Кіріспе

Ирландиялық әнші-күйші (1957–2023)

Шейн Патрик Лайсахт МакГован (25 желтоқсан 1957 – 30 қараша 2023) – Ұлыбританияда туған ирландиялық әнші-күйші және музыкант. Ол Celtic punk тобының жетекші вокалисі және негізгі лирик ретінде танымал. Сонымен қатар, ол жеке материалдар шығарды және Джо Страмер, Ник Кейв, Синед О’Коннор және Круахан сияқты әртістермен бірлесіп жұмыс істеді. Өте қабілетті ән жазушы және алкоголь мен есірткіге құмарлығымен белгілі МакГованды «The New York Times» газеті «Ирландиялық иммигранттар өмірінің көлеңкелі жағын жарқын бейнелейтін, құдіретті және шебер әнші» деп сипаттады. Ол туған кезде Англияда туыстарын зияраттап жүрген ирландиялық ата-анасының ұлы. Оның кіші әпкесі Шивон МакГован 1963 жылы дүниеге келді; ол кейін журналист, жазушы және әнші болды. МакГован отбасы ол алты жарым жаста болғанда Англияға көшіп келді. Оның әкесі, Дублин қаласының орта тапқа жататын азаматы Морис, C&A дүкені кеңсесінде жұмыс істеді; ал анасы Тереза, Типперриден шыққан, бұрын әнші, дәстүрлі ирландиялық биші және модель болғаннан кейін монастырда машинистка болып жұмыс істеді. МакГован Англияның оңтүстік-шығысындағы Брайтон, Лондон және аймақтарда тұрды, сондай-ақ ағылшын жеке мектебіне қатысты. Әкесі оның әдебиетке деген ерте қызығушылығын қолдады; 11 жасында МакГован Федор Достоевский, Джон Стейнбек және Джеймс Джойс сияқты авторларды оқыды. 13 жасында «Daily Mirror» газетінің демеушілігімен өткен әдеби сайыста жеңіске жетті. 1971 жылы ол Лэнгтон-Гриндегі Холмвуд Хаус дайындық мектебін Вестминстер мектебінде оқуға түсу үшін әдебиет бойынша стипендиямен тастап кетті. Екінші курста есірткі ұстағаны үшін мектептен қуылды. 17 жасында ол есірткіге тәуелділігіне байланысты алты ай психиатриялық ауруханада жатты; сол жерде оған жағдайлық жедел дауылдық алаңдаушылық танылды. St Martin's School of Art-қа қысқа ғана уақытқа қабылданды, Лондон орталығындағы «Rocks Off» пластинка дүкенінде жұмыс істеді және Шейн О’Хулиган псевдонимімен панк фанзинін бастады. Ол 1976 жылы Лондонның панк-рок тобы The Clash концертінде алғаш рет көзге түсті, онда болашақ Mo dettes басисті Джейн Крокфорд оның құлақ жапырағын зақымдады. Бір фотограф оның қанға батқан суретін түсіріп, ол туралы NME музыкалық газетінде «Clash концертінде каннибализм» деген тақырыппен жарияланды. Осыдан кейін ол басист Шэнн Брэдлимен бірге «Nipple Erectors» панк-тобын құрды (кейін «The Nips» деп аталды).

1982-1991: Погтарды басқару

МакГоуэн Pogues тобын құрғанда ирланд мұрасына сүйенді және туған-туыстарының нұсқауымен ертедегі панк стилін дәстүрлі дыбысқа өзгертті. Оның көптеген әндеріне ирланд ұлтшылдығы, ирланд тарихы, ирланд диаспорасының (әсіресе Англия мен АҚШ-тағы) өмірі мен тәжірибесі, сондай-ақ жалпы лондондық өмір әсер етті. The Pogues тобымен орындаған тағы да бірнеше әйгілі әндердің қатарында "Dirty Old Town", "Sally MacLennane" және "The Irish Rover" (Dubliners тобымен бірге) бар. Келесі жылдары МакГоуэн мен Pogues бірнеше альбом шығарды. 1988 жылы ол "Streets of Sorrow/Birmingham Six" әнін бірлесіп жазды, ол 1974 жылғы Бирмингемдегі пабтағы жарылыс үшін жаңсақ айыпталған алты адамды қолдағандықтан қатты дау тудырды, олар сол кезде бомбалау ісі үшін түрмеде жаза өтеп жатқан болатын. Бұл ән британдық коммерциялық телеарналар мен радиода тыйым салынды. 1991 жылы Жапонияның Йокогама қаласындағы тур кезінде Pogues МакГоуэнды кәсіби емес мінез-құлқы үшін жұмыстан шығарды. МакГоуэннің есірткі мен алкогольге құмарлығы топтың өнер көрсетуіне кері әсер еткендіктен, оның әріптестері "шоулардың жоқ болуының тізбегінен кейін, тіпті Pogues Диланның концертін ашқанда да" одан қол үзді.

