Кіріспе

Ресейлік баскетболшы (1981 жылы туған), 1962 жылдан 1982 жылға дейін Кеңес Одағының Саяси бюросының мүшесі.

Андрей Геннадьевич Кириленко (Андрей Геннадьевич Кириленко; 1981 жылдың 18 ақпанында туған) – орыс-американдық баскетбол басшысы және бұрынғы кәсіби баскетболшы. Он бес жасында Кириленко Ресей баскетбол суперлигасында кәсіби баскетбол ойнай бастады. 1998 жылдан 2001 жылға дейін ЦСКА Мәскеу клубында ойнап, 2000 жылы Ресей лигасының ең құнды ойыншысы (MVP) атанды. 1999 жылы Ұлттық баскетбол қауымдастығының (НБА) «Юта Джаз» клубы Кириленконы НБА драфтының жиырма төртінші нөмірімен таңдады. Ол НБА драфтының бірінші турында таңдалған алғашқы ресейлік және НБА драфтында таңдалған ең жас еуропалық ойыншы болды. Кириленко 2001 жылы «Джаз» командасына қосылып, 2010 жылға дейін ойнады. Ол НБА жаңадан келгендердің бірінші құрамасына (NBA All-Rookie First Team) енді, үш рет НБА-ның үздік қорғаушылар құрамасына (NBA All-Defensive Team) ілікті, 2004 жылғы «Жұлдыздар ойынында» (All-Star Game) ойнады және 2004–2005 маусымда НБА-да доптарды тосқауылдау бойынша көшбасшы болды. 2011 жылғы НБА локауты кезінде Кириленко Ресейге оралып, ЦСКА Мәскеу үшін ойнады, команданы 2012 жылғы Еуролига финалына жеткізді. Сол жылы ол Еуролиганың ең құнды ойыншысы (MVP) атанды, Еуролиганың бірінші құрамасына енді және Еуролиганың ең жақсы қорғаушысы сыйлығын жеңіп алды. Кириленко 2012–2013 маусымда НБА-ға оралып, «Миннесота Тимберуолвз» командасы үшін ойнады, ал 2014 жылы «Бруклин Нетс» құрамында НБА мансабын аяқтады. 2000 жылғы жазғы Олимпиадада Кириленко Ресей ұлттық құрамасының тұрақты мүшесі болды. Ресей құрамасымен ол 2007 жылы Еуробаскет турнирін жеңіп, турнирдің ең құнды ойыншысы (MVP) атағын иеленді. 2011 жылы командасымен қола медаль жеңіп алды. Ол екі рет турнирдің үздік құрамасына (All-Tournament Team) ілікті. Кириленко екі рет FIBA Europe ерлер арасындағы жылдың үздік ойыншысы атанды және 2012 жылы Euroscar жылдың үздік ойыншысы сыйлығын жеңіп алды. 2015 жылы Кириленко Ресей баскетбол федерациясының президенті болып сайланды.

Ерте өмір

Кириленко Ресейдің Ижевск қаласында дүниеге келді. Бірақ, ол келесі екі маусымда ЦСКА командасында қалды. 1999–2000 маусымында ол командасына Солтүстік Еуропа баскетбол лигасының чемпионы атағын жеңуге және қатарынан екінші рет Ресей Суперлигасының чемпионы атағын ұтуға көмектесті. 2000 жылдың 23 сәуірінде ол екінші ресейлік «All Star» ойынына қатысып, Батыс командасының Шығыс командасын 122–111 есебімен жеңуіне үлес қосты. Слэм-данк сайысында жеңіске үміткер болғанына қарамастан, ол «Локомотив-Минеральные Воды» командасының ойыншысы Гарольд Динеден кейін екінші орынды иеленді. 2000–01 жылғы Супролигада ол өзінің жан-жақты дағдыларын көрсетті, 8 статистикалық көрсеткіштің 7-сі бойынша топ-10-ға кірді.

