Кіріспе

Форресталь класының ұшақ тасымалдаушысы (1957–1993)

Жетінші USS Ranger (CV/CVA 61) – 1950 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған төрт супертасымалдаушының үшіншісі. Кластағы барлық төрт кеме бұрышты палубалармен толықтырылғанмен, "Ренджер" бастапқыда бұрышты палубаға ие кеме ретінде салынған АҚШ-тың алғашқы ұшақ тасымалдаушысы болды. 1957 жылы құрамына қабылданған ол Тынық мұхитында, әсіресе Вьетнам соғысында кеңінен қызмет етті, онда ол 13 шайқас жұлдызына ие болды. Қызметінің соңында ол Үнді мұхиты мен Парсы шығанағында да қызмет етті. "Ренджер" 1993 жылы қызметтен шығарылды және 2015 жылдың наурызына дейін Вашингтон штатының Бремертон қаласында сақтауға алынды. Кейін Браунсвиллге бөлшектеп жарау үшін көшірілді, ол 2017 жылдың қарашасында аяқталды.

Құрылысы мен сынақтары

Ranger – бұрышты палубалы кеме ретінде салынған алғашқы американдық авианосец (оның үлкен әпкелері Forrestal және Saratoga – осьтік палубалы кеме ретінде салынған және құрылыс кезінде бұрышты палубаға айналдырылған). 1954 жылғы 2 тамызда Newport News Shipbuilding and Drydock Co. компаниясы (Ньюпорт Ньюс, Вирджиния штаты) 10-шы кеме құрылыс алаңында салды. Оның жартылай аяқталған корпусы төрт айдан кейін соңғы жұмыстар үшін 11-ші кеме құрылыс алаңына орналастырылды. "Ренджер" 1956 жылғы 29 қыркүйекте Артур Рэдфордтың (Адмирал Артур В. Рэдфордтың әйелі, Біріккен штабтар төрағасы) демеушілігімен Норфолк әскери-теңіз кемежайында 1957 жылғы 10 тамызда капитан Чарльз Т. Бут II басқаруымен қолданысқа енгізілді. "Ренджер" 1957 жылғы 3 қазанда АҚШ Атлантика флотына қосылды. 4 қазанда Кубаның Гуантанамо шығанағына сынақ сапарына шығар алдында ол 85-ші шабуыл эскадрильясының құрамындағы әскери қызметшілері мен ұшақтарын қабылдады. 1958 жылғы 20 маусымға дейін ол шығыс жағалауында және Кариб теңізінде әуе операцияларын, жеке кемелік жаттығуларды және соңғы қабылдау сынақтарын жүргізді. Танымал суретші Джек Коггинс АҚШ Әскери-теңіз институтының тапсырысы бойынша жаңа авианосецтің суретін салған. Оның суреттері 1958 жылғы шілде айындағы Proceedings Magazine журналының мұқабасында жарияланды. Содан кейін ол Вирджиния штатының Норфолк қаласынан 200 әскери-теңіз резервінің офицерлік үміткерлерін алып, екі айлық саяхатқа шықты, ол авианосецті Кейп-Хорн айналып өтті. Ол 20 тамызда өзінің жаңа портына, Калифорния штатының Аламида қаласындағы Naval Air Station Alameda әскери-әуе базасына келді және Тынық мұхиты флотына қосылды.

Қызмет

1958 жылдың қалған бөлігін тасымалдаушы 14-ші авиациялық топқа арналған ұшқыштарды даярлау оқуында және Калифорния жағалауындағы флоттық жаттығуларда өткізді. 1959 жылдың 3 қаңтарында Гавайи суларында 17 ақпанға дейін соңғы оқу үшін кетіп, ол екінші авиатасымалдаушылар дивизиясының командирі, теңізші Генри Х. Колдуэллдің штаб-квартирасы ретінде Жетінші флотқа қосылды. Окинава маңындағы әуе операцияларынан кейін Филиппиннің Субик шығанағынан SEATO теңіз күштерімен маневрлер жасалды. Одан кейін Жапонияның оңтүстік теңіз жағалауында арнайы қару-жарақпен жаттығулар және патрульдеу жүргізілді. Осы алғашқы WestPac орналасуы кезінде "Рейнджер" 7-ші флот операцияларын қолдау үшін 7000-нан астам ұшу миссиясын орындады. 27 шілдеде Сан-Франциско шығанағына қайтып келді. Келесі 6 айда "Рейнджер" жаттығуларға қатысу және жағалау флотының операцияларын жүргізу арқылы жоғары дайындық күйінде ұсталып тұрды.

