Кіріспе

Үндістанның негізгі киноиндустриясы үшін жасалған музыка.

Фильмдік музыка саундтректері – Үндістанның негізгі киноиндустриясы үшін жасалған және үнді киносы үшін жазылып, орындалған музыка. Кинода музыка режиссерлері композиторлардың басты бөлігін құрайды; әндерді әншілер орындайды және бұл жанр Үндістандағы музыка сату нарығының 72% құрайды. Фильмдік музыка Үндістан, Непал, Пәкістан және шетелде, әсіресе үнді диаспорасы арасында кең таралған. Әндер көбінесе мақсатты аудиторияға байланысты түрлі тілдерде болады, мысалы, хинди немесе тамил тілінде. Әншілер көбінесе өнерпаздық тартымдылығынан гөрі әншілік қабілеттерімен танымал. Фильмдік әншілердің жетістігі мен танымалдылығы кинофильмдерінің табысты саундтректерімен байланысты. UCLA-да өткен "Filmi Melody: Song and Dance in Indian Cinema" мұрағаттық презентациясында filmi термині "Бомбей мелодиясынан" гөрі дәстүрді жақсы көрсететін термин ретінде бағаланды, себебі "Бомбей (Мумбайда) түсірілген хинди коммерциялық киносымен байланысты қуатты музыка мен мелодрама бүкіл Үндістанға тараған".

Музыкалық жетекшілер

Р. С. Борал, Харишчандра Бали, Панкадж Муллик, Анил Бисвас, Наушад Али, Хваджа Хуршид Анвар және С. Раджешвара Рао 1940-шы жылдардың көрнекті музыка режиссерлері болды. 1948 жылы тамил тіліндегі «Чандралеха» фильміне музыка салған Рао, бүкіл Үндістандағы бірінші хит болған, 1980-жылдарға дейін Ченнаида музыка жазуын жалғастырды. 1950-ші және 1960-шы жылдарда Шанкар-Джайкишан, С. Д. Бурман, О. П. Найяр, Мадан Мохан, Хемант Кумар, С. Рамчандра, Рошан, Васант Десай, Калянжи-Ананджи және Хайям сияқты композиторлар үнді киномузыкасына үлкен үлес қосты. К. В. Махадеван, Вишванатан Рамамурти, Лаксмикант-Пайрелал, Г. Деваражан, В. Дакшинамурти және М. С. Вишванатан 1950-ші жылдардан бастап 35 жылдан астам уақыт бойы белсенді музыка режиссерлері болды. Үнді киносы 1960-шы және 1970-ші жылдарға көшкен кезде Р. Д. Бурман, Баппи Лахири сияқты поп-артистер және Надим-Шраван, Джатин-Лalit сияқты дуэттер, сондай-ақ 1970-ші және 1980-ші жылдары тамил киномузыкасында танымал болған Илаяраджа және Равиндран композиторлары фильмдерге батыс үлгісін енгізді. 1990-шы және 2000-шы жылдардағы маңызды музыкалық тұлғалардың қатарында А. Р. Рахман, Надим-Шраван, Притам, Химеш Решаммия, Харрис Джаярадж, Шанкар-Эхсан-Лой, Вишал-Шекхар, Видьясагар, Рамеш Нараян, М. Джаячандран, Юван Шанкар Раджа, Дипак Дев, Джонсон, Ану Малик, Нусрат Фатех Али Хан, Салим-Сулейман, Деви Шри Прасад және т.б. болды. «Time» журналы А. Р. Рахманды «Үндістанның ең көрнекті кино әнші-композиторы» деп сипаттады, ол халықаралық аренада танымал үнді музыканты ретінде кеңінен қабылданады.

