Кіріспе

Орталықтандырылған хабар таратудың түрі

Жердегі желі (немесе АҚШ-та хабар тарату желісі) – орталықтандырылған көзден мазмұнды эфирге таратуға келісім жасасқан радиостанциялар, телестанциялар немесе басқа да электрондық медиа құралдарының тобы. Желілер көбінесе, бірақ әрқашан да емес, ұлттық деңгейде жұмыс істейді, яғни бүкіл елді қамтиды. Ағылған медиа, интернет-радио және веб-хабар тарату кейде жердегі станциялардың болмауына қарамастан хабар таратудың түрлері деп есептеледі; осы саланың мамандарын «хабар таратушылар» немесе тіпті «хабар тарату желілері» деп атауға болады.

AT&T-тің "WEAF тізбегі"

1920 жылдардың басында радио хабарларын тарату енгізілгеннен кейін, American Telephone and Telegraph Company (AT&T) алғашқы радио желісін құрды. Бұл желі жеке стансаларды арнайы дайындалған, қашықтығы ұзақ телефон желілерімен байланыстырды, сол кезде бұл "тізбек" деп аталды. Басты станция – Нью-Йорктегі AT&T-нің WEAF (қазір WFAN) станциясы болды. Желіде тұрақты түрде кезекті келетін түрлі бағдарламалар көрсетілді, олардың ішінде демеушіліктер болды (сол кезде бұл жарнама емес, "абоненттік хабар тарату" деп аталатын). AT&T бастапқыда бүкіл ел бойынша желіні кеңейтуді жоспарлаған, осылайша ұлттық компаниялар өздерінің тауарлық белгілері мен ұрандарын елдің көп бөлігіне тиімді түрде жеткізе алатын болар еді. Алғашқыда желінің кеңеюі баяу болды. 1924 жылы "Eveready Hour" бағдарламасы негізінен АҚШ-тың солтүстік-шығысында орналасқан 12 станцияда таратылды. "Eveready Hour" – хабар тарату тарихындағы алғашқы коммерциялық демеушілікпен ұйымдастырылған ойын-сауық бағдарламасы болды. 1925 жылға қарай AT&T өз желісінде 26 стансаны біріктірді.

RCA-ның "WJZ желісі"

1922 жылы Америка радио корпорациясы (RCA) AT&T-нің желілік моделіне еліктеп, Нью-Йорк қаласындағы WJZ (қазіргі WABC) станциясы төңірегінде шағын бәсекелес желі құрды. Бірақ, RCA-ның AT&T-ден желілерді жалға алу мүмкіндігі шектеулі болғандықтан, қақтығыс туды. Көп жағдайда станцияларды байланыстыру үшін телеграф желілерін пайдалануға тура келді, олардың дыбыстық сапасы нашар болды. Федералдық коммуникация комиссиясы (FCC) радио желілерінің монополиялық тәжірибелерін қарастырды. FCC, NBC Red және NBC Blue бәсекеге кедерілді деп алаңдады. FCC-нің желілерді тікелей реттеу құқығы болмағандықтан, ол станцияларға әсер ететін ережелерді қабылдауға және NBC-ді желілерінің біреуінен бас тартуға мәжбүрлеу мақсатындағы стандарттарды бекітті. 1943 жылы Жоғарғы сот FCC-нің тізбекті хабар тарату ережелерін күшіне енгізу құқығын растады. Осының салдарынан NBC Blue Эдвард Ноблге сатылды, ол кейіннен оны American Broadcasting Company (ABC) деп атады.

АВС

1945 жылы NBC Blue желісі Эдвард Джон Ноблге сатылды, ол кейін оны American Broadcasting Company (ABC) деп атады. Тізімде бірінші орынға шыққан ABC телеарнасының алғашқы бағдарламасы болды.

Өзара

1929 жылы Нью-Йорк, Чикаго, Цинциннати және Детройт қалаларының ірі нарықтарындағы төрт радиостанциядан тұратын топ «Сапалық желі» деп аталған шала ұйымдастырылған конфедерация құрды. 1934 жылы ол «Mutual Broadcasting System» өзара хабар тарату жүйесі ретінде қайта құрылды. Бұл желіге қатысушы радиостанциялар телефон желісі арқылы хабар таратуға келісімшарт жасасып, бірлесіп жарнама берушілермен желілік хабарлар үшін келісімдерге отырды.

Вествуд бірлік жаңалықтары

2015 жылдың 1 қаңтарында іске қосылған радио жаңалықтар желісі, Westwood One компаниясының Cumulus Media бас компаниясы арқылы басқарылады.

Канаданың ұлттық желілері

Канададағы алғашқы радиожелі 1923 жылы құрылған CNR радиосы болды. CN радиосының тұрақты түрде бүкіл елге таратылған алғашқы бағдарламасы 1928 жылғы 27 желтоқсанда эфирге шықты. 1930 жылға қарай, желі 27 станциядан тұрды. Оның мүлкі 1932 жылы мемлекеттік Канада радио хабар тарату комиссиясы (CRBC) тарапынан сатып алынды.