Кіріспе

Кристофер Хантер Шейс (18 қазан 1945 жылы туған) – американдық саясаткер. Бұрын АҚШ Өкілдер палатасында Коннектикут штатының 4-ші округінің өкілі ретінде қызмет еткен. Республикалық партияның мүшесі. Шейс 2006 жылғы аралық сайлауда 110-шы АҚШ Конгресіне сайланған Жаңа Англиядан шыққан жалғыз республикалық конгрессмен болды. 2008 жылғы сайлауда Джим Хаймске жеңілуі 111-ші Конгресте Нью-Инглстандағы Өкілдер палатасының делегациясын толығымен демократтар құрамына енгізді. Ол 2008 жылғы сайлауда жеңілген Өкілдер палатасының ең тәжірибелі мүшесі болды. 2009 жылы Шейс соғыс кезеңіндегі келісімшарттар жөніндегі комиссияның тең төрағасы болып тағайындалды. Комиссия – Ирак және Ауғанстандағы соғыс кезеңіндегі келісімшарттарды зерттеу үшін құрылған тәуелсіз, екі партиялық заң шығару комиссиясы. 2008 жылғы Қаржы жылына арналған Ұлттық қорғаныс заңының 841-бабында құрылған бұл сегіз мүшелі комиссия Конгресс тарапынан Ирак және Ауғанстандағы қайта құру, коалициялық күштерді логистикалық қолдау және қауіпсіздік функцияларын орындау үшін федералдық агенттіктердің келісімшарттарын зерттеуге міндеттелді. Ол үкіметтік бақылау комиссиясының тең төрағасы болды, ол соғыс кезеңіндегі келісімшарттардағы 60 миллиард долларлық ысырап, алаяқтық және теріс пайдалануды анықтап, осы ысырапшылықты жою үшін реформаларды Конгресске ұсынды. Шейс 2012 жылы зейнеткерлікке шыққан Коннектикут штатының сенаторы Джо Либерманның орнына АҚШ Сенатына республикалық кандидат болды. Алайда, ол 14 тамыздағы алғашқы сайлауда Линда МакМахонға жеңіліп қалды. Бүгінгі күнге дейін ол Коннектикут штатынан Конгресте өкілдік еткен соңғы республикашыл.

Өмірбаян

Шейс Коннектикут штатының Стэмфорд қаласында Маргарет "Пегги" (туған аты Оливер) мен Тёрстон Крейн Шейстің ұлы болып дүниеге келді. Оның анасының әжесі Шотландияда туған. Ол Иллинойс штатының Эльса қаласындағы Христиандық ғылым Принципия колледжінде оқыды және Нью-Йорк университетінен бизнес-әкімшілік және мемлекеттік басқару салаларында магистр дәрежелерін алды. Қазір ол Бриджпорттың Блэк Рок ауданында тұрады. Шейс өмірі бойы Мэри Бейкер Эдди мен Киелі кітаптың жазбаларынан туындаған ой-пікір және тәжірибе жүйесі – христиандық ғылымға адал болды. Шейс 1968 жылы Бетси ДеРайсмеге үйленді. Олар 1968-1970 жылдары Фиджидегі Бейбітшілік корпусында бірге қызмет етті. Олардың бір қызы бар.

Коннектикут штатының Бас Ассамблеясы

29 жасында Шайс алғаш рет Коннектикут штатының өкілдер палатасына сайланды, онда ол 1975 жылдан 1987 жылға дейін қызмет етті. Ол бір уақытта Ассигнованиелер комитетінің және Қаржы, кірістер және облигациялар комитетінің жетекші мүшесі болып қызмет етті. Сонымен қатар ол Әділет комитетінің мүшесі болды. Коннектикут штатының заң шығарушы органының мүшесі болған кезінде соттағы сыбайлас жемқорлыққа наразылық білдіргені үшін сотқа бағынбағандығы үшін алты күн түрмеде отырды. Ол 2008 жылы Джим Хаймске жеңілгенге дейін 4-ші округті (Коннектикут штатының оңтүстік-батысы) өкілдік етті. Конгрестегі 21 жыл ішінде Кристофер Үкіметтік реформа, Қаржылық қызметтер, Бюджет және Ішкі қауіпсіздік комитеттерінде жұмыс істеді және соғыстан кейін Иракқа кірген алғашқы конгрессмен болды. АҚШ Капитолий полициясының офицері олардың кіруіне тосқанда, Шайс офицермен қатысты пікір алмасты. Ол дауысын көтеріп, дөрекі сөздер айтып, офицердің табельін тексеруге тырысты. Оқиғадан кейін Шайс өзінің мінез-құлқына өкініш білдіріп, өз әрекеттеріне толық жауапкершілікті мойындады.

