Кіріспе
Теледидар бағдарламаларын таратуға арналған телекоммуникациялық желі – теледидар мазмұнын тарату үшін пайдаланылатын телекоммуникациялық желі, онда орталық ұйым көптеген телеарналарға, ақылы теледидар провайдерлеріне немесе АҚШ-та көп арналы бейне бағдарламаларын таратушыларға бағдарламалар ұсынады. 1980 жылдардың ортасына дейін әлемнің көптеген елдеріндегі теледидар хабарларын тарату негізінен аз ғана жер үсті желілері бақылап келді. Көптеген алғашқы телеарналар, мысалы, АҚШ және Австралиядағы BBC, CBS, CBC, NBC немесе ABC, бұрынғы радио желілерінен пайда болды.
A television broadcaster or television network is a telecommunications network for the distribution of television content, where a central operation provides programming to many television stations, pay television providers or, in the United States, multichannel video programming distributors. Until the mid 1980s, broadcast programming on television in most countries of the world was dominated by a small number of terrestrial networks. Many early television networks such as the BBC, CBS, CBC, NBC or ABC in the US and in Australia evolved from earlier radio networks.
Шолу
Көптеген желілер бірдей, орталықтандырылған мазмұнды барлық станцияларына тарататын елдерде және сондықтан жеке теледидар таратушылардың көпшілігі тек ірі "қайталау станциялары" ретінде жұмыс істейтін елдерде "теледидар желісі", "теледидар арнасы" (сандық идентификатор немесе радиожиілік) және "теледидар станциясы" терминдері күнделікті тілде бір-біріне ауыспалы қолданылады, бірақ теледидар саласындағы мамандар олардың арасындағы айырмашылықты сақтайды. Индустрия ішінде желілер тобының бағдарламалары бір мезгілде орталықтан басталатынына және желінің басқару орталығының филиалдардың бағдарламаларын қажет деп санаған жағдайда нақты уақытта өз бақылауына алуға техникалық және әкімшілік мүмкіндігі бар-жоғына байланысты деңгейлер жасалады. Мұның ең көп кездесетін мысалы – жалпыұлттық жаңалықтар оқиғалары кезіндегі жағдай. Әсіресе Солтүстік Америкада кабельдік және спутниктік теледидар арқылы қол жетімді көптеген телеарналар дәстүрлі желілерден өзгешелігіне байланысты "арналар" деп аталады, себебі олар жеке операциялар болып табылады – олардың филиалдары немесе құрамдас станциялары жоқ, керісінше кабельдік немесе тікелей спутниктік операторлар арқылы халыққа таратылады. Мұндай желілерді Канадада "арнайы арналар" немесе АҚШ-та "кабельдік желілер" деп атайды. Желі өзінің барлық бағдарламасын өндірмей қалуы мүмкін. Егер өндірмесе, Warner Bros. Television, Universal Television, Sony Pictures Television және TriStar Television сияқты өндіріс компаниялары өз мазмұнын әртүрлі желілерге тарата алады және бір өндіріс фирмасы екі немесе одан да көп бәсекелес желіде көрсетілетін бағдарламаларға ие болуы мүмкін. Сол сияқты, кейбір желілер басқа елдерден теледидар бағдарламаларын импорттауы немесе өз кестелерін толықтыру үшін архивтік бағдарламаларды пайдалануы мүмкін. Кейбір станциялар жергілікті теледидар жарнамаларын, станцияның идентификациясын және төтенше жағдай туралы ескертулерді енгізу арқылы желінің хабарын үзуге қабілетті. Ал кейбіреулері өз бағдарламаларын көрсету үшін желіден толықтай ажыратылады, бұл әдіс аймақтық айырмашылықтар деп аталады. Бұл көбінесе шағын желілер үлкен желілердің құрамында болғанда кездеседі. Көптеген коммерциялық телеарналар жеке меншікте, тіпті олардың кейбір жағдайлары жеке меншік және басқарылатын телеарна желісіне тиесілі болса да. Коммерциялық телеарналар коммерциялық емес білім беру телеарнасымен де байланысты болуы мүмкін. Кейбір елдер ұлттық телеарналар желісін құрды, соның арқасында жеке телеарналар жалпыұлттық бағдарламаларды қайталай алады. Екінші жағынан, телеарналар мәдени әртүрлілікке байланысты маңызды өзгерістерге ұшырайды. Кабельдік теледидардың пайда болуы үлкен медиа нарықтарында американдық екі мәдениетті латиноамерикандықтарға бағытталған бағдарламаларды қолжетімді етті. Мұндай алуан түрлі аудитория желілер мен филиалдарға эфирге шығару қажетті ең жақсы бағдарламаларды жарнамалауға мүмкіндік береді. Бұл туралы автор Тим П. Вос өзінің "Ерте хабар таратудың мәдени түсіндірмесі" атты мақаласында түсіндіреді, онда ол мақсатты және мақсатсыз топтарды, сондай-ақ теледидар желісінде қолданылатын мәдени ерекшеліктерді анықтайды. Вос саясаткерлер коммерциялық желілер басым болатын хабар тарату жүйесін құруды нақты көздемегенін атап өтеді. Шындығында, желілердің басымдығын шектеу үшін заңнамалық әрекеттер жасалды. Жеке станциялар үшін қазіргі заманғы желілік операциялар орталықтары көбінесе көптеген тапсырмаларды орындау үшін хабар таратуды автоматтандыруды қолданады. Бұл жүйелер бағдарламалау және бейне серверін ойнату үшін ғана емес, сонымен қатар Глобалдық позициялау жүйелерінен немесе басқа көздерден дәл атомдық уақытты пайдаланып, жоғары және төменгі жүйелермен толық синхронизацияны сақтайды, соның нәтижесінде бағдарламалау көрермендерге үздіріссіз болып көрінеді.