Әншілері

Плейбек әншісі – фильмдерде пайдалану үшін әндерді бұрыннан жазып алатын әнші. Әнші әнді жазады, ал актерлер мен актрисалар камера алдында осы әнді ерінмен орындау арқылы көрінеді, бұл Үндістан субконтинентіне тән ән айту формасы. Фильмнің табысы көбінесе фильм әндерінің, музыка сапасының, музыкалық режиссердің (композитордың), лирика авторының және әншінің арқасында анықталады. Кейде фильмнің саундтрегі фильмнен бұрын жарық көреді, соның салдарынан саундтрек пен фильмдегі әндер арасында қарама-қайшылық туындайды. Құнан Лал Сайгал – Үндістан музыка индустриясындағы ең алғашқы плейбек әншілерінің бірі болды. Белгілі әншілердің қатарында: Кишор Кумар, Лата Мангешкар, Аша Бхосле, Мохаммед Рафи, Мукеш, С. П. Баласубрахманям, К. Дж. Есудас, С. Жанаки, П. Сушела, К. С. Читра, МГ Срикумар, Удит Нараян, Амит Кумар, Алка Ягник, Сужата, Хемлата (әнші), Кумар Сану, Арман Малик, Сону Нигам, Шаан, КК, Шрея Гошал, Арижит Сингх, Мохит Чоухан, Джавед Али, Неха Какар, Приядаршини және тағы да көптеген әншілер бар.

Әншілері

1950-1960 жылдары Шейлендра, Хасрат Джайпури, Сахир Лудхианви, Раджа Мехди Али Хан, Раджендра Кришан, Маджрух Султанпури, Бхарат Вьяс, Шакиль Бадайуни, Камар Джалалабади, Ананд Бакши, Жан Нисар Ахтар және С. Х. Бихари сияқты лириктер көптеген классикалық үнді фильмдеріне ән сөздері жазды. Ән сөздері әдебиетке ұмтылып, заманауи урду және хинди поэзиясынан көп нәрсені алды. Оңтүстікте Каннадасан, Вайраммутху және Ваали сияқты ақындар тамил поэзиясы мен әдебиетінде, ал Вейлар Рамаварма, П. Бхаскаран, О. Н. В. Куруп малаялам музыка индустриясында танымал болды. Бүгінде Рашми Вираг, Кунаал Верма, Манож Мунташир, Ракеш Кумар, Иршад Камил, Саид Квадри, Арман Малик және т.б. сияқты белгілі лириктер бар.

Танымалдылық рейтингілері

1990 жылдары Үндістанда спутниктік теледидар тарағанға дейін Амин Саянидің танымал хинди тіліндегі радиошоуы «Бинака Гитмала» хинди фильмдерінің әндерінің апталық танымалдылығын бағалап көрсетті (Билбордтың Hot 100 тізіміне ұқсас). 1952 жылдан 1993 жылға дейін түрлі форматтарда көрсетіліп, жыл соңында ең танымал әндердің жылдық тізімі жарияланды. Бұл тізім Үндістандағы пластинка сатылымының нәтижесінде жасалды. Қазіргі уақытта хинди фильмдерінің әндері таспалар мен CD жинақтарында сатылады, түрлі телеарналар мен радиостанцияларда промо-роликтер ретінде және бағдарламаларда ойнатылады, сонымен қатар әртүрлі танымалдылық рейтингтері әртүрлі әндерді көшбасшы деп көрсетеді. Жыл сайынғы шара ретінде RMIM Puraskaar интернет желісінде жылдың барлық маңызды хинди фильмдерінің әндерін тізімдейді және түрлі номинациялар бойынша әндерді марапаттайды.

Плагиаттау туралы айыптау

Өйткені, танымал музыкалық режиссерлер бір жыл ішінде көптеген фильмдерге музыка жазады, сондықтан плагиат жасады деген айыптар жиі көтеріледі. Мысалы, "Дил" (1990) фильміндегі бір номер Карл Перкинстің "Blue Suede Shoes" әніне негізделген, ол хинди тіліндегі сөздермен орындалған. Соңғы кезде Үндістан киноиндустриясы Үндістан шегінен тыс кең танылуда, ал плагиаттың құқықтық тәуекелдері маңыздырақ бола бастады. Кейбір продюсерлер, "Kal Ho Naa Ho" (2003) фильміндегі "Oh, Pretty Woman" әні сияқты, танымал батыс әндерінің музыкалық құқықтарын сатып алады. Плагиат Үндістан ішінде де кездеседі, Бомбей киносындағы бірнеше музыкалық режиссерлер басқа "аймақтық" индустриялардан әндерді көшіріп алады. Сондай-ақ, шетелдік музыканттардың хинди фильмдерінен музыка алғаны туралы да айыптаулар бар. Мысалы, The Black Eyed Peas тобының "Don't Phunk with My Heart" әні негізінен 1970-ші жылдардағы екі фильмнен алынған әндерге негізделген: "Ye Mera Dil Yaar Ka Diwana" ("Don", 1978) және "Ae Naujawan Hai Sab Kuchh Yahan" ("Apradh", 1972). Екі әнді де Қалианжи Ананджи жазған, орындаушысы Аша Бхосле. Тағы бір мысал – Truth Hurts әншісінің "Addictive" әні, ол Лата Мангешкардың "Thoda Resham Lagta Hai" әнінен алынған ("Jyoti", 1981). Бұл түпнұсқа әннің авторлық құқық иелерінің "Addictive" әнінің продюсерлері DJ Quik және Dr. Dre-ге қарсы сотқа жүгінуіне әкелді, және басқалар да.

