Кіріспе

Америкалық энергетикалық компания (1929–2006)

1929 жылы құрылған «Керр МакГи» корпорациясы – әртүрлі елдерде мұнай барлау, шикі мұнай, табиғи газ, перхлорат және уран өндіру, сондай-ақ оларды байытумен айналысқан американдық энергетикалық компания. 2006 жылғы 23 маусымда «Anadarko Petroleum» компаниясы «Керр МакГиді» 16,5 миллиард доллар тұратын толық ақшалай транзакция арқылы сатып алды, оған қоса 2,6 миллиард доллар қарыз да көшті, және барлық операциялар АҚШ-тың Оклахома штатындағы кеңсесінен көшті. Бұдан кейінгі сатып алулардың нәтижесінде, бұрынғы «Керр МакГидің» көп бөлігі қазір «Occidental Petroleum» компаниясының құрамына кіреді.

Тарих

Кейіннен Керр МакГи деп аталған компания 1929 жылы Роберт С. Керр (1896-1963) – Оклахома штатының кәсіпкер саясаткері және Джеймс Л. Андерсон – мұнай бұрғылаушысы құрған «Андерсон және Керр Бұрғылау Компаниясы» ретінде пайда болды. 1946 жылы «Филипс Петролеум» компаниясының бұрынғы бас геологы Дин А. МакГи (1904-1989) фирмаға қосылғанда, компанияның атауы «Керр МакГи Ойл Индустриз, Инкорпорейтед» деп өзгертілді. Компания бастапқыда теңіз үсті мұнайын барлауға және өндіруге баса назар аударды, Мексика шығанағында бұрғылау кемелерін қолданған алғашқы компаниялардың бірі болды, ал кейіннен аймақта Spar платформасын қолданған алғашқы компаниялардың қатарында болды. 1999 жылы Техас штатының Даллас қаласындағы «Oryx Energy» компаниясын сатып алғаннан кейін, «Керр МакГи» құрлықтағы активтерге, сондай-ақ Алжир және Батыс Қазақстан аймандарындағы маңызды шетелдік активтерге ие болды. «HS Resources» және «Westport Resources Corp.» компанияларын сатып алу арқылы операциялар базасы Колорадо штатының Денвер қаласында құрылып, Роки таулары бойындағы ірі ресурстық аймақтар қосылды. 2005 жылға дейін «Керр МакГи» компаниясының екі негізгі бөлімі болды: химия және мұнай саласы. 2005 жылдың 21 қарашасында Оклахома қаласында орналасқан химиялық бөлімі IPO арқылы «Tronox» компаниясы ретінде сатылды, соның нәтижесінде «Керр МакГи» компаниясының бас кеңсесі Оклахома қаласында қалды, ал барлау және өндіріс басқармасы Денвер және Хьюстон қалаларына орналасты. 2006 жылдың 23 маусымында Техас штатының Вудлендс қаласындағы «Anadarko Petroleum» компаниясы «Керр МакГи» компаниясын 16,5 миллиард доллар көлемінде толық ақшалай төлеммен, қосымша 2,6 миллиард доллар қарызды өтеу шартымен сатып алды. «Керр МакГи» акционерлері ұсынысты 2006 жылдың 10 тамызында мақұлдады, осымен «Керр МакГи» тәуелсіз компания ретінде өмір сүруін тоқтатты. 2005 жылы бөлініп шыққан «Tronox» компаниясын есептемегенде, барлық операциялар Оклахомадан көшірілді. Бірнеше жылдың ішінде «Anadarko» компаниясының жетекші лауазымдарына «Керр МакГи» қызметкерлері тағайындалды, ал көптеген тәжірибелі «Anadarko» қызметкерлері компанияны тастап кетті немесе жұмыстан босатылды, бұл «Anadarko» мен «Керр МакГи» арасындағы бірігудің «иттің құйрығын шайқау» сияқты операция болғанын көрсетті.