A network may or may not produce all of its own programming. If not, production companies (such as Warner Bros. Television, Universal Television, Sony Pictures Television and TriStar Television) can distribute their content to the various networks, and it is common that a certain production firm may have programs that air on two or more rival networks. Similarly, some networks may import television programs from other countries, or use archived programming to help complement their schedules. Some stations have the capability to interrupt the network through the local insertion of television commercials, station identifications and emergency alerts. Others completely break away from the network for their own programming, a method known as regional variation. This is common where small networks are members of larger networks. The majority of commercial television stations are self owned, even though a variety of these instances are the property of an owned and operated television network. The commercial television stations can also be linked with a noncommercial educational broadcasting agency. Some countries have launched national television networks, so that individual television stations can act as common repeaters of nationwide programs. On the other hand, television networks also undergo the impending experience of major changes related to cultural varieties. The emergence of cable television has made available in major media markets, programs such as those aimed at American bi cultural Latinos. Such a diverse captive audience presents an occasion for the networks and affiliates to advertise the best programming that needs to be aired. This is explained by author Tim P. Vos in his abstract A Cultural Explanation of Early Broadcast, where he determines targeted group/non targeted group representations as well as the cultural specificity employed in the television network entity. Vos notes that policymakers did not expressly intend to create a broadcast order dominated by commercial networks. In fact, legislative attempts were made to limit the network's preferred position. As to individual stations, modern network operations centers usually use broadcast automation to handle most tasks. These systems are not only used for programming and for video server playout, but use exact atomic time from Global Positioning Systems or other sources to maintain perfect synchronization with upstream and downstream systems, so that programming appears seamless to viewers.
Әлемдік
Халықаралық ірі телеарналардың бірі – Британдық радио хабар тарату корпорациясы (BBC), ол ең көп танымал болғаны – BBC News жаңалықтар агенттігі арқылы. Корольдік меншігінде болғандықтан, BBC өзін екі тәсілмен қаржыландырады. BBC таңбасымен ұсынылатын Ұлыбритания қызметтері британдық тұрғындар төлейтін теледидар лицензиясы есебінен қаржыландырылады, осылайша бұл қызметтерде жарнама көрсетілмейді. Жарнама арқылы қаржыландырылатын бөлімі (BBC Studios) бүкіл әлемде 23 000 адамды жұмыспен қамтиды, соның ішінде Ұлыбританияда UKTV телеарнасын да басқарады. Эксперименталды теледидар хабарларын тарату 1929 жылы Джон Логи Берд жасаған 30 жолды электромеханикалық жүйе арқылы басталды. Осы жүйемен шектеулі тұрақты хабар тарату 1934 жылы басталды, ал кеңейтілген қызмет (қазір BBC Телевидениесі деп аталады) 1936 жылдың қараша айында Александра сарайынан басталды.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-тағы теледидар желісіне ұзақ уақыт бойы Үш үлкен теледидар желісі, Америка радиокомпаниясы (ABC), CBS (бұрынғы Колумбия радиокомпаниясы) және Ұлттық радиокомпаниясы (NBC) үстемдік еткен; алайда 1986 жылғы қазан айында іске қосылған Фокс радиокомпаниясы (Fox) танымалдыққа ие болды және қазір "Төрт үлкеннің" бөлігі болып саналады. Үш үлкен өздерінің әр серіктестеріне жаңалықтар, ең жақсы уақыт, күндізгі және спорттық бағдарламаларды қоса алғанда, көптеген бағдарламаларды ұсынады, бірақ әр күні олардың серіктесі жергілікті бағдарламаларды, мысалы жергілікті жаңалықтар немесе синдикаттық бағдарламаларды шығара алатын уақытты сақтайды. Fox құрылғаннан бері американдық телеарналардың саны өсті, бірақ олар ұсынатын бағдарламалардың мөлшері көбінесе әлдеқайда аз: мысалы, The CW аптасына он бес сағат қана (сенбіде үш сағатпен бірге) прайм-тайм бағдарламаларын ұсынады, ал MyNetworkTV аптасына он сағат қана прайм-тайм бағдарламаларын ұсынады, бұл олардың филиалдары желілік бағдарламалар көп мөлшерде синдикаттық бағдарламалармен хабарласпайтын уақыт аралықтарын толтыруға мүмкіндік береді. Басқа желілер арнайы бағдарламаларға арналған, мысалы, діни мазмұн немесе ағылшын тілінен басқа тілдерде, әсіресе испан тілінде ұсынылатын бағдарламалар. Алайда, АҚШ-тағы ең ірі телеарна - бұл коммерциялық емес білім беру қызметі, коммерциялық емес, мемлекеттік және пайда көздемейтін ұйым. Коммерциялық телеарналармен салыстырғанда, бағдарламалық бағдарламаның орталық біріктірілген бөлімі жоқ, яғни әрбір PBS мүше станциясы теледидар бағдарламаларын өздері келіскендей жоспарлауға айтарлықтай еркіндікке ие. Кейбір қоғамдық телеарналар, мысалы PBS, өздерінің мүше станциялары арқылы жеке цифрлық субканал желілерін жүргізеді (мысалы, Georgia Public Broadcasting; шын мәнінде, PBS-те эфирге шыққан кейбір бағдарламалар GPB Kids және PBS World-тен келген сияқты басқа арналарда таныстырылған). Бұл жүйе әр желі өз сигналын бүкіл елдегі көптеген жергілікті телеарналарға жібереді. Бұл жергілікті радиостанциялар "желілік ағынды" таратады, оны бүкіл елдегі миллиондаған үйлер көре алады. Мұндай жағдайларда, желі көлеміне байланысты сигнал 200-ден астам станцияға немесе оншақты немесе одан аз станцияға жіберіледі. Цифрлық теледидарды қабылдаумен бірге теледидар желілері теледидар станцияларының цифрлық субканалдарында тарату үшін арнайы құрылды (оның ішінде Weigel Broadcasting сияқты компаниялар басқаратын классикалық телесериалдар мен фильмдерге бағытталған желілер (Movies! және Me TV) және Nexstar Media Group (Rewind TV және Antenna TV иелері), музыка, спорт және басқа да бағдарламаларға бағытталған желілермен бірге). Кабельдік және спутниктік провайдерлер желілерге абонент басына белгілі бір мөлшерлеме төлейді (ең жоғары алым ESPN үшін, бұл жерде кабельдік және спутниктік провайдерлер ESPN-ге абонент басына 5,00 доллардан астам мөлшерлеме төлейді). Сонымен қатар, қызметтер берушілер ұлттық бағдарламалау кезінде жергілікті деңгейде енгізілген жарнаманы сатуды басқарады, бұл жағдайда телерадиокомпания мен кабельдік/спутниктік қызметтер беруші кірістерді бөлісе алады. Үйдегі сауда немесе инфокоммерциялық форматты қолданатын желілер орнына станцияны немесе кабельді / спутниктік провайдерді орнатқан тасымалдау келісімінде төлеуі мүмкін. Бұл әсіресе төмен қуатты телеарналарда жиі кездеседі, ал соңғы жылдары бұл кірісті цифрлық хабар таратуға көшуді қаржыландыру үшін пайдаланған станциялар үшін, бұл өз кезегінде оларға әртүрлі бағдарламалық көздерді тарату үшін бірнеше қосымша арналар береді.
Тарих
АҚШ-тағы теледидар хабарларын тарату радионың ықпалына ие болды. АҚШ-тағы алғашқы жеке тәжірибелік радиостанциялар 1910 жылдары шектеулі жұмыс істей бастады. 1920 жылдың қарашасында «Westinghouse» әлемдегі алғашқы коммерциялық лицензиясы бар радиостанцияға – Пенсильвания штатының Питтсбург қаласындағы KDKA станциясына қол қойды. Басқа компаниялар Детройт, Бостон, Нью-Йорк және басқа да аймақтарда алғашқы радиостанцияларды салды. Радиостанциялар 1926 жылы құрылған Федералды радио комиссиясы (FRC) арқылы алынған хабар тарату лицензиясы бойынша хабар таратуға рұқсат алды, ол радио индустриясын реттеуге арналған мемлекеттік орган болды. Көптеген жағдайларда Миссисипи өзенінің шығысындағы радиостанциялар «W» әрпімен басталатын ресми шақыру белгілерін алды, ал Миссисипи өзенінің батысындағылар «K» әрпімен басталатын шақыру белгілерін алды. Бұл алғашқы станциялар эфирге шығаратын бағдарламалардың саны көбінесе бағдарлама жасаудың қымбаттығына байланысты шектеулі болды. Бір мезгілде көптеген станцияларға бағдарлама таратуды қамтамасыз ететін желілік жүйе идеясы пайда болды, бұл әр станцияға өз бағдарламаларын жасау шығындарын үнемдеп, жалпы қамту аймағын бір ғана хабар тарату сигналының шегінен тыс кеңейтетін еді. 1928 жылы NBC арнайы телефон желісі технологиясын пайдалана отырып, АҚШ-та алғашқы тұрақты жағалаудан жағалауға дейінгі радио желісін құрды. Бұл желі дербес иелік еткен және жұмыс істеген жеке радиостанцияларды физикалық түрде байланыстырды, үлкен тізбек құрады, NBC-нің дыбыстық сигналы станциядан станцияға АҚШ-тың тыңдаушыларына таратылды. CBS және Mutual Broadcasting System сияқты басқа компаниялар да осы үрдіске қосылды, әр желі жүздеген жеке станцияны филиал ретінде тіркеді, яғни желілердің бірінен бағдарламаларды таратуға келісетін станциялар. 