Партизан

2001 жылдың тамызында Кириленко "Партизан ИКН" югославиялық командасымен келісімшартқа қол қойды, онда НБА-ға өтуге мүмкіндік беретін шарт көзделген.

Юта джазы (2001-2011)

Кириленко 2001 жылдың қыркүйегінде жаңадан бастаушыларға арналған келісімшарт бойынша «Юта Джазз» командасына қосылды. 2002 жылдың 15 наурызында жарақат алған командаласы Карл Малоунның орнына негізгі құрамда ойнаған Кириленко «Детройт Пистонс» командасымен 100:97 есебімен өткен ойында 27 ұпай жинады, бұл оның мансабындағы ең жоғары көрсеткіші болды. Ол NBA All Rookie Team командасының бірінші құрамына енді. Ол НБА-дағы ең жас және талантты ойыншылардың біріне айналды, сондай-ақ лиганың ең жақсы жақтан қорғаушы ойыншыларының бірі ретінде танылды. 2004 жылы Лос-Анджелесте өткен NBA All-Star ойынына қатысуға шақырылды. 2003–04 жылғы НБА маусымында ол ойынға шаққандағы блок-шоттар саны бойынша лигада үшінші, ал ұрлаулар саны бойынша төртінші орынды иеленді. Блокада желтоқсан айында шешілгенімен, Кириленко НБА-ға бірден оралмай, маусымның қалған бөлігін Мәскеудің ЦСКА командасында өткізді. Еуролигада өткізген 17 ойында ол 29,9 минутта 14,1 ұпай және 7,5 допты қорғап алды, команданы 2012 жылғы Еуролига финалына жеткізді. Кириленко Еуролиганың ең құнды ойыншысы (MVP) атанды, Еуролиганың бірінші командасының құрамына енді және Еуролиганың ең жақсы қорғаушысы сыйлығын жеңіп алды.

Миннесота Тимбервулфс (20122013)

2012 жылдың 27 шілдесінде Кириленко «Миннесота Тимбервульвс» командасымен келісімшартқа отырды. Ол команданың 2012–13 жылғы НБА маусымында 64 ойында ойнаған шағын шабуылшы болды. Кириленко 18 ойынды бел соғуынан, содан кейін оң жақ тізе буынының созылуынан және ақырында балтыр бұлшық етінің созылуынан қатыса алмады. Ол маусымды 12,4 ұпай, 5,7 допты қайтару, 2,8 нәтижелі пас және ойынға 51% тиімділікпен аяқтады. Оның ең сәтті ойыны 2012 жылдың 14 қарашасында өтті, ол «Шарлотта Бобкэтс» командасына 89–87 есебімен жеңілгенде 26 ұпай және 12 допты қайтару жинады. 2013 жылдың 29 маусымында Кириленко «Тимбервульвс» командасымен жасасқан келісімшартының соңғы жылынан (10 миллион доллар) бас тартып, еркін агент мәртебесін алды.

Бруклин Нетс (20132014)

2013 жылдың 12 шілдесінде Кириленко Бруклин Нетс клубымен екі жылдық келісімшартқа қол қойды. 2014 жылдың 23 маусымында ол 3,3 миллион долларлық ойыншы опциясын пайдаланып, 2014–15 маусымға "Нетс" клубымен қайта келісімшарт жасады. 2014 жылдың 21 қарашасында жеке себептерге байланысты "Нетс" командасынан уақытша кетті.

ЦСКА-да үшінші кезең (2015)