Керр-МакГи Корпорациясы Навахо тайпасына қарсы

Керр МакГие қарсы Навахо тайпасы, 471 U.S. 195 (1985) – АҚШ Жоғарғы Сотының резервацияда бизнес жүргізетін тайпалық емес тұлғаларға немесе ұйымдарға салық салу үшін Ішкі істер министрінің мақұлдауын алу қажет емес деген шешім шығарған ісі. 1978 жылы Навахо тайпасының кеңесі екі салық жарлығын қабылдады. Біріншісі – жалға берілген жерлерге (мысалы, минералдық құқықтарға) 3% салық, екіншісі – кәсіпкерлік қызметке 5% салық. Керр МакГие Навахо ұлтындағы маңызды минералдық құқықтарға ие болды және федералды округтік сотқа арыз жазып, тайпаның салық жинауын тоқтатуға бұйрық беруді сұрады. Керр МакГие тайпа емес тұлғалардан салық алу үшін Ішкі істер министрінің мақұлдауы қажет деп мәлімдеді, және округтік сот осымен келісіп, бұйрық берді. Тайпа Тоғызыншы апелляциялық сотқа шағымданды. Тоғызыншы апелляциялық соты округтік соттың шешімін күштен шығарып, мұндай мақұлдауды талап ететін федералды заң немесе ереже жоқ деп тапты. Керр МакГие содан кейін Жоғарғы Сотқа шағымданды, ол істі қарауға қабылдады. Сот бірауызды түрде Навахо ұлтының Керр МакГиеден салық алуға құқығы бар екенін шешті, себебі тайпаның салық салу өкілеттігі бұрыннан мойындалған және ешқандай федералды заң тайпалық егемендікті салық салу арқылы жүзеге асыруға тыйым салған жоқ.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тағы негізгі мұнай және газ операциялары Орталық континент, Роки таулары, құрлықтағы Луизиана және Мексика шығанағында теңізде болды. Басты кеңселер Денвер қаласының орталығында және Хьюстон қаласының Гринспойнт аймағында орналасқан. Корпоративтік бас кеңсе Оклахома-Сити қаласының орталығында болған. 1970 жылдары компанияда орман өнімдері бөлімі, сондай-ақ Нью-Мексико, Аризона және Айдахо штаттарында минералдарды өндіру, Вайоминг және Иллинойс штаттарында көмір өндіру жүргізілген. АҚШ-тағы операциялардың көп бөлігі АҚШ үкіметіне (яғни Жерді басқару бюросы, Ұлттық орман қорлары) және Навахо тайпасына тиесілі жерлерде жүзеге асырылды. Kerr McGee 1974 жылдан 1990 жылға дейін Калифорнияда калий өндірісімен айналысқан.

Қытай материгі

Керр МакГидің Қытайдың Пекинге жақын Бохай шығанағында барлау, дамыту және өндіріс жобалары болды. Оңтүстік Қытай теңізінде қосымша барлау жоспарланған. Бұл операциялар негізінен Пекиндегі кеңседен басқарылды.

Басқа жерлер

Kerr McGee және оның еншілес компаниялары бұрын Батыс Қазақстанда, Батыс Австралияда, Бразилияда, Тринидад және Тобагода, Бенинде, Ұлыбританияда және әлемнің басқа да көптеген шағын жерлерінде әртүрлі кезеңдерде қызмет еткен.