1920-1930 жылдары радио өркендеген сайын, дыбыс және бейне сигналын таратуға қабілетті тәжірибелік теледидар станциялары эпизодтық хабар таратуды бастады. Мұндай тәжірибелік станцияларға лицензиялар көбінесе тәжірибелі радио хабар таратушыларға берілді, сондықтан теледидар технологиясының жетістіктері радио технологиясының жетістіктеріне жақын болды. Теледидарға қызығушылық артқан сайын және алғашқы теледидар станциялары тұрақты хабар таратуды бастағанда, теледидар сигналдарын желіге қосу (бір станцияның бейне және дыбыс сигналын шеттегі станцияларға жіберу) идеясы туды. Алайда радиосигналға қарағанда әлдеқайда көп ақпаратты қамтитын электрондық теледидар жүйесінің сигналына кең жолақты тарату ортасы қажет болды. Бүкіл ел бойынша радиорелелік мұнаралардың сериясы арқылы тарату мүмкін болғанмен, бұл өте қымбатқа түсер еді. AT&T компаниясының еншілес компаниясы Bell Telephone Laboratories зерттеушілері 1929 жылы коаксиалды кабельді патенттеді, негізінен телефонды жақсарту құрылғысы ретінде. Оның жоғары сыйымдылығы (бір мезгілде 240 телефон қоңырауын таратуға қабілетті) оны 1 МГц жиілік жолағын қабылдай алатын алыс қашықтыққа теледидар тарату үшін де қолайлы етті. Германиялық теледидар 1936 жылы осындай қолданбаны көрсетті, Берлиннен Лейпцигке кабель арқылы теледидар арқылы телефон қоңырауларын жіберді. AT&T 1937 жылы Нью-Йорк пен Филадельфия арасында алғашқы L тасымалдаушы коаксиалды кабельді орнатты, әр 10 миль (16 км) сайын автоматты сигнал күшейткіш станцияларымен жабдықталды, сондай-ақ желі арқылы теледидардағы кинофильмдерді таратумен тәжірибе жүргізді. Bell Labs 1940 және 1941 жылдары Нью-Йорк пен Филадельфия арасындағы теледидар байланысын көрсетті. AT&T 1940 жылдың маусымында Республикалық ұлттық конвентті Филадельфиядан Нью-Йоркке жеткізу үшін коаксиалды байланысты пайдаланды, онда ол NBC станциясы W2XBS (кейін WNBC-ге айналған) арқылы бірнеше жүз қабылдағышқа теледидар арқылы көрсетілді, сондай-ақ Нью-Йорктегі Шенектадиде W2XB (кейін WRGB-ге айналған) арқылы Нью-Йорк станциясынан эфирден тыс реле арқылы көрінді. NBC бұған дейін 1940 жылдың 1 ақпанында Нью-Йорктегі станциясынан Нью-Йорктің Шенектади қаласындағы басқа станцияға General Electric релелік антенналары арқылы қалааралық теледидар хабарларын көрсетті және 1941 жылы Филадельфия мен Шенектадиге кейбір бағдарламаларды ретсіз түрде жіберіп бастады. Соғыс уақытындағы басымдықтар 1942 жылдың 1 сәуірінен 1945 жылдың 1 қазанына дейін азаматтық мақсаттағы теледидар және радио жабдықтарын өндіруді тоқтатты, теледидар желілерін кеңейтуді уақытша тоқтатты. Алайда 1944 жылы «Эфирді қарауылдату» атты қысқа фильм эксперимент ретінде бір уақытта үш станцияда көрсетілді. AT&T 1946 жылдың ақпанында Нью-Йорк пен Вашингтон арасында 362 км (225 миль) кабельді аяқтау арқылы соғыстан кейінгі алғашқы қосылымын жасады, бірақ бұлыңғыр демонстрациялық хабар тарату оның бірнеше ай бойы тұрақты түрде қолданылмайтынын көрсетті. Соғыстан бұрын тәжірибелік хабар таратуды бастаған DuMont Television Network 1946 жылдың 15 тамызында «елдегі алғашқы тұрақты коммерциялық теледидар желісін» іске қосты, Нью-Йорк пен Вашингтонды байланыстырды. NBC 1947 жылдың 27 маусымында «әлемдегі алғашқы тұрақты теледидар желісін» іске қосып, Нью-Йорк, Филадельфия, Шенектади және Вашингтон қалаларын қамтыды. 1947 жылдың соңында Балтимор мен Бостон қалалары NBC теледидар желісіне қосылды. 1948 жылы DuMont және NBC-ге CBS және ABC қосылды. 1940 жылдары желілік хабар тарату туралы талқылау кезінде «тізбекті хабар тарату» термині қолданылды, өйткені теледидар станциялары Шығыс жағалауындағы ұзын тізбектермен байланысты болды. Бірақ теледидар желілері батысқа қарай кеңейген сайын, өзара байланысты теледидар станциялары байланысқан филиал станцияларының ірі желілерін құрады. 1949 жылдың қаңтарында DuMont-тың Питтсбургтегі WDTV станциясы іске қосылған кезде Орта Батыс және Шығыс жағалауы желілері коаксиалды кабель арқылы біріктірілді (WDTV барлық төрт желінің ең жақсы бағдарламаларын көрсетті). 1951 жылға қарай төрт желі AT&T Long Lines-тың жаңа микротолқынды радиорелелік желісі арқылы жағалаудан жағалауға дейін созылды. Желілерге тәуелді болмайтын жергілікті теледидар станцияларының саны аз болды. Бастапқыда төрт ірі теледидар желісінің әрқайсы филиал станцияларына аптасына бірнеше сағаттық бағдарлама ғана тарады, көбінесе шығыс уақыты бойынша сағат 20:00-ден 23:00-ге дейін, көрермендердің көп бөлігі теледидар көріп отырған уақыт. Теледидар станциялары таратып отырған бағдарламалардың көп бөлігі әлі де жергілікті жерде өндірілді. Алайда желілер таратып отырған бағдарламалардың саны артқан сайын, Федералды коммуникация комиссиясының (FCC) шенеуніктері жергілікті теледидар толығымен жойылып кетуі мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. Соңында федералды регулятор Prime Time Access Rule ережесін қабылдады, ол желілер таратуға болатын уақыт мөлшерін шектеді, шенеуніктер бұл ережелер сапалы жергілікті бағдарламалардың дамуына көмектесетініне үміттенеді, бірақ іс жүзінде көптеген жергілікті станциялар өз бағдарламаларын өндіруге жауапкершілікті қабылдағысы келмеді және оның орнына тәуелсіз өндірушілерден бағдарламалар сатып алуды жөн көрді. Телевизиялық бағдарламаларды жеке жергілікті станцияларға сату «хабар тарату синдикациясы» деп аталатын әдіс арқылы жүзеге асырылады, және бүгінде АҚШ-тағы барлық теледидар станциялары дерлік желілік өніммен қатар синдикацияланған бағдарламаларды алады. 