Үлкен табыстар

Фильми музыкасы әдеттегі Деси аудиториясынан тысқары да зор ықпал етіп жатыр, бүгінде көптеген батыс музыка дүкендері үнді музыкасының жинақтарын сатады. 1978 жылы синтез-поп пионерлері Харуоми Хосоно мен Рюичи Сакамото (Yellow Magic Orchestra тобынан) электрондық музыка мен Болливудтан шабыттанған үнді музыкасының инновациялық қосылысы негізінде құрылған «Cochin Moon» атты электрондық альбомды жарыққа шығарды. Кейін, 1988 жылы Devo тобының хит-әні «Disco Dancer» «Disco Dancer» (1982) Болливуд фильмінен шыққан «I am a Disco Dancer» әнінен шабыт алды. Баз Лурманн 2001 жылы «Мулен Руж» фильмінде «China Gate» (1998) фильмінен «Chamma Chamma» әнін пайдаланды. 2001 жылы түсірілген «Ghost World» фильмінде Мохаммед Рафидің 1965 жылғы «Gumnaam» фильмінен алынған «Jaan Pehechan Ho» әні ойнады. Truth Hurts орындаған және DJ Quik пен Dr. Dre продюсерлік еткен 2002 жылғы «Addictive» әні Jyoti (1981) фильмінен Лата Мангешкардың «Thoda Resham Lagta Hai» әнінен алынған. The Black Eyed Peas тобының 2005 жылы «Грэмми» сыйлығын жеңіп алған «Don't Phunk with My Heart» әні 1970 жылдардағы Болливудтың екі әнінен шабыттанды: «Don» (1978) фильмінен «Ye Mera Dil Yaar Ka Diwana» және «Apradh» (1972) фильмінен «Ae Naujawan Hai Sab Kuchh Yahan». А.Р. Рахман Колливуд киноиндустриясынан танылып, ең танымал халықаралық музыкалық режиссерлердің біріне айналды. Ол екі «Оскар» және екі «Грэмми» сыйлығын, сондай-ақ көптеген халықаралық марапаттар мен құрметтерге ие болды. А.Р. Рахманның «Dil Se» (1998) фильмі үшін жазған «Chaiyya Chaiyya» әні де әлемде кең танылды, әлемдік музыка тізімдерінің топ 10-дыққа енді және бірнеше американдық фильмдерде пайда болды. Ән Спайк Лидің «Inside Man» фильмінің ашылу сахнасында және титрлерінде ойнады. Рахманның «Roja» (1991) фильміне жазған саундтрегі 2005 жылы «Time» журналының «Барлық уақыттың 10 үздік саундтрегі» тізіміне енді. Ол халықаралық аренада үлкен танымалдыққа ие болған жалғыз үнді композиторы болып саналады. «Slumdog Millionaire» саундтрегінің табысының арқасында хинди фильми музыкасы одан да кеңірек жаһандық аудиторияға жетті, саундтректің авторы да Рахман болды. Сингапурлық үнді әншісі Приядаршини фильм музыкасын зерттеу және тамил киносының 100 жылдығы мен каннада киносының 90 жылдығын құжаттаған алғашқы үнді әншісі ретінде танылады. Фильми музыкасы мен үнді ойын-сауық медиасымен байланысты тіркелген алғашқы домен атауы indiamusic.com болды. Бұл сайт фильми музыкасын әлемге таныстырды, одан кейін үнді және фильми музыка сайттарының саны арта түсті.