Кіріспе
Октаналық көрсеткіш немесе октаналық сан – қозғалтқыш отынының ішкі жанатын қозғалтқыштағы сығылымға төзімділігін, алдын ала тұтануға жол бермей, стандартты өлшемі. Октаналық саны неғұрлым жоғары болса, отын жарылысқа дейін соғұрлым көп сығылымға төтеп бере алады. Октаналық көрсеткіш отынның массалық немесе көлемдік бірлігіне шаққандағы қуатына немесе энергия құрамына тікелей қатысты емес, ол бензиннің қысым астында тұтанбауына, яғни жарылмай қалуына көрсеткіш. Жоғары октанды отын қозғалтқыштың жұмысын жақсарта ма, нашарлата ма – қозғалтқыштың конструкциясына байланысты. Жалпы алғанда, жоғары сығылымды бензин қозғалтқыштарында жоғары октанды отын қолданылады, бұл олар үшін қуаттылығын арттыруы мүмкін. Мұндай жағдайларда қосымша қуат бензиннің октандық санынан емес, ауа-отын қоспасын сығымдауға арналған қозғалтқыштың конструкциясынан туындайды. Керісінше, төмен октанды (бірақ жоғары цетанды) отын дизельді қозғалтқыштар үшін қолайлы, себебі дизельді қозғалтқыштар (компрессиялық тұтану қозғалтқыштары) отынды сығымдамайды, тек ауаны сығымдайды, содан кейін қысымнан қызған ауаға отынды шашыратады. Бензин қозғалтқыштары ауа мен отын қоспасын бірге сығып, оны электр тұтандырғыштарымен сығылу соққысының соңында тұтандырады. Сондықтан ауа-отын қоспасын жарылыссыз сығылуы бензин қозғалтқыштары үшін маңызды. Қозғалтқышқа қажетті октаннан төмен октанды бензин құю қозғалтқышта соққы тудыруы және/немесе алдын ала тұтануға себеп болуы мүмкін. Әуе кемелерінде қолданылатын бензиннің октандық саны Екінші дүниежүзілік соғыстағы ұшақтардың авиациялық қозғалтқыштарының жұмысын анықтауда маңызды рөл атқарды. Октаналық көрсеткіш бензиннің өнімділігіне ғана емес, сонымен қатар оның әмбебаптығына да әсер етті; жоғары октанды отын аз және көп отын қоспасымен жұмыс істеудің кең ауқымын қамтамасыз етті. 90 октандық көрсеткіш бензиннің тек изооктан мен гептаннан тұратынын білдірмейді, ол олармен салыстырылғанда жарылысқа төзімділігі бірдей екенін көрсетеді (әдетте, жалпы қолданыстағы бензин тек изооктан мен гептаннан тұрмайды, ол көптеген көмірсутектер мен басқа да қоспалардың қоспасы болып табылады). Октаналық көрсеткіш отынның энергиялық құрамын көрсететін көрсеткіш емес. (Толық мәліметтер үшін «Әсерлері» және «Жану жылуы» бөлімдерін қараңыз). Ол тек отынның бақыланбай жарылудың орнына, бақыланатын күйде жануға бейімділігін өлшейді. Октаналық санын этанол қосып арттырғанда, көлемге шаққандағы энергия мөлшері төмендейді. Этанолдың энергия тығыздығын жанар-жағар майдың жану жылуы кестесімен салыстыруға болады. Отынның зертханалық октандық саны 100-ден жоғары болуы мүмкін, себебі изооктан бүгінгі таңда ең жарылысқа төзімді зат емес. Жарыс отындары, авиациялық бензин, сұйытылған газ және метанол сияқты спирт отындарының октандық саны 110 немесе одан да жоғары болуы мүмкін. Типик «октаналық күшейткіш» бензин қоспаларына МТБЭ, ЭТБЭ, изооктан және толуол жатады. Тетраэтилқорғасын бұрын кең таралған қоспа болған, бірақ оның уыттылығына байланысты 1970 жылдардан бастап автомобильдерде отын ретінде қолдануы біртіндеп тоқтатылды.