1992-2005: Шейн МакГоуэн және Папалар

Макгоуэн Pogues тобынан шығарылғаннан кейін, ол жаңа топ құрды – Шейн Макгоуэн және The Popes. Жаңа топ екі студиялық альбом, бір концерттік альбом, Popes Outlaw Heaven (2010) альбомынан үш ән және бір концерттік DVD жазды; сонымен қатар, топ халықаралық тұралыларға қатысты. 1997 жылы Макгоуэн Лу Ридтің "Perfect Day" әніне қатысты, осы ән көптеген әртістер тарапынан Children in Need қайырымдылық қорына көмек ретінде орындалды. Ән екі рет, екі аптадан бөлек, Ұлыбританияда бірінші орынды иеленді. Жүзге жуық мың дана сатылып, бұл жазба қайырымдылық қорының алты жыл ішіндегі ең жоғары сомасын жинауға 2,125,000 фунт стерлинг үлесін қосты. 2003 жылдың желтоқсанынан 2005 жылдың мамырына дейін Шейн Макгоуэн мен The Popes Ұлыбритания, Ирландия және Еуропа бойынша кең ауқымда гастрольдік сапарлар жасады.

2001-2014 жж.: Погтарға қайта оралу

The Pogues және MacGowan 2001 жылы толық сатылған турнеге қайта құрылды және 2004 жылдан 2009 жылға дейін әр жыл сайын қосымша турнелер жасады, оның ішінде Англиядағы Guilfest және Баск еліндегі Azkena Rock фестивалінде бас рольде өнер көрсетті. 2005 жылдың мамырында МакГоуэн Pogues тобына тұрақты түрде қайта қосылды. 2006 жылы ол Libertines және Babyshambles әншісі Пит Доэртимен көп рет бірге көрінді; кейде МакГоуэн Babyshambles тобымен сахнада ойнады. Басқа белгілі достарының қатарында "That Woman's Got Me Drinking" бейнебаянында ойнаған Джонни Депп және 1988 жылғы "Live at the Town and Country Club" видеожазбасындағы сұхбатта МакГоуэнды "ғасырдың ең үздік жазушыларының бірі" деп атаған Джо Строммер болды. Строммер кейде MacGowan және Pogues тобымен сахнада бірге ойнады (және МакГоуэнды топтан қуылғаннан кейін қысқа мерзімге жетекші вокалист ретінде алмастырды). Ол сондай-ақ Ник Кейвпен жұмыс істеді және онымен сахнада ойнады. Pogues тобымен болашағы туралы 2015 жылдың 24 желтоқсанында Vice журналына берген сұхбатында, сұхбаттасушы топ әлі де активті ме деп сұрағанда, МакГоуэн: "Жоқ, енді жоқ", - деді, олардың 2001 жылғы қайта құрылысынан кейін "біз қайтадан бір-бірімізді жек көруге үйрендік" деді. Ол: "Мен топты ешқашан жек көрмедім — олар достарым. Мен оларды қатты ұнатамын. Біз топқа қосылмас бұрын көп жылдар бойы дос болдық. Біз жай ғана бір-бірімізден шаршадық. Біз бірге турнеге шықпасақ, доспыз. Мен өте көп турне жасадым. Маған одан жеткілікті." МакГоуэн және Shane Gang 2011 жылдың маусым айында Патрициан залында өткен Red Hand Rocks музыка фестивалінде өнер көрсетті.

