Кіріспе
Жанар май-ауа қоспасын тұтандыру үшін электр ұшқыны жүйесі.
Тұтандыру жүйелері жылу машиналарында жануды бастау үшін, жанар май-ауа қоспасын тұтандыру арқылы қолданылады. Ішкі жану қозғалтқыштарының (мысалы, бензин қозғалтқыштары) ұшқынды тұтандыру нұсқаларында тұтандыру жүйесі әрбір жану циклы алдында жанар май-ауа қоспасын тұтандыру үшін ұшқын жасайды. Газ турбиналық және ракеталық қозғалтқыштар әдетте тек іске қосылғанда ғана тұтандыру жүйесін пайдаланады. Дизельді қозғалтқыштар жанар май-ауа қоспасын тұтандыру үшін қысыммен тұтандыруды қолданады, ол қысымның жылуын пайдаланады және сондықтан тұтандыру жүйесін қолданбайды. Олар әдетте қысқа уақытқа қыздыруға арналған шамдармен жабдықталады, олар суық ауа райында іске қосуға көмектеседі. Алғашқы автомобильдер тұтандыру магнитоларын және діріл катушкаларын пайдаланды, олар 1912 жылы алғаш рет қолданылған дистрибьюторға негізделген жүйелермен ауыстырылды. Электрондық тұтандыру жүйелері (алғаш рет 1968 жылы қолданылды) 20 ғасырдың соңында кең таралды, ал осы жүйелердің тікелей қосылатын нұсқалары 1990 жылдардан бері кеңінен қолданылуда.
Магниттік тұтану жүйелері
Жалын магниті (сонымен қатар жоғары кернеу магниті деп те аталады) – бұл жалынды қозғалтқыштарда (мысалы, бензиндік қозғалтқыштарда) қолданылған тұтандыру жүйесінің ескі түрі. Ол магнит және трансформаторды пайдаланып, тұтастырғыштарға жоғары кернеулі импульстарды жібереді. "Жоғары кернеу" деген ескі термин "жоғары вольтаж" дегенді білдіреді. 20-ғасырдың басында көптеген автомобильдерде қолданылған жалын магниті, көбінесе индукциялық катушкалы тұтандыру жүйелерімен алмастырылды. Қазіргі уақытта жалын магнитін қолдану негізінен батареясы жоқ қозғалтқыштармен шектеледі, мысалы, газон шабу машиналары және тізбекті араларда. Бұл сондай-ақ, қазіргі заманғы поршеньді қозғалтқыштармен жабдықталған ұшақтарда да қолданылады (батарея болған жағдайда да), қозғалтқыштың электр жүйесіне тәуелді болуын болдырмау мақсатында.
Индукциялық катушкалар жүйесі
Автомобильдерде аккумуляторлардың қолданысы артып (электрлік стартерлердің жиі пайдаланылуына байланысты), магниттік жүйелер индукциялық катушка қолданатын жүйелермен алмастырылды. 1886 жылғы Benz Patent Motorwagen және 1908 жылғы Ford Model T үзіліс катушкасымен тұтану жүйесін пайдаланды, онда үзіліс катушкасы токты үзіп, әр жану кезінде жылдам ұшқындар тізбегін тудырды. Үзіліс катушкасы қозғалтқыш циклының сәйкес кезеңінде қуаттандырылатын болды. Model T-де төрт цилиндрлі қозғалтқышта әрбір цилиндрге жеке үзіліс катушкасы орнатылған.
Дистрибьюторға негізделген жүйелер
Чарльз Кеттеринг Delco компаниясында Америка Құрама Штаттарында жақсартылған тұтану жүйесін ойлап тапты және ол 1912 жылғы Cadillac машиналарында қолданысқа енгізілді. Кеттеринг тұтану жүйесі бір тұтану катушкасы, үзіліс нүктелері, конденсатор (нүктелердің ажыратылғанда қысқа тұйықталуын болдырмау үшін) және таратушыдан (тұтану катушкасынан дұрыс цилиндрге электр тогын бағыттау үшін) тұрды. Өзінің төмен құны мен салыстырмалы қарапайымдылығының арқасында Кеттеринг жүйесі көп жылдар бойы автомобиль өнеркәсібінде басты тұтану жүйесі болып табылды.
Электрондық жүйелер
Бірінші электрондық тұтану (салқын катодты типті) 1948 жылы Delco Remy компаниясымен сынақтан өтті, ал Lucas 1955 жылы транзисторлық тұтануды ұсынды, ол 1962 жылы BRM және Coventry Climax Formula One қозғалтқыштарында қолданылды. Pontiac 1963 жылғы кейбір модельдерінде Delcotronic магниттік импульстік тұтануды (EI) қосымша опция ретінде ұсынған алғашқы автокөлік өндірушісі болды; ол кейбір Corvette машиналарында да қолданылды. 1971 жылы Chrysler (1971 жылғы сынақтан кейін), 1973 жылы және Ford пен GM 1975 жылы осы жүйені енгізді. Басқа жүйелер уақытты реттеу құрылысы ретінде таратушыны жойып, тұтануды дұрыс уақытта іске қосу үшін коленкалық білікке орнатылған магниттік коленка бұрышы сенсорын пайдаланады.
Қозғалтқышты басқару блоктары
Қазіргі заманғы автомобиль қозғалтқыштары қозғалтқышты басқару блогын (ЭКБ) пайдаланады, ол тұтану жүйесі және отын инъекциясы сияқты қозғалтқыштың әртүрлі функцияларын басқаратын біртұтас құрылғы. Бұл бұрынғы қозғалтқыштардан өзгеше, онда отын инъекциясы және тұтану жеке-жеке жүйелер ретінде жұмыс істеген.
Газ турбиналары мен зымыран қозғалтқыштары
Газ турбиналы қозғалтқыштар (соның ішінде реактивті қозғалтқыштар) конденсаторлық разряд арқылы тұтануды қолданады, бірақ тұтану жүйесі тек іске қосылғанда немесе жану камерасындағы от өшкенде ғана қолданылады. Ракета қозғалтқышындағы тұтану жүйесі, қатты іске қосылудың немесе жарылыстың алдын алу үшін маңызды. Ракеталар көбінесе инжекторлық пластинаның бетіне жалын шығаратын пиротехникалық құрылғыларды немесе бір-бірімен жанасқанда өздігінен тұтанатын гиперголикалық отындарды пайдаланады.