Батыс Сахараның даулы аймақтарында барлау жұмыстары

Керр МакГи 2001 жылы Батыс Сахараның даулы аумағында, Марокко бақылауындағы теңіз көмірсутекті ресурстарын іздеуге кіріскені үшін халықаралық сынға ұшырады. 2003 жылы Норвегияның ірі жеке инвестициялық қорларының бірі – Skagen Vekst мұнай компаниясындағы 3,6 миллион еуролық үлесін сатты, бұл Керр МакГидің Батыс Сахарадағы қызметіне байланысты этикалық мәселелерге сілтеме жасады. 2005 жылдың мамыр айында наразылықтардың саны артып бара жатқанша, компания Марокко билігімен жасалған келісімшартты қазан айына дейін ұзартты. 2005 жылдың маусым айында Норвегия үкіметі Мемлекеттік мұнай қоры (әлемдегі ең ірі инвестициялық қорлардың бірі) арқылы компанияға салған 52,7 миллион долларын сатты. Керр МакГидің Батыс Сахарадағы келісімшарты "негізгі этикалық нормаларды өте ауыр бұзу" ретінде сипатталды. Сол айда тағы екі норвегиялық жеке инвестициялық қор (Storebrand және KLP) Kerr McGee-дегі үлестерін сатты, тиісінше 1 миллион және 1,45 миллион еуроға. 2006 жылдың 2 мамырында компания Мароккомен жасалған келісімшартты жаңартпау арқылы Батыс Сахараның жағалауында бұрғылауды тоқтату ниетін жариялады.

АҚШ үкіметінің роялти ақысын төлеу

2004 жылдың 14 маусымында АҚШ Ішкі істер министрлігінің Минералдық ресурстарды басқару қызметінің ("MMS") аға мемлекеттік аудиторы Бобби Максвелл, АҚШ Үкіметі атынан Керр МакГиге қарсы, жалған мәлімдемелер туралы заңның ("FCA") куәгерлік беру ережелері бойынша федералды сотқа шағым түсірді. Шағымында, Максвелл мырза өзінің тексеруі барысында анықтаған мәліметтерге сүйене отырып, "Керр МакГие ММС-ке ұсынған ай сайынғы роялти есептерінде жалған және/немесе алаяқтық мәлімдемелер жасады және федералды роялтилерін "кем көрсетіп, төмен төледі" деді. 2007 жылдың қаңтар айында, мәселелер бойынша толық сот отырысынан кейін, жюри Керр МакГие табысын жасырғанын және осылайша АҚШ Үкіметіне тиіс роялтиден кем төлегенін анықтады. Жюри 7,6 миллион АҚШ доллары көлемінде залапты өтеуге міндеттеді. Бірақ, жюридің шешіміне қарамастан, сот Керр МакГие ұсынған бұрынғы қаулыны қайта қарап, бұрынғы шешімін өзгертіп, істі қарауға соттың құзыреті болмағанын анықтады. Максвелл мырза бұл іске апелляциялық шағым жасады, және 2008 жылдың 10 қыркүйегінде 10-шы апелляциялық сот төменгі сатыдағы соттың шешімін күштен шығарып, істі одан әрі қарау үшін қайтарып жіберді. 2010 жылдың 16 қыркүйегінде АҚШ-тың Колорадо штатындағы округтік сот судьясы Марсия С. Кригер Керр МакГиеге үш еселенген залапты, яғни шамамен 23 миллион доллар төлеуді бұйырды. ФКҚ бойынша куәгер ретінде Максвелл мырза үкіметке қайтарылған соманың 25 пайызын, шамамен 5,7 миллион долларын алуға құқылы. Алайда, Максвелл мырзаның сөзіне сүйенсек, тағайындалған ақшаның көп бөлігі оның Керр МакГиеден оның алдамшы әрекеттерін тоқтатуға және халыққа тиіс ақшаны төлеуге мәжбүрлеу үшін жүргізген шамамен 10 жылдық күресіне байланысты заңдық шығындарды өтеуге жұмсалмақ.