2014-2023: Кейінгі мансап

МакГоуэн 2019 жылдың 13 маусымында Дублиндегі RDS Arena сахнасына Chrissie Hynde and the Pretenders қонағы ретінде қайта оралды. 2018 жылғы "Feis Liverpool" финалының сәтті өтуінен кейін, оған Imelda May, Paddy Moloney, Albert Hammond Jr және тағы да көптеген әртістер қосылған болатын. Содан кейін, МакГоуэн 7 шілдеде "Feis Liverpool" 2019 финалында көптеген қонақтармен бірге өнер көрсететіні жарияланды. Алайда, билет сатылымының жеткіліксіздігі мен қаржыландыру мәселелеріне байланысты шара тоқтатылды. "Feis Liverpool" – Ұлыбританиядағы ирланд музыкасы мен мәдениетінің ең ірі тойы. 2020 жылы МакГоуэн студияға оралып, ирландтық Cronin инди-тобымен бірнеше жаңа ән жазды деген хабар бар.

БАҚ және қайырымдылық жұмысы

МакГоуэн 2008 жылдың 28 желтоқсанында көрсетілген "Фейр Сити" телесериалының бір эпизодында пайда болды. 2009 жылы ол RTÉ реалити-шоуы "Виктория мен Шейн өздеріне азық өсіреді" бағдарламасында өнер көрсетті, ол және оның әйелі Виктория Мэри Кларк өз бақшаларында тамақ өсіруге тырысты. 2010 жылы МакГоуэн Ирландия балаларға қатыгездіктің алдын алу қоғамына (ISPCC) аукционға сату үшін ерекше көркем туындысын ұсынды, ол балаларға көмек көрсету қызметтерін қолдау мақсатында болды: бұл тұрғын бөлмесінің есігіне салған сурет еді. Ол қайырымдылық қорына 1602 евро таптырды.

Жеке өмір

2018 жылдың 26 қарашасында он жылдық қарым-қатынас және одан кейінгі 11 жылдық құдалықтан соң МакГоуэн Копенгагенде ирланд журналисі Виктория Мэри Кларкқа үйленді. Олар Дублинде тұрды. МакГоуэн католик дінінің өкілі болды, өзін "еркін ойлайтын діни фанатик" деп атап, Буддаға да дұға жасады. Жас кезінде ол дін қызметкері болуды ойлаған.

Саясат

2015 жылы МакГоуэн ирландиялық республикалық отбасында өскенін және ИРА-ға қосылмағанына өкінгенін айтты. Видеосұхбатында ол: "ИРА-ға қосылуға батылым жетпегеніме ұялдымын, ал "The Pogues" – осыны жеңуімнің жолы болды" деді. Оның 1997 жылғы "Paddy Public Enemy No. 1" әнінің орталық тұлғасы бұрынғы ИНЛА жетекшісі Доминик МакГлинчиге негізделген. МакГлинчи туралы пікірін сұрағанда, МакГоуэн "ол ұлы адам болды" деді. Соңғы өмірбаянында айтылғандай, ол бұрынғы Sinn Féin жетекшісі Джерри Адамсты да достарының бірі санайтын еді.