An octane rating, or octane number, is a standard measure of a fuel's ability to withstand compression in an internal combustion engine without undergoing pre ignition. The higher the octane number, the more compression the fuel can withstand before detonating. Octane rating does not relate directly to the power output or the energy content of the fuel per unit mass or volume, but simply indicates gasoline's resistance to detonating under pressure without a spark. Whether or not a higher octane fuel improves or impairs an engine's performance depends on the design of the engine. In broad terms, fuels with a higher octane rating are used in higher compression gasoline engines, which may yield higher power for these engines. The added power in such cases comes from the way the engine is designed to compress the air/fuel mixture, and not directly from the rating of the gasoline. In contrast, fuels with lower octane (but higher cetane numbers) are ideal for diesel engines because diesel engines (also called compression ignition engines) do not compress the fuel, but rather compress only air, and then inject fuel into the air that was heated by compression. Gasoline engines rely on ignition of air and fuel compressed together as a mixture, which is ignited only near the end of the compression stroke by electric spark plugs. Therefore, being able to compress the air/fuel mixture without causing detonation is important mainly for gasoline engines. Using gasoline with lower octane than an engine is built for may cause engine knocking and/or pre ignition. The octane rating of aviation gasoline was extremely important in determining aero engine performance in the aircraft of World War II. The octane rating affected not only the performance of the gasoline, but also its versatility; the higher octane fuel allowed a wider range of lean to rich operating conditions. A rating of 90 does not mean that the gasoline contains just iso octane and heptane in these proportions, but that it has the same detonation resistance properties (generally, gasoline sold for common use never consists solely of iso octane and heptane; it is a mixture of many hydrocarbons and often other additives). Octane ratings are not indicators of the energy content of fuels. (See Effects below and Heat of combustion). They are only a measure of the fuel's tendency to burn in a controlled manner, rather than exploding in an uncontrolled manner. Where the octane number is raised by blending in ethanol, energy content per volume is reduced. Ethanol energy density can be compared with gasoline in heat of combustion tables. It is possible for a fuel to have a Research Octane Number (RON) more than 100, because iso octane is not the most knock resistant substance available today. Racing fuels, avgas, LPG and alcohol fuels such as methanol may have octane ratings of 110 or significantly higher. Typical "octane booster" gasoline additives include MTBE, ETBE, iso octane and toluene. Lead in the form of tetraethyllead was once a common additive, but concerns about its toxicity have led to its use for fuels for road vehicles being progressively phased out worldwide beginning in the 1970s.
Ғылыми-зерттеулік октаналық саны (RON)
Дүниежүзі бойынша октандық санның ең көп таралған түрі – Зерттеу октан саны (RON). RON отынды өзгермелі сығылу қатынасымен бақыланатын жағдайда сынақ қозғалтқышында сынау арқылы анықталады, ал нәтижелерді изооктан және н-гептан қоспаларымен салыстырады. Сынақ кезінде сығылу қатынасы отынның детонацияға қарсы тұру қабілетін анықтау үшін өзгертіледі, себебі сығылу қатынасының жоғарылауы детонация ықтималдығын арттырады.
Мотордың октаналық саны (MON)
Октаналық сандың тағы бір түрі, моторлық октан саны (MON) деп аталады, ол RON үшін қолданылатын 600 айналым/мин орнына 900 айналым/мин қозғалтқыш жылдамдығында анықталады. Бұл көрсеткіш, Anti Knock Index жүйесін пайдаланатын елдерде әдетте жарияланбайды. Салыстыру үшін келесі бөлімдегі кестеге қараңыз.