Карен Силквуд

Карен Силквудтың Кэрр МакГидің Симарон отын дайындау орнында жұмыс істеп, зауыттағы қауіпсіздік бұзушылықтарын тергеген кезде немқұрайлылықпен немесе қасақана түрде плутониймен зарарланғаны айтылады. Оның қоғамдық белсенділігі және 1974 жылдың қараша айындағы қазасы 1983 жылы түсірілген "Silkwood" фильмінің сюжетіне жатты. Карен Силквудтың мұрагерлері Керр МакГи компаниясына қарсы азаматтық сот процесін қозғағанда, судья Фрэнк Тейс қазылар алқасына: "Егер сіз Карен Силквудтың денсаулығына немесе мүлкіне келген зиян осы зауыттың жұмысынан туындады деп тапсаңыз, Керр МакГи жауапкершілікке тартылады" деді. Қазылар алқасы 505 000 доллар көлемінде зиян өтеу және 10 000 000 доллар айыппұл төлеу туралы үкім шығарды. Апелляциялық сотта үкім 5 000 долларға дейін төмендетілді. 1984 жылы АҚШ Жоғарғы Соты бастапқы үкімді қалпына келтірді (Silkwood v. Kerr McGee Corp., 464 U. S. 283 (1984)). Сот ісі қайта қарауға жіберілген кезде, Керр МакГи 1986 жылы соттан тыс келісімге келіп, 1,38 миллион доллар төледі, бірақ ешқандай кінәні мойындамады. Джексон-Хоул, Вайоминг штатынан танымал сот адвокаты Джерри Спенс осы сот ісінде Карен Силквудтың мұрагерлерін өкілдік етті.

Экологиялық дерек

Керр МакГи 1997 жылы Төменгі Колорадо өзенінде алғаш рет анықталған ірі көлемдегі перхлорат суының ластануына кем дегенде ішінара жауапты; Ол Невада штатының Хендерсон қаласында орналасқан, Керр МакГи Химиялық ЖШС-ге тиесілі және басқарылатын (2011 жылы Tronox LLC) жерлерден пайда болды, онда 1945 жылдан 1998 жылға дейін перхлорат өндірілді. 2007 жылдың мамыр айында Керр МакГи Корп Юта мен Колорадодағы өндірістік нысандардағы зиянды шығарындыларды азайтып, табиғи газды сақтап қалуға бағытталған «Таза ауа туралы» заң бойынша бірінші кешенді келісім аясында ластануды бақылауға 18 миллион доллар жұмсады. Келісім Юта штатының Вернал қаласына жақын жердегі Уинта және Орай үнді резервациясында және Колорадо штатының Уэлд округіне жақын Денвер-Жулсбург бассейнінде орналасқан Керр МакГидің бірнеше табиғи газ компрессорлық станцияларында анықталған бұзушылықтарды қарастырды. Келісімге сәйкес, Kerr McGee ластануды бақылаудан басқа, 200 000 доллар айыппұл төлеп, бұзушылықтар орын алған аймақтарға пайда әкелетін 250 000 долларлық қоршаған ортаны қорғау жобаларына жұмсауға міндеттелді. 2005 жылдың шілдесінде АҚШ-тың Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) Невада штатының Хендерсон қаласындағы Kerr McGee Chemical компаниясымен келісімге келді, бұл компаниядан 1993 жылы басталған нысандағы ауаға қатысты рұқсаттарды бұзуды шешу үшін 55 392 доллар айыппұл төлеуді талап етті. EPA Керр МакГиге 1993 жылы жаңа ашық пешті орнатқанда «Таза ауа туралы» заң бойынша талап етілетін көміртек моноксидінің шығарындыларын бақылау құралдарын орнатпағаны үшін айып тақты. Компания нысанда тиісті ластануды бақылау құралдарын орнату үшін 4,8 миллион доллар жұмсады, бұл көміртек моноксидінің жалпы шығарындысын жылына 115 тоннаға дейін азайтты, бұл бұрынғы деңгейден 80%-ға төмендеді.