Денсаулық және нашақорлық

МакГоуэн "ұзақ жылдар бойы денсаулық мәселелерімен күресіп, есірткіге тәуелділігіне қатысты жақсы құжатталған қиындықтарды бастан өткерді". Ол "дәрі-дәрмекті шексіз тұтынушы, сонымен қатар дене жарақаттарына бейім" болған. МакГоуэн бес жасында ішімдік іше бастады, оның отбасы оған ұйықтау үшін Гиннес берген. Әкесі оны достарымен бірге ішіп отырғанда жиі жергілікті пабқа алып баратын. Ол жылдар бойы ішімдікке салынып, физикалық түрде көптеген қиындықтарды бастан өткерді. МакГоуэн сондай-ақ ЛСД-ді де қолданған. МакГоуэн сахнада жиі өнер көрсетіп, мас күйінде сұхбаттар берген. 2004 жылы BBC телеарнасының "This Week" саяси бағдарламасында ол Джанет Стрит Портердің Ирландиядағы қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салу туралы сұрақтарына дұрыс жауап бере алмады, сөздері ұшыққан. 1999 жылдың қараша айында МакГоуэн Лондонда тұтқындалды, себебі Синьед О'Коннор оны үйінің еденінде есінен танып жатқан күйде тапты және жедел жәрдем шақырды. 2000 жылдың қаңтарында МакГоуэнге героин иелігінен айып тағылды. Полиция МакГоуэнге ресми ескерту жасағанда (бұл "айыпталатын адамның кінәсін мойындауын қажет ететін процедура"), МакГоуэн ескертуді қабылдады және оған қарсы қылмыстық іс 2000 жылдың наурыз айында жабылды. О'Коннор бұл әрекеттің мақсаты оның героинге тәуелділігін тоқтату болғанын айтты. Алғашында О'Коннорға ашуланғанымен, кейіннен МакГоуэн оған алғыс айтып, осы оқиғаның героиннен құтылуына көмектескенін мәлімдеді. Өмірінің соңына қарай МакГоуэн денсаулығының нашарлауын бастан өткерді. 2015 жылдың жазында Дублиндегі студиядан шығып бара жатқанда ол құлап, жамбас сүйегін сындырды. Содан кейін ол мүгедектер коляскасына отырды. 2023 жылы қайтыс болғанға дейін мүгедектер коляскасын пайдалануын жалғастырды. 2016 жылы Кларк баспасөзге МакГоуэннің "жылдар бойы алғаш рет" таза болғанын айтты. Ол МакГоуэннің ішімдік ішуі "тек көңіл көтеру үшін ғана емес" екенін, "оның бүкіл мансабы осыған байланысты болды және оны бір жағынан күшейтіп, екінші жағынан шектеді" деп көрсетті. Оның айтуынша, оның ішімдікке деген проблемасы героин сияқты ауыр есірткілерді қолданудан нашарлаған. Кларк 2015 жылы жамбас жарақатынан кейін пневмониямен ауырғандығы, ұзақ ауруханада жатқандығы оның таза болуына себеп болғанын қосты. Ауруханада толыққанды детоксикациядан өткеннен кейін, МакГоуэн үйге оралғаннан кейін де тазалығын сақтап қалды. МакГоуэннің тістері нашар екені бұрыннан мәлім болған. Ол соңғы тісін шамамен 2008 жылы жоғалтқан. 2015 жылы ол тоғыз сағаттық процедурада жаңа тістерді, соның ішінде бір алтын тісті орнатқан. Жаңа тістер тікенегіне титаннан жасалған сегіз имплант орнатылды. Бұл процедура "Шейн МакГоуэн: қайта туылған қирау" атты бір сағаттық телешоуда көрсетілді. 2021 жылдың ақпан айының басында МакГоуэн үйде құлап, тізесін сындырып, қысқа мерзімге төсекке жатып қалды. МакГоуэн 2022 жылдың 6 желтоқсанында инфекцияға байланысты ауруханаға жатқызылды. Оған вирустық энцефалит диагнозы қойылды. МакГоуэн ауруханаға түскеннен кейін бірнеше күн өткен соң, Кларк Irish Independent газетіне ол "'қазір мүлдем қалыпты көрінеді, себебі ол ауруханада ішімдік іше алмайды' деп ашуланғанын" айтты. Кларк МакГоуэнге "қатыгез өмір салтын тастауға" кеңес бергенін, бірақ оның күш-жігері сәтті болмағанын мәлімдеді.

Өлім

2023 жылдың 23 шілдесінде МакГоуэннің жансақтау бөліміне түскені туралы хабар тарады. Жұқпалы ауруға емделгеннен кейін, ол ауруханада жатқанда көптеген атақты адамдар оны аралады. 2023 жылдың 23 қарашасында 4 айлық емдеуден кейін Сент-Винсент университетінің ауруханасынан шықты. 2023 жылдың 30 қарашасында, соңғы діни қағидалар оқылғаннан кейін, МакГоуэн 65 жасында Дублиндегі үйінде әйелінің қасында пневмониядан қайтыс болды. 8 желтоқсанда МакГоуэннің табыты Дублин көшелерімен жылқымен тартылатын арбамен әкелінді, ал жанкүйерлер оның қоштасу рәсімін көру үшін көшелерге жиналды. Кейіннен жүздеген адамдар Ненагтағы Розарий шіркеуінің ішінде және сыртында жиналды, олардың арасында Ник Кейв, Джонни Депп, Боб Гелдоф, Эйдан Гиллен, Ирландия президенті Майкл Д. Хиггинс және бұрынғы Синн Фэйн жетекшісі Джерри Адамс та болды. Шіркеу ішінде The Pogues тобы Глен Хансард, Лиза О'Нилл және Dubliners тобынан Джон Шеханмен бірге "Fairytale of New York" әнін орындағанда би өрілді. "Fairytale of New York" әні МакГоуэннің қоштасу рәсімі өткен күндері Ирландияда бірінші орынға шықты. 2023 жылдың 13 желтоқсанында The Pogues тобы МакГоуэннің құрметіне және МакГоуэн қолдаған үйсіздерге көмектесетін Дублин Симон қауымдастығына қаржы жинау мақсатында әнді қайта шығарды.