Көзіне түскен жолдың октаналық саны (RdON)
Октаналық рейтингтің тағы бір түрі, Көрсетілген жол октаналық саны (RdON) деп аталады, ол бензиннің қалыпты көп цилиндрлі қозғалтқыштарда (арнайы сынақ үшін жасалған қозғалтқыштарда емес) сынақтан шығарылады, әдетте толық газ ашылып тұрғанда. Бұл типтегі сынақ 1920 жылдары әзірленген және бүгінгі күнге дейін сенімді болып келеді. Алғашқы RdON сынақтары жолдағы автомобильдерде жүргізілген, бірақ технология дамыған сайын сынақтар тұрақтылықты арттыру үшін қоршаған ортаны бақылайтын шасси динамометрлеріне көшірілді.
Октаналық индексі
Октаналық санды екі зертханалық әдістің бірімен бағалау үшін сынақтардың қатаң стандарттарына сәйкес арнайы қозғалтқыш қажет, ал процедура қымбатқа түсіп, көп уақытты алуы мүмкін. Сынау үшін қажетті стандартты қозғалтқыш, әсіресе, елді мекендерден алыс жерлерде немесе кішкентай немесе көшпелі зертханаларда әрқашан қолжетімді болмауы мүмкін. Осы және басқа да факторлар бензиннің соққыға қарсы қасиеттерін бағалаудың жылдам әдісін іздеуге әкелді. Мұндай балама әдістерге FTIR, жақын инфрақызыл онлайн анализаторлар және басқалары жатады. Рейтингтерді жеткілікті дәлдікпен есептеуге болатын теңдеуді табу да қосымша артықшылықтармен бірдей мақсатқа қызмет етеді. Октаналық индекс термині көбінесе теориялық рейтингті анықтау үшін теңдеуді қолдануды білдіреді, бұл зертханалық немесе моторлық октаналық сандарды тікелей өлшеуден өзгеше. Октаналық индекс бензин қоспаларын жасауда үлкен көмек көрсетеді. Сатылымға түсетін мотор бензині әдетте әр түрлі процестерден алынған бірнеше мұнай зауытының сорттарының қоспасы болып табылады, мысалы, тікелей айныту бензині, реформат, крекингтік бензин және т.б. Бұл әр түрлі сорттар өнімнің соңғы талаптарына сәйкес белгілі бір пропорцияда араластырылады. Көптеген мұнай өңдеу зауыттары бірнеше түрлі мотор бензинін шығарады және сатады, олардың басты айырмашылығы соққыға қарсы қасиеттерінде. Әр түрлі мұнай өңдеу өнімдерін араластыру нәтижесінде шығатын октаналық санды жеткілікті дәлдікпен бағалай білу өте маңызды, және осы үшін есептелген октаналық индекс ерекше қолайлы.
Әуе көліктері үшін пайдаланылатын бензиннің октаны
Жалпы авиацияда қолданылатын поршенді ұшақ қозғалтқыштарындағы авиациялық бензиннің октандық санын өлшеу әдісі шамалы өзгеше. АКИ-ға ұқсас, оның да екі түрлі көрсеткіші бар, бірақ көбінесе олардың ең төменгі көрсеткішімен ғана аталады. Біреуі – "ұшақ майсыз" көрсеткіші, ол 100-ге дейінгі мәндерде отынның МОН-мен (MON) бірдей болады. Екіншісі – "ұшақ бай" көрсеткіші, ол жоғары өнімділік пен әскери поршенді ұшақтарда кең таралған мәжбүрлі индукциялық режимде сынақ қозғалтқышының октандық санын көрсетеді. Бұл үшін суперчарджер қолданылады және жарылысқа қарсы тұру қабілетін жақсарту үшін отын-ауа қоспасының құрамы айтарлықтай байытылады.
