Кіріспе

Сноудың "Екі мәдениет" атты лекциясы және кітабы – британдық ғалым және романист Сноудың 1959 жылғы "Екі мәдениет және ғылыми революция" атты ықпалды Rede лекциясының бірінші бөлігі. Сноудың позициясын эсседе жиі қайталанатын бөлікпен қорытындылауға болады: Цитата. Мен көптеген рет дәстүрлі мәдениет стандарттары бойынша жоғары білімді деп есептелетін және ғалымдардың сауатсыздығына деген күмәнін айтарлықтай ықыласпен білдірген адамдардың жиындарына қатыстым. Бір-екі рет ашуландым және компаниядан қаншасы Термодинамиканың екінші заңы туралы сипаттай алатынын сұрадым. Жауап суық болды: сондай-ақ теріс. Бірақ мен ғылыми тұрғыдан "Сіз Шекспирдің туындысын оқыдыңыз ба?" деген сұраққа жауап іздедім. Енді мен одан да қарапайым сұрақ қойсам деп ойлаймын – мысалы, масса немесе үдеу дегенді қалай түсінесіз, бұл ғылыми мағынада "Сіз оқи аласыз ба?" деген сұраққа тең. Жоғары білімділердің оннан бірі ғана менің бір тілде сөйлегенімді сезінген болар еді. Қазіргі заманғы физиканың зор құрылысы бой көтеріп келеді, ал батыс әлемінің ең зиялы адамдарының көпшілігі неолиттік ата-бабаларындай оған түсініксіз. Сноудың Rede лекциясы британдық білім беру жүйесін Виктория дәуірінен бері ғылыми және инженерлік білім есебінен гуманитарлық ғылымдарды (әсіресе латын және грек тілдерін) артық бағалағанын айыптады, дегенмен мұндай жетістіктер Екінші дүниежүзілік соғысты жеңуде одақтастар үшін шешуші болды. Бұл іс жүзінде британдық элиталарды (саясатта, басқаруда және өнеркәсіпте) қазіргі заманғы ғылыми әлемді басқаруға жеткілікті дайындықтан айырды. Сноудың айтуынша, неміс және американдық мектептер өз азаматтарын ғылым мен гуманитарлық салаларда теңдей даярлауға тырысты, ал жақсы ғылыми оқыту осы елдердің басшыларына ғылыми дәуірде тиімді бәсекелесуге мүмкіндік берді. Кейінгі талқылаулар "Екі мәдениет" тақырыбында Сноудың алғашқы британдық жүйелерге (мектепте оқыту және әлеуметтік топтар) және бәсекелес елдер арасындағы айырмашылықтарға назар аудармауға бағытталды. 1963 жылы жарық көрген кітабында Сноу өзінің ойлауын қайта қарастырып, үшінші мәдениеттің араласу мүмкіндігіне қатысты үміткерлік танытты. Бұл тұжырымдама кейіннен Джон Брокманның "Үшінші мәдениет: ғылыми революциядан тыс" еңбегінде қабылданды. "Екі мәдениет" кітабының қайта басылуына кіріспе жазған Стефан Коллини уақыт өте келе Сноу байқаған мәдени алшақтықты азайтуға үлкен үлес қосылғанын, бірақ оны толығымен жоймағанын айтты. Стивен Джей Гулдтың "Ежік, түлкі және магистрдің жұқпасы" кітабы басқаша көзқарас ұсынады. Диалектикалық интерпретацияны қабылдай отырып, ол Сноудың "екі мәдениет" тұжырымы тек қана дұрыс емес, сонымен қатар зиянды және көзқарасы шектеулі екенін, және ол ондаған жылдар бойы қажетсіз кедергілерді тудырғанын айтады. Саймон Кричли "Континенталдық философия: өте қысқа кіріспеде" былай дейді: Яғни, Кричли Сноудың айтқандары он тоғызыншы ғасырдың ортасындағы талқылаудың қайта жандануын білдіреді деп санайды. Кричли Левистің дауға үлес қосуын "жаман ад хоминемдік шабуыл" деп сипаттайды; содан кейін талқылауды "ағылшын мәдени тарихындағы таныс қақтығыс" деп сипаттап, Т. Х. Хаксли мен Мэтью Арнольдты да келтіреді. 2014 жылдың қаңтар айында Мюнхендегі қауіпсіздік конференциясында сөз сөйлеген Эстония президенті Тоомас Хендрик Ильвес киберкеңістіктегі қауіпсіздік және бостандыққа қатысты қазіргі проблемалар "екі мәдениет" арасындағы диалогтың болмауының нәтижесі екенін айтты: "Бүгін либералды демократияның дамуындағы негізгі мәселелер мен жазбаларды түсінбейтін компьютерлік сауаттылар адамдарды бақылаудың жақсырақ жолдарын ойлап табады, себебі оларға мүмкіндік бар және бұл қызықты. Ал гуманитарлық ғылымдар өкілдері технологияның негізін түсінбейді және мысалы, метадеректерді бақылау үкімет олардың электрондық поштасын оқиды дегенге сендіреді".

Бұрынғы оқиғалар

Ғылыми және гуманитарлық білімді салыстыру 1890 жылғы неміс университеттерінде болған Методенштрит дауын қайта жаңғыртумен тең. 1911 жылы Бенедетто Кроче мен Джованни Джентильдің бір жағынан, ал Федериго Энрикестің екінші жағынан арасындағы тартыс Италияда екі мәдениеттің бөлінуіне және (логикалық) позитивизмге қарағанда (объективті) идеализмнің үстемдігіне ұзақ мерзімді әсер еткен деп саналады. Әлеуметтік ғылымдарда бұл позитивизм мен интерпретивизм арасындағы дау ретінде де жиі айтылады.