Дауыс беру рекорды

Шейс – орташа республикашыл. U.S. News & World Report талдауында оның дауыс беру тізімі орташа екені анықталды, ол 2002 жылы Конгресс республикашыларымен 80% дауыс бергенімен, консерваторларға қарағанда либералдармен көбірек дауыс берген. Шейсті жақтастары «маверик» және «тәуелсіз ойшыл» деп сипаттайды, ал консерваторлар оны RINO («Republican In Name Only») деп есептейді. Ол және Марти Михан 2002 жылы президент Джордж Буш қол қойған Екіпартиялық сайлау реформасы туралы заңның Палатадағы нұсқасын жасаушылар болды. Шейс абортқа қатысты либералды ұстанымда, бірақ ішінара тудыруға тыйым салатын заңға дауыс берді. Шейс қаруды бақылауды қолдағандығы үшін Брейди кампаниясымен марапатталды және 2005 жылы қару өндірушілер мен дистрибьюторларға қарсы сот процестерін тоқтатуға қарсы дауыс берген алты республикашылдың бірі болды. 1996 жылы Неке туралы заңға дауыс бергеніне қарамастан, Шейс 2004 және 2006 жылдары бір жынысты некеге конституциялық тыйым салатын Федералдық некеге түзетуге қарсы дауыс берді және ЛГБТ әскерлеріне ашық қызмет етуге тыйым салатын «Сұрап-сұрама, айтпа» саясатын жоюды қолдайтын заң жобасын ұсынды. Ол тудырылған елдің туын өртеуге тыйым салатын Конституцияға түзету енгізуге қарсы болған республикашылардың бірі болды. 1999 жылы ол дәрігердің көмегімен өзін-өзі өлтіруге тыйым салатын заң жобасына қарсы дауыс берген 20 республикашылдың қатарында болды. Шейс экологиялық ережелерді ұстануымен танымал және бұрын Қоршаған ортаны қорғау лигасы оны қолдаған. Ол сондай-ақ жануарларға гуманды қарым-қатынас жасауды және жұмыс орнындағы кемсітушілікке қарсы күресуді жақтайды. Шейс президент Билл Клинтонға қарсы импичмент процесінің төрт бабына да қарсы дауыс берген төрт республикашылдың бірі болды. 2005 жылдың сәуір айында ол Палата төрағасы Том ДеЛейдің этикалық бұзушылықтарына қатысты мәселеде көпшілік партиясынан бөлінді. 2011 жылдың қаңтарында ДеЛей ақша жылыстыру қылмысы үшін сотталды және үш жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ шағымдану кезінде кепілдікпен босатылды. 2005 жылғы сөздері Шейсті ДеЛейдің төрағалық лауазымынан кетуі керек дегенді алғаш айтқан республикашыл етті. Ол қызмет бабында айыптама алған басшының орнынан кетуін талап ететін Республикалық партия ережесін сақтау үшін күресті – осы ереже ақыры Том ДеЛейдің отставкасына әкелді. Шейс оның отставкаға кетуі керек екенін айтып: «Томның әрекеттері Республикалық партияға, осы республикалық көпшілікке және қайта сайлануға үміткер кез келген республикашылға зиян келтіреді», – деді. Шейс Республикалық Басты Көше серіктестігінің мүшесі немесе оны қолдаған, Таңдау үшін республикалық көпшілік, Қоршаған ортаны қорғау үшін республикашылар, «Бұл менің партиям да» және Конгресс жабайы табиғат баспаналары қауымдастығының мүшесі.