Мысалдар
Октаналық рейтингтің анықтамасы бойынша n гептан мен изооктананың RON/MON мәндері дәл 0 және 100 болады. Келесі кестеде әртүрлі басқа отынның октаналық көрсеткіштері келтірілген. Отын RON MON AKI немесе (R+M)/2 гексадекан < −30 n октан −20 −17 −18.5 n гептан (RON және MON анықтама бойынша 0) 0 0 0 дизель отыны 15–25 2 метилгептан 23 23.8 23 n гексан 25 26.0 26 1 пентен 34 2 метилгексан 44 46.4 45.2 3 метилгексан 55.0 1 гептен 60 n пентан 62 61.9 62 екі тактік сыртқы қозғалтқышқа қажетті талап 69 65 67 Pertamina "Premium" (Индонезия, тоқтатылған) 88 78 83 Pertamina "Pertalite" және Vivo "Revvo 90" (Индонезия, 2024 жылы сату тоқтатылады) 90 "Plus 91" (Regular) (Коста-Рика) 91 79 85 "Súper" (Premium) (Коста-Рика) 95 83 89 "Regular gasoline" (Жапония, Жапон индустриялық стандарттары) 90 n бутанол 92 71 83 Неопентан (диметилпропан) 80.2 n бутан 94 90.1 92 Изопентан (метилбутан) 90.3 "Regular Gasoline/Petroleum" (Австралия, Жаңа Зеландия, Канада және АҚШ) 91–92 82–83 87 Pertamina "Pertamax 92" (Индонезия) 92 82 87 "Shell Super" (Индонезия), "Total Performance 92" (Индонезия), "Vivo Revvo 92" (Индонезия), "BP 92" (Индонезия) 92 2,2 диметилбутан 93.4 2,3 диметилбутан 94.4 "Mid Grade Gasoline" (АҚШ және Канада) 94–95 84–85 89–90 "YPF Super" (Аргентина) 95 84 90 "Super/Premium" (Жаңа Зеландия және Австралия) 95 85 90 "Aral Super 95" (Германия), "Aral Super 95 E10" (10% этанол) (Германия) 95 85 90 "Shell V Power" (Индонезия), "Total Performance 95" (Индонезия), Pertamina "Pertamax Green" (Индонезия), "Shell FuelSave" (Малайзия) 95 "EuroSuper" немесе "EuroPremium" немесе "Regular unleaded" (Ұлыбритания/Еуропа), "SP95" және "SP95 E10" (10% этанол қоспасы) (Франция), "Super 95" (Бельгия) 95 85–86 90–91 "Premium" немесе "Super unleaded" бензині (АҚШ және Канада, 10% этанол қоспасы) 97 87–88 92–93 "Shell V Power 97" (Малайзия және Чили) 97 "Premium Gasoline" (АҚШ) 96–98 86–88 91–93 "IES 98 Plus" (Италия), "Aral SuperPlus 98" (Германия), Pertamina "Pertamax Turbo" (Индонезия), Premium unleaded (Ұлыбритания) 98 "YPF Infinia" (Аргентина) 98 87 93 "Corriente (Regular)" (Колумбия) 91.5 70 81 "Extra (Super/Plus)" (Колумбия) 95 79 87 "SuperPlus" (Германия) 98 88 93 "Shell V Power 98", "Caltex Platinum 98 with Techron", "Esso Mobil Synergy 8000" және "SPC LEVO 98" (Сингапур), "BP Ultimate 98/Mobil Synergy 8000" (Жаңа Зеландия), "SP98" (Франция), "Super 98" (Бельгия, Ұлыбритания, Словения және Испания), “Ampol Amplify 98 Unleaded” (Австралия) 98 89–90 93–94 "Shell V Power Nitro+ 99" "Tesco Momentum 99" (Ұлыбритания) 99 87 93 Pertamina "Pertamina Racing Fuel" (биоэтанол қоспасы) (Индонезия) 100 86 93 "Premium" бензині (Жапония, Жапон индустриялық стандарттары), "IP Plus 100" (Италия), "Tamoil WR 100" (Италия), "Shell V Power Racing" (Австралия, тоқтатылған 2008 жылдың шілдесі) "NPD 100Plus" (Жаңа Зеландия) 100 89 "Shell V Power" (Италия және Германия) 100 88 94 "Eni (немесе Agip) Blu Super +(немесе Tech)" (Италия) 100 87 94 изооктана (RON және MON анықтама бойынша 100) 100 100 100 "Petron Blaze 100 Euro 4M" (Филиппин және Малайзия) 100 "San Marco Petroli F 101" (Италия, тек солтүстік Италияда, бірнеше жанармай құю станцияларында) 101 бензол 101 2,5 диметилфуран 101.3 88.1 101.5 88 94 Aral Ultimate 102 (Германия) 102 88 95 Gulf Endurance 102 Racing Fuel (тек Ұлыбританиядағы Silverstone Circuit-те сатылады) 102 93–94 97–98 ExxonMobil Avgas 100LL 99.6 (мин) Petrobras Podium (Бразилия) 102 88 97 E85 бензині 102 105 85 87 94–96 i бутан 102 102 93–94 97–98 t бутанол 103 91 97 2,3,3 триметилпентан 106.1 99.4 88.6 112 99 106 изопропилбензол (кумен) 117 118 117.5 пропан 2 ол 118 98 108 пропан 1 ол 118 98 108
Әсерлер
Жоғары октан саны жоғарырақ белсенділік энергиясына сәйкес келеді: жануды бастау үшін қажетті энергия мөлшері. Жоғары октанды отынның белсенділік энергиясын қажеттілігі жоғары болғандықтан, берілген қысымда бақылаусыз тұтану болу ықтималдығы төмендейді, яғни автожану, өзіндік тұтану, алдын ала тұтану, детонация немесе соққы. Октан отынның автожануға төзімділігінің өлшенген және/немесе есептелген көрсеткіші болғандықтан, отынның октан саны неғұрлым жоғары болса, оның тұтануы соғұрлым қиын және тұтану үшін көбірек жылу қажет. Осының салдарынан тұтану үшін ыстық ұшқын қажет. Ыстық ұшқынды жасау үшін тұтану жүйесінен көбірек энергия талап етіледі, бұл өз кезегінде қозғалтқыштың паразиттік электр жүктемесін арттырады. Сондай-ақ, тұтану үшін қажетті уақытты дұрыс белгілеу үшін ұшқын ертерек туындауы керек, сонда ғана қажетті жылуды дұрыс уақытта өндіруге болады. Октан санының, тұтану энергиясының және дәл уақытты сақтау қажеттілігінің артуымен, қозғалтқышты "реттеу" және "реттеліп ұстау" қиынырақ болады. Нәтижесінде, оптималды емес ұшқын энергиясы мен уақыты қозғалтқышта үлкен проблемаларды тудыруы мүмкін, қарапайым "қатеден" бастап бақылаусыз детонацияға және қозғалтқыштың күрделі бұзылуына дейін. "Жоғары өнімділік"пен байланысты жоғары октанды отынның сирек талқыланатын шындығы – октан санының артуымен отынның бірлік салмағына шаққандағы меншікті салмағы мен энергия мазмұны төмендейді. Осының салдарынан, белгілі бір қуатты өндіру үшін қозғалтқышта көбірек жоғары октанды отын күйдірілуі керек. Жеңіл және "жұқа" отынның меншікті жылу сыйымдылығы да төмен, сондықтан қозғалтқышты "бай" режимде іске қосу, салқындатуға көмектесу үшін артық отынды пайдалану, октан санының артуымен бай және бай қоспаларды қажет етеді. Жоғары октанды, энергиясы аз тығыз "жұқа" отын көбінесе негізгі отын жүйесінің компоненттерімен үйлеспейтін спирттік қосылыстарды қамтиды, бұл оларды гигроскопиялық етеді. Олар ауыр, төмен октанды отынға қарағанда әлдеқайда оңай буланады, бұл отын жүйесінде ластанудың көбеюіне әкеледі. Әдетте, отын құрамындағы қышқылдар мен қосылыстар қозғалтқыш отын жүйесінің компоненттеріне ең зиянды әсер етеді, себебі мұндай қышқылдар бензин отын жүйелерінде қолданылатын көптеген металдарды коррозиялайды. Ішкі жанатын қозғалтқыштың қысылу жүрісі кезінде, идеалдық