20 ғасырдың соңында елдік микротолқынды радиорелелік байланыс спутниктік байланысқа алмастырылды. Кейбір жерлік радиорелелік байланыстар аймақтық байланыс үшін қолданыста қалды. 1956 жылы DuMont тоқтатылғаннан кейін 1950-1970 жылдар аралығында жаңа желілерді құруға бірнеше әрекеттер жасалды, бірақ олардың ешқайсысы сәтті болған жоқ. Руперт Мердокқа тиесілі News Corporation (қазір Fox Corporation-қа тиесілі) компаниясы 1986 жылдың 9 қазанында Metromedia компаниясының теледидар активтерін сатып алғаннан кейін Fox Broadcasting Company желісін іске қосты, ол 1994 жылға қарай төртінші ірі желіге айналды. Екі басқа желі 1995 жылдың қаңтарында бір апта ішінде іске қосылды: Time Warner және Tribune Company компанияларының бірлескен кәсіпорны The WB Television Network және Chris Craft Industries және Paramount Television (оның бас компаниясы Viacom кейінірек сатып алатын еді) арасындағы бағдарламалық альянс негізінде құрылған United Paramount Network (UPN).
Реттеу
АҚШ-тағы FCC ережелері кез келген тележеліге, компанияға немесе жеке тұлғаға тиесілі телеарналардың санын шектеді. Бұл, көптеген жергілікті телеарналардың дербес меншікте болуына, бірақ франчайзинг шарты арқылы тележеліден бағдарламалар алуына әкелді. Бірақ, бірнеше ірі қалаларда тележелінің өз станциялары (O&O) мен тәуелсіз станциялары болды. Теледидардың басында, нарықта көбінесе бір немесе екі ғана станция болғандықтан, станциялар әдетте бірнеше тележелімен байланыста болып, эфирге қандай бағдарламаларды шығаратынын өзі шеше алатын. Бірақ, лицензиялардың саны артқан сайын, әр станция тек бір тележелімен ғана байланыста болуы және сол желі ұсынған барлық "алтын уақыт" бағдарламаларын көрсетуі қалыпты жағдайға айналды. Дегенмен, жергілікті станциялар кейде жоспарланған тележелі бағдарламаларынан ауытқып кетеді, әсіресе, көрініс аймағында маңызды жаңалықтар немесе ауа райының күрт нашарлауы болғанда. Сонымен қатар, станциялар коммерциялық үзілістен кейін тележелі бағдарламасына қайтқанда, желі логотипіне ауысу алдында бірнеше секундқа станцияның идентификациясы көрсетіледі.
Канада
"Желі" терминін мемлекеттік органдар, индустрия және жалпы халық түрліше қолданады. Радиохабар тарату туралы заңға сәйкес, желі – "бір немесе бірнеше хабар тарату ұйымының бағдарламалары мен бағдарламалық кестелерінің толық немесе бір бөлігін басқа ұйымға немесе тұлғаға жүктелуі" ретінде анықталады және оған Канаданың радиотелевизия және телекоммуникациялар комиссиясынан (CRTC) лицензия алу қажет. Қазіргі уақытта CRTC лицензиялаған үш ұлттық телеарна бар: үкіметке тиесілі CBC Television (ағылшын тілінде) және Ici Radio Canada Télé (француз тілінде), француз тіліндегі жеке желі TVA және Канаданың абориген халқына бағытталған APTN желісі. Үшінші француз тіліндегі қызмет – Noovo (бұрынғы V) Квебек облысының желісі ретінде лицензияланған, бірақ ұлттық деңгейде лицензияланбаған және жергілікті таратылымдары жоқ (төлемді теледидар провайдерлерінің цифрлық пакеттерінде таратылудан басқа). Қазіргі уақытта лицензияланған ұлттық немесе облыстық желілерді белгілі бір халқы бар аумақтағы барлық кабельдік провайдерлер (тиісінше елде немесе облыста) және барлық спутниктік провайдерлер таратуға міндетті. Дегенмен, олардың барлық аймақтарда эфир арқылы таралуын қамтамасыз етуі міндетті емес (мысалы, APTN тек Канаданың солтүстік бөлігінде ғана жер үстінен таралады). Осы лицензияланған желілерден басқа, CTV және Global жеке ағылшын тіліндегі екі ірі эфирлік телеарнасы да ұлттық қамту деңгейіне байланысты "желілер" деп есептеледі, бірақ олар ресми түрде лицензияланбаған. CTV бұрын лицензияланған желі болған, бірақ 2001 жылы көптеген филиалдарын сатып алғаннан кейін лицензиясын қайтарды, бұл желілік лицензияны қажетсіз етті (жоғарыдағы анықтамаға сәйкес). Бірдей брендті стансалардың шағын топтарын индустрия сарапшылары көбінесе тележүйелер деп атайды, бірақ халық және телехабар таратушылар оларды "желілер" деп атай беруі мүмкін. Осы жүйелердің кейбіреулері, мысалы CTV 2 және бұрынғы E!, шағын желілер ретінде жұмыс істейді, бірақ географиялық қамтуы шектеулі. Omni Television немесе Crossroads Television System сияқты басқалары ұқсас брендке және ортақ бағдарламалық бағытқа ие, бірақ кестелер станциядан станцияға айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Citytv 2002 жылы тележүйе ретінде жұмыс істей бастады, ол кезде Ванкувердегі CKVU TV Торонтодағы CITY TV-ден бағдарламаларды көрсетіп, оның "Citytv" брендін қабылдады, бірақ 2005 және 2013 жылдар аралығында Атлантикалық Канаданың батысындағы нарықтарға кеңейгеннен кейін ұлттық желіге айналды. Қазіргі уақытта Канададағы жергілікті телеарналардың көпшілігі өз желілеріне тиесілі және басқарылады, ал қалған стансалар филиал ретінде жұмыс істейді.