Ядролық өндіріс

Керр МакГи бірнеше ядролық жобаларға қатысты. 1952 жылы Керр МакГи Навахо уран өндіру компаниясын сатып алды, оның ішінде бірқатар кен орындарына иелік етті. Сондай-ақ, ол Нью-Мексикодағы Шипроктегі кен сатып алу станциясын сатып алды. 1953 жылы сатып алу станциясының жанында өңдеу зауытын (Shiprock Mill деп аталады) салды. Кейіннен басқа компаниялармен серіктестік құрып, Kermac Nuclear Fuels Corporation деп аталды. 1957-1958 жылдары бұл серіктестік Грантс, Нью-Мексико және Амброзия көлінің маңында уран зауытын салды. 1983 жылы зауытты Кивира тау-кен корпорациясы деп аталатын жаңа Керр МакГи еншілес компаниясы сатып алды. 1989 жылы Quivira Rio Algom компаниясына сатылды. Керр МакГи 1961 жылы Орегон штатының Лейквиу тау-кен компаниясын сатып алды. Зауыт 1960 жылдың соңында немесе 1961 жылы жабылды және 1968 жылы Atlantic Richfield компаниясына сатылды. 1962-1966 жылдары Керр МакГи Оклахома штатының Кушинг қаласындағы мұнай өңдеу зауытында уран өңдеумен айналысты. Ол 1962 жылы уран мен торийді өңдеуге, ал 1963 жылы байытылған уранға лицензия алды. 1966 жылы өндіріс тоқтатылды. Барлық реттелетін ядролық материалды компанияның жаңа Симарон нысанына көшіруге тырысты. Тазалау жұмыстары 1966, 1972, 1979-1982 жылдары және 1990-шы жылдары жүргізілді. 1965 жыл шамасында Керр МакГи Симарон отын өндіру орнында уран отынын өндіруді бастады. Бұл орын Симарон өзені мен Крессент, Оклахоманың жанында орналасқан. 1973-1975 жылдары ол сонымен қатар Вашингтон штатындағы Ханфорд полигонындағы Жылдам ағынды сынақ құрылымында пайдалану үшін аралас плутоний-уран оксиді (MOX) "жүргізуші отын шыналарын" өндірді. Зауыт 1976 жылы жабылды. 1967 жылы Керр МакГи Иллинойс штатының Батыс Чикаго қаласындағы сирек кездесетін элементтер зауытына ие болған Американдық калий және химиялық компанияны сатып алды. Бұл зауытта торий, радий және уран моназитті құм мен басқа да кендерді қышқылмен сұрыптау арқылы өндірілді. Ол 1973 жылы жұмысын тоқтатты. 1968 жылы компания Оклахома штатының Гор қаласында Sequoyah Fuels Corporation зауыты болатын құрылысты бастады. 1970 жылы зауыт сары тортты уранды уран гексафторидіне айналдыра бастады. 1987 жылы ол кемітілген уран гексафторидін кіріс ретінде пайдалана отырып, кемітілген уран тетрафторидін өндіре бастады. 1988 жылы SFC General Atomics компаниясына сатылды. 1993 жылдың қараша айының соңында өңдеу зауытындағы тұйықталған клапан ашылып, бақылаусыз реакция тудырғаннан кейін өндіріс тоқтатылды. Бақыланбайтын реакция зауыттан үлкен көрінетін бұлттың шығуына әкелді. Өндіріс дереу тоқтатылды және зауыттың жұмысы тоқтатылды, ол ешқашан қайта жаңғыртылмады.

Ядролық корпорациялар, еншілес компаниялар және бөлініп шыққан кәсіпорындар

1956 жылы Kerr McGee Андерсон Девелопмент Корп және Тынық мұхиты уран кендері Компанилерімен бірлесіп Kermac Ядролық Отын Корпорациясын құрды. Ол Нью-Мексико штатында жұмыс істеді. Quivira 1989 жылы Rio Algom компаниясына сатылды. Cimarron Corporation 1988 жылы Cimarron зауытын басқаруға алған бөлімше болды. Kerr McGee 1967 жылы Американың калий және химиялық компаниясын, оның ішінде уран мен торийді өңдейтін сирек кездесетін элементтер зауытын сатып алды. AMPOT шамамен 1970 немесе 1974 жылдары Kerr McGee Химиялық Компаниясына айналды. 2005 жылы ол Tronox болып өзгерді. Tronox 2006 жылы Kerr McGee Anadarko Petroleum компаниясына сатылар алдында бірнеше айға тәуелсіз болды. Кейін Tronox банкротқа ұшырады, бұл KMC-ден мұра еткен экологиялық жауапкершіліктердің салдарынан болды деді. 2009 жылы Tronox сатып алушылары Anadarko компаниясына қарсы инвесторларды адасқандығы үшін топтық сотқа шағым түсірді.