газ заңына сәйкес, ауа-отын қоспасының температурасы қысылған кезде көтеріледі. Жоғары қысу қатынастары міндетті түрде қозғалтқыштың паразиттік жүктемесін арттырады және егер қозғалтқыш жоғары октанды отынмен жұмыс істеуге арнайы жобаланса ғана қажет. Ұшақ қозғалтқыштары салыстырмалы түрде төмен жылдамдықпен жұмыс істейді және "шаршыдан төмен" болып табылады. Олар төмен октанды, баяу жанатын отынмен жақсы жұмыс істейді, олар аз жылуды және төмен қысу қатынасын қажет етеді, бұл оңтайлы булану және отын-ауаның біркелкі араласуы үшін, жанатын ұшқын цилиндр қысымын және айналым моментін мүмкіндігінше төмендеу үшін мүмкіндігінше кеш пайда болады. Ауамен салқындатылған қозғалтқыштарда жоғары октанды отынды пайдаланудың басты себебі – ол суық карбюраторда және қозғалтқышта оңай буланады және ауаның жылуын аз сіңіреді, бұл карбюратордың мұздануына бейімділікті азайтады. Олардың төмен тығыздығы мен отынның бір көлеміндегі салмағының төмендігінің арқасында, тағы бір айқын артықшылығы – танкідегі отынның кез келген көлемі бар ұшақ автоматты түрде жеңілдейді. Көптеген ұшақтар тек кейде ғана ұшып, бірнеше апта немесе ай бойы пайдаланылмай қалуы мүмкін, сондықтан жеңіл отын буланып, "лак" сияқты аз мөлшерде қалдықтар қалдырады (бензин компоненттері, әсіресе алкендер мен оттегілер баяу қатты заттарға айналады). Ұшақтарда әдетте екі "қосалқы" тұтану жүйесі болады, оларды теңестіру және бірдей тұтану уақытын белгілеу мүмкін емес, сондықтан автожануға аз бейім жеңіл отынды пайдалану ақылды "сақтандыру саясаты". Сол себепті, жақсы еріткіш болатын жеңіл отын "көктеп тұрған" шамдарға "лак" немесе басқа да ластануды аз әкеледі. Жалпы авиацияның барлық поршенді қозғалтқыштарында отын қоспасын пилот газды басқаруға ұқсас (және оның жанында) тұтқа немесе кабель арқылы тікелей басқарады. Қоспаны ең жоғары мөлшерден азайтуды білу керек, өйткені отын қоспасы мен газды ұстайтын орынның кейбір комбинациялары (ең жоғары) детонацияға және/немесе алдын ала тұтануға әкелуі мүмкін, ең жаман жағдайда қозғалтқышты секундтар ішінде жоюы мүмкін. Пилоттарға бастапқы оқу кезінде, ең жоғары температураны тудыратын параметрлерден аулақ болуға және қозғалтқышты "жоғарғы EGT-ден бай" (жағуға қол жетімді ауадан артық отын) немесе "жоғарғыдан кем" (ауада қалған отынның аз мөлшері) режимде істетуге үйретеді, себебі екеуі де отын-ауа қоспасының мерзімінен бұрын жануына жол бермейді. Сыртқы отынның жоғары құны, жоғары октанды авиабензин және отынды қайта толықтыру алдындағы ұшу қашықтығын арттыру мүмкіндігіне байланысты, кейбір жалпы авиация пилоттары отын-ауа қоспасын және тұтану уақытын "жоғарғыдан кем" режимде істеу арқылы ақша үнемдеуге тырысады. Сонымен қатар, биік тіктептердегі (мысалы, Колорадо) және температураларда (мысалы, жазда) ауа тығыздығының төмендеуі (ауаның бір көлеміндегі массасының азаюы) EGT және қуаттың жоғарғы деңгейін сақтау үшін отын мөлшерін азайтуды (ауаның бір көлеміне немесе массасына шаққандағы отын мөлшерінің азаюын) қажет етеді.