Еуропа, Азия, Африка және Оңтүстік Америка
Солтүстік Америкадан тыс елдердегі көптеген теледидар қызметтері мемлекеттік және жеке қаржыландырылатын телерадиокомпаниялардың бірігіп құрған ұлттық желілер болып табылады. Көптеген елдер теледидар желілерін шамамен осылай құрды: әр елдегі алғашқы теледидар қызметін мемлекеттік телерадиокомпания жүргізді, олар көбінесе теледидар лицензиясы үшін төленетін ақыға сүйенді, және көпшілігі кейін мазмұнның әртүрлілігін ұсынатын екінші, тіпті үшінші станцияны ашты. Жеке компаниялар теледидар таратуға лицензия алғанда коммерциялық теледидар қызметтері де пайда болды. Көбінесе әрбір жаңа желі өз арна нөмірімен таныстырылды, сондықтан жеке станциялар "бір", "екі", "үш" және т.с.с. деп нөмірленді.
Ұлыбритания
Ұлыбританиядағы алғашқы теледидар желісін Британдық радио хабар тарату корпорациясы (BBC) жүргізді. 1936 жылғы 2 қарашада BBC әлемдегі алғашқы тұрақты жоғары сапалы теледидар қызметін Александра сарайындағы 405 жолдық хабар таратушыдан бастады. BBC 1955 жылғы 22 қыркүйекте екінші теледидар желісін құру үшін коммерциялық хабар таратуды іске қосқанға дейін үстемдік танытты. Бір компанияға тиесілі және басқарылатын жергілікті арналары бар бірыңғай желі құрудың орнына (BBC сияқты), әр жергілікті аймақта жеке меншікке және басқарылатын жеке телеарна болды, бірақ бұл арналардың көпшілігі, әсіресе кешкі бағдарламалар уақытында, бірқатар бағдарламаларды бөлісіп көрсетті. Осы арналар ITV желісін құрады. UHF хабар таратудың пайда болуы көбірек телеарналардың хабар таратуына мүмкіндік бергенде, BBC екінші арнаны – BBC 2 (алғашқы қызмет BBC 1 деп аталды) іске қосты. Екінші ұлттық коммерциялық желі – Channel 4 іске қосылды, бірақ Уэльс оның орнына валли тіліндегі қызметті – S4C енгізді. Кейіннен бұған үшінші коммерциялық желі – Channel 5 қосылды. Цифрлық теледидар енгізілгеннен кейін BBC, ITV, Channel 4 және Channel 5 әрқайсысы бірнеше цифрлық арналарды іске қосты. Sky көптеген арналарды басқарады, оның ішінде Sky One, Sky Witness, Pick, Challenge және Sky Atlantic; сондай-ақ UKTV, Dave, Drama Gold, W және Yesterday сияқты арналарды да басқарады.
Швеция
Швецияда 1956 жылдан 1990-жылдардың басына дейін бір ғана телеарна болды: мемлекеттік «Sveriges Television» (SVT) телеарнасы. 1980-жылдардан бері «Modern Times Group», «TV4», «Viasat» және «SBS Discovery» сияқты коммерциялық компаниялар телеарналар құрды, бірақ бастапқыда олар спутник арқылы ғана таратылды. 1991 жылы «TV4» Швецияда эфир арқылы таралатын алғашқы коммерциялық телеарна болды. Швециядағы телебағдарламалардың көп бөлігі орталықтандырылған, бірақ «SVT2» және «TV4» арналарында жергілікті жаңалықтар хабарлары таратылады.
Нидерланды
1989 жылға дейін Нидерланд мемлекеттік телерадио хабарларын тарату Нидерландыдағы жалғыз телеарна болды, ол Nederland 1, Nederland 2 және Nederland 3 деген үш стансадан тұрды. Бір ғана өндіріс бөлімі болғанның орнына, әрқайсысы дербес жұмыс істейтін бірнеше мемлекеттік телерадиокомпания бар, олар осы үш арнаның әрқайсысы үшін бағдарламалар жасайды. Қазіргі уақытта Нидерландыдағы коммерциялық телеарналарды RTL Nederland және SBS Broadcasting екі желісі жүзеге асырады, олар бірге жеті коммерциялық стансаны эфирге шығарады.
