Кіріспе

Дамиетта (دمياط Dumyāṭ) — Мысырдағы порты бар қала және Дамиетта губернаторлығының орталығы. Ол Нил дельтасының шығыс саласы — Дамиетта тармағында, Жерорта теңізіне жақын және Каирдің шамамен солтүстігінде орналасқан. Бұл қала бұрын католик епископтығы болған және қазірде бірнеше титулдық орынға ие. Сонымен қатар, Дамиетта ЮНЕСКО-ның «Өмір бойы білім алатын қалалар» жаһандық желісінің мүшесі болып табылады.

Этимология

Қаланың қазіргі атауы оның копт тіліндегі Тамиати атауынан (кейінгі копт тілінде: ) шыққан. Бұл атау, өз кезегінде, ежелгі египет тіліндегі dmi.w N21:Z1 (dmj, "тоқтау орны, порт, қала") және t:O49 (t) – қалалар мен қалаларды білдіретін анықтауыштан – туындаған болуы мүмкін. Дегенмен, әл-Макризи бұл атаудың сирия тілінен шыққандығын ұсынған.

Тарих

VI ғасырдағы географ Стефан Византий бұл қаланы грек дәуірінде Тамиатис деп атаған. Халифа Омар (579-644) тұсында арабтар қаланы басып алды және Византия империясының оны қайтару әрекеттеріне, әсіресе 739, 821, 921 және 968 жылдары, сәтті қарсылық көрсетті. Дамиетта Аббасид, Тулунид және Фатимид кезеңдерінде маңызды теңіз базасы болды. Бұл Византия империясының бірнеше шабуылдарына әкелді, ең ірісі – 853 жылдың мамырындағы қаланың тонау және қирату. Дамиетта 12-13 ғасырларда крест жорықтары кезінде қайтадан маңызға ие болды. 1169 жылы Иерусалим Корольдігінің флоты, Византия империясының қолдауымен, портына шабуыл жасады, бірақ Саладин қорғаған порты басып алуға сәттіліксіз, қоршаушылар үйлеріне қайтты. 1217 жылы Бесінші крест жорығына дайындық кезінде Дамиетта шабуылдың басты нысаны болуы керек деп шешілді. Дамиеттаны бақылау Нилді бақылауды білдірді, және крестоносцы одан Мысырды жаулап ала алатындарына сенді. Мысырдан олар Палестинаға шабуыл жасап, Иерусалимді қайтадан басып алатын еді. 1218-1219 жылдардағы Дамиетта қоршауынан кейін, порты крестшілер тарапынан басылып алынды. Қоршау Дамиетта халқын қатты қиратты. 1219 жылдың қарашасында крестшілер Дамиеттаны басып алғаннан кейін, қаланы тонады. Осы жылдың басында Ассизилік Франциск мұсылман билеушісімен бейбіт келіссөздер жүргізу үшін келген еді. 1221 жылы крестшілер Каирге жорыққа шығуға тырысты, бірақ табиғат күштері мен мұсылман қорғанысының бірлескен әрекетінен талқандалып, жойылды. Дамиетта Францияның IX Людовик басқарған жетінші крест жорығының да мақсаты болды. Оның флоты 1249 жылы келді және тез арада бекіністі басып алды, бірақ оны Бесінші крест жорығы кезінде уәделенген Иерусалимнің номиналды патшасына беруден бас тартты. Бірақ 1250 жылдың сәуір айында әскерімен бірге тұтқынға алынған Луи, оны құтқару үшін Дамиеттаны беруге мәжбүр болды.

Экономика

Дамиетта өзінің жиһаз өнеркәсібімен өте танымал. Мысыр нарығынан басқа, оның жиһаздары араб елдеріне, Африкаға, Еуропаға, АҚШ-қа және әлемнің көбіне сатылады. Бүгінде оны Ніл өзеніне жалғастыратын канал бар, бұл оны қайтадан маңызды портқа айналдырды. Жаңа Дамиетта порты арқылы контейнерлер тасымалданады. Дамиетта облысының халқы шамамен 1,093,580 адамды құрайды (2006 жыл). Онда екі желі арқылы жылына 9,6 миллион тонна қуаты бар SEGAS LNG (сұйытылған табиғи газ) зауыты орналасқан. Зауыт Segas компаниясына тиесілі, ол испандық Unión Fenosa компаниясының (40%), итальяндық Eni мұнай компаниясының (40%) және египеттік EGAS және EGPC компанияларының (әрқайсысы 10%) бірлескен кәсіпорны. Зауыттың ерекшелігі – оған арнайы кен орнынан емес, Египет газ желісінен газ жеткізіледі. 2010 жылы канадалық Methanex Corporation компаниясының египеттік бөлімшесі EMethanex 3600 MTPD (тонна/күн) метанол зауытын салуды бастады. Дамиетта сонымен қатар ағаш өңдеу өнеркәсібіне ие, және оның ақ Домиати ірімшігі, басқа сүт өнімдері, кондитерлік бұйымдары мен египеттік тәттілерімен де танымал. Бұл сонымен қатар балық аулау порты болып табылады.