Октаналық рейтинг туралы қате түсініктер
Атауынан туыстап, "октаны" химиялық заты отынның октан саны (немесе октандық көрсеткіші) тек осы затпен анықталады деп жиі қате түсініледі. Бұл дұрыс емес сипаттама. Шындығында, октан саны – отынның тұрақтылығын және қозғалтқыштың цилиндр ішіндегі басқа аймақтардағы спонтанды жанудың (яғни, тұтандыру шығынынан туындаған жарылыстардың) алдын алу қабілетін көрсететін сан ретінде анықталады. Бұл жану құбылысы көбінесе қозғалтқыштың соққысы немесе өздігінен тұтану деп аталады, ол уақыт өте келе поршеньдерге зақым келтіріп, қозғалтқыштың қызмет ету мерзімін қысқартады. 1927 жылы Грэм Эдгар октанның осы изомеріне қатысты отынның соққыға төзімділігін бағалау үшін эталондық химиялық заттар ретінде изооктаны мен n-гептаны пайдалану әдісін ұсынды, содан бері бұл көрсеткіш "октаны саны" деп аталады. Анықтама бойынша, изооктанының октан саны 100, ал n-гептанның – 0-ге тең. N-гептанның ұшпалылығы жоғары болғандықтан, ол оңай тұтанады және соққы тудырады, сондықтан оның октан саны төмен; ал изооктаны бұтақталып, тегіс жануына байланысты аз соққы тудырады. Жалпы алғанда, молекулалық күштері жоғарырақ тармақталған қосылыстардың (мысалы, изооктандағы Лондонның таралу күші) октан саны жоғары болады, себебі оларды тұтандыру қиын.
Қате түсініктердің мысалдары
Интернетте осы жаңылысты таратушы көптеген мақалалар айналып жүр. Төменде нақтылығы дәлелденбеген кейбір мәлімдемелер келтірілген.
1-шы мәлімдеме
Қорғасынды бензиннің октандық санын арттырушы негізгі компонент ретінде жою мәселесіне тап болғанда, мұнай өңдеушілерде BTEX және этанол деген екі балама болды. Бұл мәлімдеменің бірінші бөлігі шындыққа сай болғанымен, толық мәлімдеме октандық санды анықтауға тек октан ғана жауапты екенін көрсетеді, бұл дұрыс емес.
While the first part of this statement is factual, the complete statement implies that octane is the only chemical contributing to octane rating, which is false.
Октаналық изомерлердің октаналық көрсеткіштері
Октанның изомерлері, мысалы n-октан және 2,3,3-триметилпентан, сәйкесінше 20 және 106,1 октанды санды (RON өлшемі) көрсетеді. Изомерлердің октанды саны арасындағы үлкен айырмашылық октанды санды анықтайтын жалғыз фактор октан емес екенін көрсетеді, әсіресе коммерциялық отындарда көптеген әртүрлі қосылыстар болады.
Өсімдіктегі октаны
"Октан" әдетте "жоғары октанды" тіркесінде қолданылады. Бұл термин "октаналық сан" түсінігімен байланысты болғандықтан, күшті әрекетті сипаттау үшін пайдаланылады. Бұл жаңылыстыратын термин, өйткені бензиннің октаналық саны қозғалтқыштың қуатына тікелей қатысы жоқ. Қозғалтқышқа арналғаннан жоғары октанды бензин қолдану оның қуатын арттыра алмайды. Октан 1960 жылдары американдық халық мәдениетінде кеңінен танымал болды, сол кезде бензин компаниялары бензин жарнамаларында "жоғары октанды" деңгейлерімен мақтанды. "Жоғары октанды" деген құрама сөз күшті немесе динамикалық деген мағынаны білдіреді және 1944 жылдан бері метафоралық мағынада қолданылып келеді. 1990 жылдары бұл тіркес сөзді күшейту үшін жиі қолданыла бастады және ол қазіргі ағылшын сленгінде орнықты.