Кеңес дәуірі
Кеңес Одағындағы алғашқы тележелі 1938 жылғы 7 шілдеде Ленинград теледидарының 5-арнасы – Петербург арнасы бүкілодақтық желіге айналғанда іске қосылды. Кеңес Одағындағы екінші тележелі 1951 жылғы 22 наурызда КСРО Орталық теледидарының Бірінші арнасы бүкілодақтық желіге айналған кезде іске қосылды. 1989 жылға дейін барлық алты тележелі КСРО Мемлекеттік радио және теледидар комитетіне (Гостелерадио) тиесілі болды. Бұл Михаил Горбачевтің «Қайта құру» бағдарламасы кезінде өзгерді, осы кезде алғашқы тәуелсіз тележелі – «2×2» іске қосылды.
1990 жылдар
Кеңес Одағының тарағаннан кейін, КСРО-ның Мемлекеттік радио және теледидар комитеті (Gosteleradio) және оның алты арнасы да жойылды. Тек Бірінші арна ғана үздіріссіз өтіп, арна ретінде сақталды, ол Останкино Бірінші арнасы атанды. Ал қалған бес арна "Нульдік аймақ" (Ground Zero) компаниясымен басқарылды. Бұл бос эфирлік жиіліктер 1990 жылдардың ортасында NTV және TV 6 сияқты көптеген жеке телеарналардың құрылуына жағдай жасады.
2000 жылдар
2000 жылдар Ресей теледидарына мемлекеттік араласудың күшеюімен ерекшеленді. 2001 жылдың 14 сәуірінде бұрынғы олигарх және НТВ телеарнасын құрған Владимир Гусинскийдің қуылтылуынан кейін НТВ басқаруында өзгерістер болды. Осының салдарынан НТВ-да жұмыс істеген көптеген белгілі журналистер телеарнаны тастап кетті. Кейін, 2002 жылдың 22 қаңтарында бұрынғы НТВ қызметкерлері паналаған екінші ірі жеке телеарна – TV 6, редакциялық саясатына байланысты жабылды деп хабарланды. Бес айдан соң, 1 маусымда TVS іске қосылды, көбінесе NTV/TV 6 қызметкерлері жұмыс істеді, бірақ келесі жылы таратылды. Осыдан бері төрт ірі телеарна (Бірінші арна, Ресей-1, НТВ және Ресей-2) мемлекеттік меншікте. Дегенмен, 2000 жылдары REN (оның таралу аймағы кеңейіп, федералдық желіге айналуына мүмкіндік берді), Санкт-Петербург – Бесінші арна (негізінен өзгеріссіз), қайта іске қосылған 2x2 сияқты бірнеше тәуелсіз телеарналар пайда болды. Қазіргі таңда Ресей теледидар нарығын негізінен бес ірі компания бөліседі: Бірінші арна, Ресей-1, НТВ, TNT және CTC.
Бразилия
Бразилиядағы ең ірі коммерциялық телеарна – 1965 жылы құрылған Rede Globo. Ол елдегі ең үлкен және ең табысты медиа холдингіне айналып, теледидар, радио, баспа (газеттер мен журналдар) және интернет сияқты әртүрлі медиа салаларында үстемдік құрып отыр. Басқа арналарға Rede Bandeirantes, RecordTV, SBT, RedeTV!, TV Cultura және TV Brasil кіреді.
Австралия
Австралияда екі ұлттық телеарна бар: ABC Television және SBS. ABC өзінің негізгі желісі ABC TV аясында әр штат пен аумақ үшін біреуден сегіз станцияны, сондай-ақ үш сандық желіні – ABC Kids / ABC TV Plus, ABC Me және ABC News басқарады. SBS қазіргі уақытта SBS, SBS Viceland, SBS World Movies, SBS Food, NITV және SBS WorldWatch алты станцияны басқарады. Австралиядағы алғашқы коммерциялық желілер Сидней, Мельбурн, Брисбен, Аделаида және кейін Перт қалаларында бағдарламаларды бөліскен коммерциялық станцияларды қамтыды. Әр желі өздеріне бөлінген арна нөмірлеріне сүйене отырып желілер құрды: Сиднейдегі TCN 9, Мельбурндағы GTV 9, Брисбендегі QTQ 9, Аделаидадағы NWS 9 және Перттегі STW 9 бірігіп Nine Network желісін құрды; ал олардың VHF 7 және 10 арналарындағы баламалары тиісінше Seven Network және Network 10 желілерін құрды. 1989 жылға дейін осы негізгі қалалардың сыртындағы аймақтарда тек бір коммерциялық станция ғана болды, және осы ауылдық станциялар көбінесе Prime Television сияқты шағын желілер құрады. Алайда, 1989 жылдан бастап ауылдық аймақтардағы теледидар нарықтары біріге бастады, бұл ауылдық желілерге кеңірек аумақта, көбінесе бүкіл штат бойынша хабар таратуға және бір мегаполистік желіге толыққанды серіктес болуға мүмкіндік берді. Бұл эфирдегі арналардан басқа, Австралияның Foxtel төлемді телеарнасында да басқа арналар бар.