2014 жылдың 11 желтоқсанында Кириленко Хорхе Гутьерреспен бірге, 2020 жылғы екінші раунд таңдауымен және 2018 жылғы екінші раунд таңдауларын алмастыру құқығымен "Филадельфия 76ers" клубына Брэндон Дэвис орнына сатылды. "76ers" клубы 2015 жылдың 9 қаңтарында саудадан кейін келмегені үшін Кириленкомен еңбекақысын тоқтатты, ал 21 ақпанда оны "76ers" клубы олар үшін бір ойын да ойнамай босатты. 2015 жылдың 24 ақпанында Кириленко 2014–15 маусымының қалған бөлігіне ВТБ Біріккен лигасының "ЦСКА Мәскеу" клубымен келісімшарт жасады, бұл үшінші рет клубқа оралуы болды. Кириленко маусымның екінші жартысында клубта болғанда, "ЦСКА Мәскеу" төртінші рет қатарынан Еуролиганың "Финал төрттігіне" өтті, ширек финалда "Панатинаикос" клубын екінші рет қатарынан 3–1 есебімен жеңіп шықты. Алайда, жартылай финалда, бұқаралық ақпарат құралдарының пікірінше, жеңіске абсолютті фаворит ретінде қаралып, Кириленконың командасы "ЦСКА" тағы да "Олимпиакос" клубына есе жіберді. Финалдық есеп 70–68 болды, төртінші кезеңде Василис Спанулис бастаған "Олимпиакос" клубының керемет оралуынан кейін. "ЦСКА Мәскеу" үшінші орын үшін өткен ойында "Фенербахче" клубын 86–80 есебімен жеңіп, қола жүлдегер атанды. Еуролигада өткізген 11 ойында ол орташа есеппен ойынға 8,5 ұпай және 5,3 доп тартып алды. "ЦСКА Мәскеу" маусымды ВТБ Біріккен лигасының жеңімпазы атанды, лиганың финалдық сериясында "Химки" клубын 3–0 есебімен жеңіп шықты. 2015 жылдың 23 маусымында Кириленко кәсіби баскетболдан зейнеткерлікке шыққанын жариялады.

Ұлттық құрама мансабы

Ресейдің жастар құрамасының мүшесі ретінде Кириленко 1999 жылғы FIBA 19 жасқа дейінгі әлем чемпионатының ең бағалы ойыншысы атанды. Кириленконың үлкендер құрамасымен алғашқы маңызды халықаралық турнирі 2000 жылғы жазғы Олимпиада болды, онда Ресей 8-ші орынды иеленді. Кейін ол 2001 жылғы Еуробаскетте ойнады, онда Ресей 16 команданың ішінде 5-ші орын алды. Кириленко FIBA әлем чемпионатында 2002 жылы бір рет қана қатысты, онда Ресей құрамасы 16 команданың арасында 10-шы орынды алды. Кириленко тағы 4 Еуробаскет турниріне қатысты: 2003 жылғы Еуробаскет, 2005 жылғы Еуробаскет, 2007 жылғы Еуробаскет, онда ол алтын медаль жеңіп алды және турнирдің ең бағалы ойыншысы атанды, сондай-ақ 2011 жылғы Еуробаскет. 2007 жылғы Еуробаскетте жеңіске жеткені үшін Ресей 2008 жылғы жазғы Олимпиадаға қатысуға жолдама алды, онда Кириленко да Ресей құрамасынан ойнады және Ойындардың ашылу салтанатында Ресейдің туын алып жүрді. 2008 жылғы Олимпиаданың алғашқы матчында Иранға қарсы Кириленко 15 ұпай жинап, 5 допты қайтарып алды және 3 шабуылды тойтарды. Хорватияға қарсы ойында ол командасының арасында ең көп – 18 ұпай жинады, ал Аргентинаға қарсы ойында 23 ұпай жинап, жеке рекордты жаңартты. Кириленко 2012 жылғы жазғы Олимпиадада Ресей құрамасымен бірге қола медаль жеңіп алды.

Басшылық қызметтегі мансабы

2015 жылдың тамызында Кириленко Ресей баскетбол федерациясының президенті болып сайланды. 2020 жылдың тамызында ол қайтадан осы қызметке сайланды.