Вьетнам соғысындағы қызмет

1964 жылғы 6 тамызда «Рейнджер» қайтадан Қиыр Шығысқа аттанды. Бұл жорық Тонкин шығанағындағы оқиғалардан кейін болды және 1970 жылғы 18 мамырға дейін жалғасты. Осы кезеңде кеме «Янки» станциясында кем дегенде екі рет ұзақ уақыт тұрды, ең ұзағы 45 күнге созылды, себебі оны алмастыруға тиіс тасымалдаушыда техникалық мәселелер туды. «Рейнджер» экипажы үшін жағымды жаңалық – 1969 жылғы 24 желтоқсанда Боб Хоуп шоуының келуі болды. «Янки» станциясынан бір рет шыққан соң және Сасебоға жол тартқанда, «Рейнджерге» Солтүстік Кореяның АҚШ-тың C-130 ұшағын жерге қондырып, экипажын ұстап алуына байланысты үш күн Корея жағалауында күтіп тұруға бұйрық берілді. Алғашқы жоспар бойынша, «Рейнджер» Субик шығанағында бір апта демалып, жүк түсіріп, содан кейін Жапонияға, Австралияға және үйге қайтуға тиіс болды. Бірақ, «Рейнджер» ұшуға бір күн қалғанда, Камбоджаға алғашқы соққыларды жасау үшін өз орнында қалуға бұйрық берілді. Соңында «Янки» станциясын қалдырғаннан кейін, «Рейнджер» Субик шығанағында үш күнде жүк түсіріп, Сасебода екі күндік тоқтау жасап, 1 маусымда Аламидаға оралды. 1970 жылдың қазан айының соңында «Рейнджер» өзінің алтыншы «WestPac» круизіне шықты және жаздың қалған бөлігін батыс жағалаудағы операциялармен өткізді. 1971 жылғы 10 наурызда «Рейнджер», «Китти Хок»пен бірге Солтүстік Вьетнамға қарсы күніне 233 соққы жасады. Сәуір айында «77» операциялық тобына қарасты үш әуе кеме – «Рейнджер», «Китти Хок» және «Хенкок» – «Янки» станциясындағы екі кемелік режимді қамтамасыз етті. Жұмыс уақыты өзгермеді, бір кеме күндіз, екіншісі түстен түн ортасына дейін жұмыс істеді. Соққылардың басты назарында Лаостан Оңтүстік Вьетнамға кіретін маңызды жолдарды тоқтату болды. 1971 жылғы 7 маусымда Аламидаға оралды және 1971 жылдың соңына дейін, сондай-ақ 1972 жылдың алғашқы бес айында кезектегі жөндеуден өтті. Ченоветке «соғыс уақытында саботаж жасау» айыбы тағылып, 30 жылға бас бостандығынан айыру жазасы көзделді, бірақ әскери сот оны ақтады. 1972 жылғы 18 желтоқсанда Париж бейбіт келіссөздері тоқтап қалғандықтан «Linebacker II» операциясы басталды. Бұл операцияға «Рейнджер», «Энтерпрайз», «Саратога», «Орискани» және «Америка» әуе кемелері қатысты. «Linebacker» операциясының күшейтілген нұсқасында Солтүстік Вьетнамды 20-шы параллельден жоғары бомбалау және миналық алаңдарды қайта орнату жаңартылды, сондай-ақ жер-әуе ракеталық және әуе шабуылына қарсы артиллериялық нысандарға, жау армиясының казармаларына, мұнай қоймаларына, Хайфонг теңіз портына және теміржол станцияларына шоғырланған соққылар жасалды. Әскери-теңіз күштерінің тактикалық әуе шабуылдары Ханой мен Хайфонг аймағындағы жағалау аймақтарында орын алды, бұл аймақта 505 әскери-теңіз күштерінің ұшақтары қатысты. Бұл операциялар 29 желтоқсанда Солтүстік Вьетнамның бейбіт келіссөздерге оралғаннан кейін аяқталды. 1973 жылғы 27 қаңтарда Вьетнамдағы атысты тоқтату күшіне енді және «Янки» станциясындағы «Орискани», «Америка», «Энтерпрайз» және «Рейнджер» барлық жауынгерлік ұшуларын тоқтатты. Үлкен мұнай танкері ауыр зақым алса, «Рейнджер» алдыңғы бөлігінде айтарлықтай зақым алды, нәтижесінде екі жанар май резервуары қолдануға жарамсыз болды. «Рейнджер» уақытша жөндеуге Субик шығанағына, содан кейін толық жөндеуге Йокосукаға қайтып келді. Соқтығыс салдарынан Оңтүстік Қытай теңізіне 10 000 тонна шикі мұнай төгілді. «MV Fortune» Кувейттен Жапонияға 100 000 тонна жеңіл шикі мұнай тасымалдап бара жатқан еді.