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда бір қоғамдық телеарна бар, «Television New Zealand» (TVNZ), ол екі негізгі арнадан тұрады: TVNZ 1 – жаңалықтар, ағымдағы оқиғалар мен спорттық бағдарламаларды, сондай-ақ TVNZ таратып көрсететін көптеген жергілікті және импортталған шоуларды көрсететін флагмандық арна. TVNZ-дің екінші арнасы, TV2, көбінесе импортталған шоуларды, «Shortland Street» сияқты жергілікті бағдарламалармен бірге көрсетеді. TVNZ сонымен қатар, «Sky» сияқты провайдерлерде қолжетімді, төлемді теледидар қызметтеріне арналған эксклюзивті «TVNZ Heartland» арнасын иеленеді. Бұрын TVNZ коммерциялық емес қоғамдық қызмет арнасын – TVNZ 7-ді басқарған, ол 2012 жылдың маусым айында жұмысын тоқтатты және оның орнына уақытты жылдыру арнасы – TV One Plus 1 келді. «Television New Zealand» телеарнасы 1960 жылдары төрт ірі қаладағы төрт жекелеген жергілікті станция ретінде жұмыс істегеннен бастап, қазіргі уақытта мазмұнның көп бөлігі TVNZ-дің Окленд студияларында өндіріледі. Жаңа Зеландияда бірнеше жеке меншік телеарналар бар, олардың ішіндегі ең ірісін «MediaWorks» басқарады. «MediaWorks»-тың флагмандық арнасы – TV3, ол TVNZ екі телеарнасымен тікелей бәсекелеседі. «MediaWorks» сонымен қатар екінші арнасын, FOUR-ді иеленеді, ол көбінесе импортталған бағдарламаларды көрсетеді, күндіз балаларға арналған шоуларды, ал кешкі уақытта 15-39 жас аралығындағы жасөспірімдер мен ересектерге бағытталған бағдарламаларды ұсынады. «MediaWorks» сонымен қатар уақытты жылдыру арнасы TV3 + 1 және тәулік бойы музыка арнасы C4-ті де басқарады. Жаңа Зеландиядағы барлық телеарналар елдің барлық аймақтарында бірдей бағдарламаларды көрсетеді, аймақтық ерекшеліктер тек жергілікті жарнама үшін ғана қолданылады. 1980 жылдары аймақтық жаңалықтар қызметі болды, ол Жаңа Зеландияның ең ірі төрт қаласы – Окленд, Веллингтон, Крайстчерч және Дунединдегі TVNZ студияларынан аймақтық жаңалықтар бағдарламаларын көрсетті. 1960 жылдары «New Zealand Broadcasting Corporation» басқарған қызмет төрт жеке телестанциядан тұрды: Оклендтегі AKTV2, Веллингтондағы WNTV1, Крайстчерштегі CHTV3 және Дунединдегі DNTV2. Олардың әрқайсысы өз жаңалықтарын жариялап, кейбір ішкі бағдарламаларды өндірді, ал басқа шоулар станциялар арасында бөлісті. Бағдарламалар мен жаңалықтар кадрлары пошта арқылы таратылды, бір аймақта көрсетілген бағдарлама келесі аптада басқа аймаққа жіберілді. 1969 жылы бірыңғай желі құрылды, ол барлық аймақтарға бір уақытта бірдей бағдарламаларды таратуды қамтамасыз етті. 1970 жылдардан 1990 жылдарға дейін TV One және TV2 арналарында көрсетілген жергілікті бағдарламалар төрт негізгі студияның бірінде өндірілді, ал TVNZ желісінің орталығы Веллингтонда орналасқан. Бүгінде TVNZ және басқа арналар көрсететін көптеген жергілікті бағдарламалар ішкі өндірісте жасалмайды, олар көбінесе үшінші тарап компаниялармен (мысалы, TV2 бағдарламасы «Shortland Street» «South Pacific Pictures» компаниясымен өндіріледі) өндіріледі. Арналар өз жаңалықтары мен ағымдағы оқиғалар бағдарламаларын өндіреді, олардың көп бөлігі Оклендте түсіріледі. Жаңа Зеландияда бірнеше аймақтық телеарналар да бар, олар тек жекелеген нарықтарда ғана қолжетімді. Аймақтық станциялар әдетте жергілікті жаңалықтар бағдарламасын көрсетеді, кейбір шоуларды өздері өндіреді және жергілікті спорттық іс-шараларды жарықтандырады, ал аймақтық станциялардағы бағдарламалардың көп бөлігі әртүрлі көздерден импортталады.
Филиппин
Филиппинде, іс жүзінде, "желі", "станция" және "арна" терминдері бір-бірін алмастыра қолданылады, себебі бағдарламалардың тізімі көбінесе желілердің бас кеңселерiнен орталықтан жоспарланады, ал провинциялық/өңірлік станциялар әдетте өздерінің бас желісінің флагмандық станциясынан (көбінесе Мега Манила аймағында орналасқан) хабар таратуды қайталайды. Сондықтан, VHF станцияларынан құралған желілер кейде Мега Манила аймағындағы эфирдегі арна нөмірімен бейресми түрде аталады (мысалы, Халықтық телеарнасы үшін 4-арна немесе Kwatro, ABS CBN үшін 2-арна немесе Dos, Radio Philippines Network үшін 9-арна немесе Nueve, GMA Network үшін 7-арна немесе Siyete, IBC үшін 13-арна немесе Trese және TV5 үшін 5-арна немесе Singko), ал кейбіреулері желі атауына арна нөмірін қосады (мысалы, TV5, Studio 23 және Net 25, тиісінше 5-VHF арнасы, және 23 және 25-UHF арналарында хабар таратады). АҚШ-тан айырмашылығы, онда желілер әртүрлі өндіріс компаниялары шығарған бағдарламаларды алады, Филиппиндегі ең ірі екі желі өздерінің барлық прайм-тайм бағдарламаларын өндіреді. Басқа желілер блок уақытында бағдарламалауды қабылдайды, бұл АҚШ желісі мен станциясы арасындағы қатынасқа ұқсас бағдарламалық келісімдерді пайдаланады.