Калифорния штатының Соледад қаласына жақын орналасқан түзеу-еңбек оқу орталығында болды, шартты түрде босатуға 2027 жылдың тамызында мүмкіндік туады, бірақ 2022 жылы шартты түрде босатудан бас тартылды. 2021 жылдың қараша айына дейін ол Калифорния денсаулық сақтау мекемесінде болды. 2011 жылдың қыркүйегінде Ханс Райзер азаматтық сотқа талап арыз берді. Ол өтінішінде 70-тен астам күдіктіні атады, олардың ішінде сот судьялары және оның адвокаты Уильям Дю Бойс та бар. Басқа да мәселелермен қатар, оның адвокаты судьямен бірге оған қарсы шағымдану мүмкін емес арыздарды беруге келісім жасады және оның адвокаты оны өз еркіне қарсы куәгер ретінде сөйлеуге мәжбүрледі деп мәлімдеді. Бірнеше түзетулер мен қосымша талаптардан кейін, сот ісі тоқтатылды. 2012 жылдың шілдесінде қазылар алқасы Нина Райзердің өліміне байланысты Рейзердің балаларына оның әкесіне қарсы 60 миллион доллар өтемақы төлеуді шешті. Рейзер сотта өзінің адвокаты болды және әйелін балаларын қорғау үшін өлтіргенін дәлелдеуге тырысты.