1980 жылдар

1980 жылдың қыркүйегінде «Рейнджер» Сан-Диего портынан 15-ші WestPac круизіне шықты және Малакка бұғазы арқылы Үнді мұхитына қайтадан өтті, бұл жолы ешқандай оқиға болмады. «Рейнджер» Гонзо станциясына барып, Ирандағы кешірілгендер дағдарысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің аймақтағы күш көрсетуін жалғастырды, бұл жағдай он айға созылды. «Рейнджер» 120 күннен астам уақыт бойы станцияда болды, осы уақыт ішінде кешірілгендер 1981 жылдың 20 қаңтарында, дағдарыстың 444-ші күні босатылды. «Рейнджер» кемесі мен экипажына Әскери-теңіз экспедициялық медалі табысталды. 1981 жылдың 5 мамырында кеме өз портына оралды. 1981 жылдың 20 наурызында капитан Дэн Педерсеннің басшылығымен «Рейнджер» 138 вьетнамдық беженді Оңтүстік Қытай теңізінен құтқарып, оларды Филиппиннің Манила қаласындағы Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі жоғарғы комиссариатына (БҰҰЖК) жеткізді. Сол жылы, 1981 жылы беженділерді құтқарудан кейін Педерсенге АҚШ Тынық мұхиты флотының Әскери-теңіз күштерінің командирі (COMNAVAIRPAC) вице-адмирал Роберт Ф. Шоулц Мичиган штатының Алгонак қаласынан 20 жастағы Пол Треристің 1981 жылдың 14 сәуіріндегі өліміне қатысты үш апталық тергеуден кейін айыптау хаты берді. Трерис үш күн бойы нан мен су диетасында болғаннан кейін, содан кейін түзеу изоляторында жазалау жаттығуларына қатысқаннан кейін қайтыс болды. «Вашингтон пост» газетінің хабарлауынша, «Трерис «Рейнджердің» түзеу изоляторында зорлық-зомбылық көрсетті және оны өлмес бұрын бір күресте бағындыруға тура келді». Кеме сол кезде Субик шығанағында болды. Әскери-теңіз флоты әуешіге қызмет орнын тастағаны және Гонконгте екі рет рұқсатсыз кемені тастағаны үшін тәртіптік жаза қолданылғанын хабарлады. Федералды сот Педерсен мен басқа да офицерлерге қарсы Трерис отбасы қозғаған қылмыстық айыптауларды жоққа шығарды, ал Апелляциялық соттың Тоғызыншы округінің соты бұл шешімді қолдады. 1983 жылдың 26 ақпанында Сан-Диегоға сапармен келген Елизавета II патшайымы мен Филипп ханзада кемеге ресми сапар жасады. «Рейнджер» тарихқа 1983 жылдың 21 наурызында VRC 40 «Truckin' Traders» эскадрильясының C-1A Trader ұшағын ұшқан толық әйелдер экипажымен кірді. Ұшақтың командирі лейтенант Элизабет М. Тодт, экипаж құрамында лейтенант-жарғышы Шерил А. Мартин, авиациялық машинист 3-сыныптық серігі Джина Гретерман және авиациялық машинист серігі Робин Банкс болды. Бұл оқиға кеменің төрт қозғалтқышының бірін істен шығарып, төрт валының бірін бұзды. «Рейнджер» 121 күн теңізде болғаннан кейін Филиппинге оралды. Бір теңізші өртке қатысты міндетін орындамағаны үшін үш айлық жазаның екі айына қамалды, бірақ теңіз флоты оны ертерек босатып, 1984 жылы тергеуден кейін төрт офицерді сөгіп тастады. Есепте өрттің себебі инженерлік офицерлер мен олардың жоғары лауазымдағы тұлғаларында екені айтылды, нәтижесінде 1,7 миллион долларлық (қазіргі шақта) залал келді, сондай-ақ адам өлімдері болды. 1985 жылдың басында «Рейнджер» «Топ-Гун» фильмінің кейбір ішкі көріністерін түсіру үшін пайдаланылды. 