Ойыншы профилі

Кириленко – әмбебап "үлкен ойыншы" болатын, ол екі шабуылшы позициясының кез келгенінде ойнай алатын. Ол шабуылда (кәсіби NBA мансабындағы орташа есеппен 11,8 ұпай және 5,5 доптарды қайтару) және қорғаныста (бір маусымда үш блоктан астамды екі рет көрсеткенімен) жоғары деңгейдегі ойынымен ерекшеленді. Шабуылда ол қате жасауға, пас беруге және жылдам алғашқы қадам жасауға жарамды болды. Ол үш рет NBA үздік қорғаныс бірінші немесе екінші құрамасына іліккен. Кириленконың қорғаныс күшінің негізгі элементтері – допты блоктап тоқтату (кәсіби NBA мансабындағы орташа көрсеткіші ойын басына 1,8) және допты ұрлау (кәсіби NBA мансабындағы орташа көрсеткіші ойын басына 1,4) болды. 2006 жылдың 3 қаңтарында «Лос-Анджелес Лейкерс» командасына қарсы өткен ойында ол 14 ұпай, 8 доптарды қайтару, 9 нәтижелі пас, 6 допты ұрлау және 7 блок көрсетті. Оның мансабында «5x5» көрсеткішіне жеткені үшінші рет болды, бұл оны NBA тарихында осы жетістікке бірнеше рет қол жеткізген екі ойыншының біріне (екіншісі – Хаким Оладжувон) айналдырды. Бұл сондай-ақ, NBA тарихында алғашқы «5x6» көрсеткіші болды – яғни, бір ойыншының кем дегенде 6 ұпай, 6 допты қайтару, 6 нәтижелі пас, 6 блок және 6 допты ұрлау көрсетуі. 1973–74 маусымнан бері NBA блоктар мен допты ұрлауды тіркеуді бастағаннан бері. 1987 жылы Оладжувон «Хьюстон Рокетс» сапында «Сиэтл Суперсоникс» командасына қарсы қосымша уақытқа дейін созылған ойында 38 ұпай, 17 допты қайтару, 12 блок, 7 допты ұрлау және 6 нәтижелі пас көрсетті, бұл көрсеткішті тағы бір ойыншы ғана көрсеткен. 2015 жылдың маусым айында FiveThirtyEight Кириленконың статистикасын қарап, оның ұпай жинау, допты ұрлау, блоктар, нәтижелі пас беру, шабуылда допты қайтару және жан-жақты әмбебаптығы баскетбол залының құрметіне ие болуға лайық екенін анықтады. Кириленконың лақап аты – «АК 47», ол оның әріптеріне, киген жейдесінің нөміріне және АК 47 мылтығына сілтеме жасайды. Қызығы, Кириленко бұрынғы Кеңес Одағының (қазіргі Ресей) Ижевск қаласында дүниеге келген, осы қалада алғаш рет бұл қару жасалған.

Жеке өмір

Кириленко Маша "Марина" Лопатоваға, сахналық аты MaLo болған орыс эстрада әншісіне үйленген. Лопатова – ресейлік баскетболшы Андрей Лопатовтың қызы. Кириленко Лопатовамен Мәскеудегі жастар баскетбол лагерінде танысқан, ал Кириленко Лопатованың музыкалық видеоклиптерінің бірінде түскен. 2011 жылдың қаңтар айында Кириленко мен оның әйелі америкалық азаматтық алған. Олардың Федор, Степан және Андрей атты үш ұлы мен Александра есімді қызы бар. Олар Лос-Анджелесте тұрады. 2006 жылы ESPN The Magazine журналы Маша Андрейге жылына бір рет басқа әйелмен қарым-қатынасқа түсуге рұқсат ететінін жариялаған және оның сөздерін келтірген: "Бұл елдегі ер спортшылар өте тартымды. Оларды әйелдер қуады. Оған тойтарыс беру қиын. Ер адамның табиғаты осындай." Бұрынғы НБА ойыншысы Чаннинг Фрайдің айтуынша, ол бір күні НБА ойыны алдындағы түні сағат 3-те World of Warcraft ойнап отырғанда, Кириленконың да онлайн екенін көрген. Фрай Кириленкодан ертеңгі НБА ойынына дайын ба деп сұраған, ал Кириленко "Иә, шамасы бар" деп жауап берген.