Мұра

МакГоуэннің қазасына байланысты Ирландия президенті Майкл Хиггинс былай деді: «Шейн музыканың ең ұлы лириктерінің бірі ретінде есте қалады. Оның көптеген әндері керемет өлеңдерге айналуға тиіс еді, егер біз оны ән шырқау мүмкіндігінен айырылмас едік. Шейннің генийі – оның әндері, Шейннің айтуынша, біздің армандарымыздың өлшемін қамтиды – сан алуан әлемдерді, әсіресе махаббат, эмигранттардың өмірі мен осы өмірдегі қиындықтарға шынайылықпен және батылдықпен бет қарай қарауды, сондай-ақ көптеген адамдар қашқан өмірдің жақтарын көруді». «Нью-Йорк Таймс» МакГоуэнды «ирланд иммигранттарының өмірінің көлеңкелі жағын жарқын бейнелейтін шебер әнші» деп сипаттады. Ник Кейв МакГоуэнды «өзінің буынының ең ұлы ән жазушысы, ең қорқынышты әдемі дауысы бар адам» деп атады. Брюс Спрингстин «МакГоуэннің музыкасы мен өлеңдерінің құштарлығы мен тереңдігі рок-н-ролл тарихындағы ең жақсыларымен теңеседі. Мен қалғанымызды білмеймін, бірақ олар 100 жылдан кейін де Шейннің әндерін шырқайтын болады». Боб Дилан 2022 жылы Дублинде өткізген концертінде сахнада МакГоуэнге құрмет көрсетіп, бұрынғы Pogues тобының жетекшісін өзінің «өте жақын әртістерінің» бірі деп атады. Пол Саймон МакГоуэнды «өте жарқын және қарқынды күйі қажет суретші» деп айтты. Кейбір суретшілер сондай болады. Олар біз бағалайтын туындыларды жасайды, бірақ олар оған денсаулықтарымен, дене және психикалық денсаулықтарымен төлейді. Міне, Шейн де сондай еді».

Өмірбаян және өмірбаяндар

2001 жылы Макгоуэн болашақ әйелі Виктория Мэри Кларкпен бірге "Шейн Макгоуэнмен бірге ішу" атты автобиографиялық кітаптың авторы болды. Кітап Pan Macmillan баспасынан шықты. "Rake at the Gates of Hell: Shane MacGowan in Context" оның музыкалық мансабының бір бөлігін қамтығаннан басқа, Макгоуэн 2015 жылы Omnibus Press баспасынан жарық көрген "A Furious Devotion: The Life of Shane MacGowan" атты өмірбаянының тақырыбы болды. Ол сондай-ақ бірнеше кітапта және суреттерде бейнеленді. 2000 жылы Тим Брэдфорд "Шейн Макгоуэн әлі тірі ме?" деген атаумен Ирландия және ирланд мәдениеті туралы әзілді кітап жазды. Стефан Мартиннің "Шаман Шейн: Жаралы сауықтырушы" кітабында Шейн заманауи лондондық ирланд рухын шақырушы және жын-шайтанды қуушы ретінде сипатталады. Бұл пікір "Миф о возвращении: Брайан Уиланның суреттері және жинақталған түсініктемелер" кітабында кездеседі. Лондондық ирланд суретшісі Брайан Уилан Макгоуэннің суретін салған (мысалы, "Ад округінің жігіті"); оның туындылары Макгоуэннің ресми веб-сайтында жарияланған, сонымен қатар ол "Папалардың заңсыз аспаны" мұқабасының суретшісі.

Құрметтер мен марапаттар

2006 жылы ол NME Rock Heroes тізімінде 50-ші орынға ие болды. 2018 жылдың қаңтар айында МакГоуэннің 60 жылдығына арналған мерекелік гала-концерті Дублиндегі Ұлттық концерт залында өтті, онда Ирландия президенті Майкл Д. Хиггинс оған ирландтық өмірге, музыкаға және мәдениетке қосқан еңбегі үшін өмірлік жетістіктері үшін марапаттады. Ол сондай-ақ 2018 жылғы Айвор Новелло шабыт сыйлығын жеңіп алды.