1986 жылы кеме «Энтерпрайз» үшін «Жұлдызды жол IV: Үйге саяхат» фильміндегі сахналарда түсірілді. 1987 жылдың 14 шілдесінде «Рейнджер» өзінің «Жемшік» мерейтойлық круизін бастады. Осы сапар барысында «Рейнджер» Үнді мұхитында «Мидуэй» кемесі мен оның авианосецтер тобын алмастырды. Осы кезеңде «Рейнджер» Кувейт танкерлерінің АҚШ туымен қайта тіркелуіне қатысқан «Еріктік ерік» операциясына қатысты. 1987 жылдың 24 шілдесінде тактикалық электроника соғысы эскадрильясы 131 (VAQ 131) «Рейнджерде» орналастырылған AGM 88 HARM зымырандарымен жабдықталған EA-6B Prowler-дің Тынық мұхиты флотының алғашқы іске қосылуын бастады. 26 қаңтарда «Рейнджердің» EA-6B Prowler ұшағы Бубиян аралының солтүстік-шығысында су жолынан екі ірі танкерді байқады. «Рейнджердің» екі A-6E ұшағы біреуін AGM-123 Skipper зымыранымен оң жағынан соқты. 2010 жылдың қыркүйегінде USS Ranger Foundation коммерциялық емес ұйымы Кемелік теңіз жүйелері басқармасына «Рейнджерді» мұражай кемесі және көп мақсатты нысан ретінде пайдалануға ұсыну туралы өтініш берді. Ол Орегон штатының Фэрвью қаласындағы Чинук десанттық теңіз паркіне Колумбия өзенінде орналасады деп жоспарланған. Алайда, 2012 жылдың қыркүйегінде NAVSEA ұйымның ұсынысын қабылдамады және кемені қайта құруға қайта тағайындады. «Рейнджерді» жоюға дайындық 2014 жылдың 29 мамырында аяқталды. 2014 жылдың тамызында әскери-теңіз флотын кемені ысырып тастамауға көндіруге жаңа әрекет жасалды. Change.org сайтындағы петицияға 2500-ден астам адам қол қойды. «Рейнджерді» Лонг-Бич портында музей ретінде орналастыруға үміт болды. Алайда, Long Beach Press Telegram газетінің сұрауына NAVSEA «Рейнджер» енді сыйға берілмейтінін және 2015 жылы жойылатынын мәлімдеді. 2014 жылдың 22 желтоқсанында АҚШ Әскери-теңіз күштері Техас штатының Браунсвилл қаласындағы International Shipbreaking компаниясына «Рейнджерді» ысырып тастау және жою үшін бір цент төледі. International Shipbreaking кемені Панама каналынан өте алмайтындықтан, Оңтүстік Америка айналасынан Магеллан бұғазы арқылы сүйреп әкеуге төледі. Сүйреу 2015 жылдың 5 наурызында Вашингтон штатының Брементон қаласындағы жабық кемелерді күтіп-ұстау орталығынан Браунсвиллге басталды. International Shipbreaking кемені сүйреп әкеу және оны бөлшектеу шығындарынан кейін пайда табатынын күтті. 2015 жылдың 7 сәуірінде бұрынғы «Рейнджер» Панама қаласының Панамада теңіз жағасынан шамамен үш шақырым жерде бекітілгенін көрді, бұл президент Обаманың екі күннен кейін 7-ші Америка саммитіне келуіне байланысты қызу пікірталас тудырды. Газеттер тіпті жергілікті пікірлерді қайталап, кеменің президент Обаманың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін келгенін жазды. 2015 жылдың 12 шілдесінде «Рейнджер» Браунсвиллге жоюға келді. Жою процесі 2017 жылдың 1 қарашасында аяқталды, бірақ кемеден сақталған бес тоннадан астам тарихи заттар USS Lexington мұражайында көрсетілуге қойылды. «Рейнджердің» екі якорі 2003 жылы қолданысқа енгізілген USS Ronald Reagan кемесінде қайта пайдаланылды.