Иракқа қатысты пікірлер

2003 жылы Шейс Иракта күш қолдануды рұқсат еткен Конгресс шешіміне дауыс берді. 2003 жылы ол соғыс басталғаннан кейін Иракқа барған алғашқы АҚШ конгрессмені болды және барлығы 21 рет Иракқа сапар шекті, бұл басқа АҚШ заң шығарушыларынан көп. 2003 жылдан 2006 жылдың 24 тамызына дейін Шейс Ирактағы соғысты және АҚШ-тың ондағы әскери қатысуын жалғастыруды "қарсы болмайтын жақтас" ретінде қолдады. Шейс өзінің көзқарастарына қатысты үнемі саяси сынға ұшырады, өйткені соңғы сауалнамалар сайлаушылардың көпшілігінің 2003 жылы АҚШ-тың Иракқа басып кіруі туралы шешіміне қарсы екенін көрсетті. 2003 жылдың 10 сәуірінде Шейс Connecticut Post газетіне берген сұхбатында: «Бүгінгі күнге дейін қол жеткізген жетістіктер керемет. Соғыс жоспары дерлік қатесіз болды. Енді біз бейбітшілік жоспары да сондай деңгейге жететініне көз жеткізуіміз керек», - деді. «Егер біз оларға үкімет құруға тез көмектессек, бізді азат етушілер деп қарастырады. Егер біз тым ұзақ уақыт болсақ, бізді жаулап алушылар деп қарастырады», - деді ол. 2004 жылдың 19 тамызында Шейс журналистерге: «Біз қазір дұрыс жолдамыз» деді. 2005 жылдың 24 маусымында Шейс: «Біз [Иракта] таңғажайып прогресс байқадық» деді. 2005 жылдың 27 шілдесінде Шейс жергілікті радио бағдарламасында Ирактың болашағына үмітпен қарағанын айтты және әскерлерді шығарудың кез келген мерзімін қабылдамады. 2006 жылдың 11 маусымында Шейс Hartford Courant газетіне соғысқа қатысты ұстанымы принципті мәселе екенін және ол осы тақырыпты талқылауын тоқтатпайтынын мәлімдеді. 2006 жылдың тамызында Иракқа жасаған сапарынан оралғаннан кейін Шейс АҚШ әскерлерін Ирактан шығарудың мерзімін белгілеуді алғаш рет ұсынған Конгресс республикашысы болды. Шейс Иракқа қатысты ұстанымын өзгертті деген бұқаралық ақпарат құралдарының мәлімдемесін қатаң түрде жоққа шығарды. «Мен президенттен алшақтамаймын», - деді ол 2006 жылдың 25 тамызында Los Angeles Times газетіне берген сұхбатында. Сол күні ол басқа журналистерге «Мен соғысты толық қолдаймын» деді және Шейс 2007 жылдың 17 ақпанында АҚШ-тың Иракқа 20 000-нан астам қосымша жауынгерлік әскерін жіберу туралы президенттің шешімін қолдады, ол күштерді арттыруды жақтады. 2007 жылдың 16 ақпанында Шейс H. Con. Res. 63-ке (Ирактағы әскерлер санын арттыруға қарсы) дауыс берді, ол «Бұл шешім президентке, біздің әскерлерімізге және жауларымызға дұрыс емес хабар жібереді» деп мәлімдеді. 2007 жылдың 13 шілдесінде Шейс Конгреске 2008 жылдың желтоқсанына дейін барлық американдық әскерлерді Ирактан шығаруды мақұлдауға шақырды. «Бізге мерзім керек деп ойлаймын. Мен президенттің қате екенін ойлаймын», - деді Шейс. Шейстің соңғы жоспары алғаш рет нақты мерзімдерді көрсетті. 2008 жылдың 13 сәуірінде Шейс президент Буштың Ирак саясатын өз сайлау округіндегі қалалық жиналыста қорғады, оларға: «Мен президентті Ирак мәселесінде қолдаймын» деді.

Сайлаулар

Шейс 1975 жылдан 1987 жылға дейін Коннектикут штатының өкілдер палатасының мүшесі болды, Стэмфордтың бір бөлігін өкілдік етті (кейін Бриджпортқа көшіп кетті). Штаттық палатада жетінші мерзімін бастағаннан кейін бірнеше ай өткен соң, 16 жыл қызмет еткен Стюарт МакКиннидің ЖИТС-тен қайтыс болуына байланысты 4-ші округ үшін өткен ерекше сайлауға қатысып, дауыстардың 57 пайызын алып жеңіске жетті. Ол 1988 жылы осы мандатты жеңіп алып, содан кейін тоғыз рет қайта сайланды. 1988 жылдан 2002 жылға дейін Шейс үнемі жеңіске жетіп, дауыстардың 57 пайызынан төмендеген емес, тіпті 4-ші округ ұлттық деңгейде демократтарға қарай бұрылды. Бұрынғы классикалық "янки республикашылдары" округі 1990 жылдардың басынан бастап Коннектикут штатының қалған бөлігімен бірге демократтарға қарай күрт өзгерді; осы округте соңғы рет жеңіске жеткен республикалық президенттік үміткер 1988 жылы Джордж Г.В. Буш болды. Дегенмен, 2004 жылы Вестпорттың алғашқы сайлаушысы Диана Фаррелл оны дауыстардың 52 пайызымен ғана ұстады, бұл оның екі онжылдық ішіндегі ең қиын бәсекесі болды.

2012 жылы АҚШ Сенатына кандидат

Шейс 2012 жылғы АҚШ Сенаты сайлауына 22 тамызда 2011 жылы қатысты, зейнеткерлікке шыққан сенатор Джо Либерманды алмастыру үшін. Шейстің сайлау штабы бұрынғы конгрессменнің Макмахоннан сайлану мүмкіндігі жоғары екенін мәлімдеді, себебі ол 2010 жылы бос Сенат мандатын иелену үшін өткізілген сайлауда 50 миллион доллар жұмсағанына қарамастан, үлкен айырмамен жеңіліп қалды. Сондай-ақ, штаттың сайлаушылары арасында оның беделсіздігі жоғары екенін және Макмахонның сайлау қоры жинау көрсеткіштері нашар екенін айтты. Тәуелсіздер мен тіпті кейбір демократтардың қолдауына қарамастан, Шейс алғашқы сайлауда қаржылай және сауалнамалар бойынша айқын кемшіліктерге тап болды. 60 миллион доллардан астам қаржы жұмсалғанына қарамастан, Шейс алғашқы сайлауда үш бірлікке бір есебімен жеңіліп қалды. Ол жалпы сайлауда демократ өкілі Крис Мерфимен бақ сынасып, жеңіліп, екі жылдың ішінде екінші рет жеңіліске ұшырады.

Кейінгі мансабы

2013 жылы Шейс Холлингсворт пен Перри ісі кезінде бір жынысты некелерді қолдау үшін Жоғарғы Сотқа ұсынылған amicus curiae хатында қол қойды. 2014 жылы Коннектикут штатының губернаторы лауазымына үміткер ретінде қарастырылды, бірақ соңында бұл жарысқа түспеді. 2016 жылғы республикалық президенттік праймеризде Шейс бастапқыда Огайо губернаторы Джон Касичті қолдаған еді. Дональд Трамп республикалық праймеризді жеңгеннен кейін, 2016 жылдың тамызында жалпы сайлауда демократтық үміткер Хиллари Клинтонға дауыс беретінін жариялады. 2017 жылдың көктемінде Гарвард саясат институтында қызметкер ретінде жұмыс істеді. 2020 жылғы АҚШ сайлауында Джо Байденді Америка Құрама Штаттарының Президенті лауазымына қолдады. 2020 жылы Шейс 130-дан астам бұрынғы республикалық ұлттық қауіпсіздік шенеуніктерімен бірге президент Трамптың тағы бір мерзімге лайық еместігін мәлімдеген хатқа қол қойды. «Осы мақсатта біз вице-президент Джо Байденнің АҚШ-тың келесі Президенті болып сайлануы ел мүддесіне жатады деп сенеміз және оған дауыс береміз».