Кіріспе

Биатлон – шаңғы тебу және мылтықпен атудан тұратын қысқы спорт түрі. Бұл жарыс, қатысушылар шаңғымен белгіленген трассаны өтеді, ал трасса ату кезеңдеріне бөлінген. Ату кезеңдерінің уақыты есептелмейді, бірақ жарыстың ережесіне қарай, қате атулар үшін қатысушының жалпы есебіне қосымша қашықтық немесе уақыт қосылады.

Тарих

Британ энциклопедиясының мәліметінше, биатлон "Скандинавияның шаңғымен жүру дәстүрінде тамыр алады, онда ежелгі тұрғындар солтүстік құдайы Улльді шаңғы және аң аулау құдайы ретінде құрметтеген". Қазіргі заманда, осы спортқа айналған іс-әрекет норвегиялықтар үшін әскери жаттығулардың баламасы болған. Норвегиялық шаңғы полктері 18 ғасырда әскери шаңғы жарыстарын ұйымдастырды, олар төрт санатқа бөлінді: шаңғымен шаңғымен жүріп нысанаға ату, ағаштар арасынан таудан сырғанау, құламай үлкен төбелерден сырғанау және мылтық пен әскери жиынмен жазық жерде ұзаққа жүгіру. Қазіргі терминологияда, бұл әскери жарыстар таудан сырғанау, слалом, биатлон және шаңғымен жүгіруді қамтыды. Трайсил Скитте ог Скилёперфоренинг (Трайсил мылтық және шаңғы клубы) – әлемдегі ең алғашқы шаңғы клубтарының бірі, ол 1861 жылы Норвегияда жергілікті деңгейде ұлттық қорғанысты насихаттау үшін құрылған. 20 ғасырлық нұсқаларына Форсварсреннет (әскери жарыс), 17 шақырымдық шаңғымен жүгіру және нысанаға ату, сондай-ақ 30 шақырымдық әскери шаңғы жарысы кіреді. Қазіргі биатлон – бұл ескі әскери жаттығудың азаматтық нұсқасы. Норвегияда биатлон 1984 жылға дейін Det frivillige Skyttervesen ұйымының бөлімшесі болды, бұл ұйым үкіметтің ұлттық қорғанысты қолдау мақсатында азаматтық мергендікті дамыту үшін құрылған. Норвегия тілінде биатлон skiskyting (шаңғымен ату) деп аталады. Норвегияда әлі де 12 шақырымдық қашықтыққа үлкен калибрлі мылтықпен, әртүрлі нысаналарға белгісіз қашықтықтан ату арқылы өтетін скифелтскитинг жарыстары өткізіледі. "Әскери патруль" деп аталатын шаңғымен жүру және атудың комбинациясы 1924 жылы қысқы Олимпиада ойындарында, содан кейін 1928, 1936 және 1948 жылдары көрсетілді, осы кезеңде Норвегия және Финляндия күшті бәсекелес болды. 1948 жылы спорт Халықаралық қазіргі заманғы пентатлон және биатлон одағының аясында қайта ұйымдастырылды және 1955 жылы Олимпиадалық спорт түріне қайта қабылданды, кеңестік және шведтік қысқы спорттарында кең танымал болды. Биатлоннан алғашқы әлем чемпионаты 1958 жылы Австрияда өтті, ал 1960 жылы спорт, ақыры, Олимпиада ойындарына қосылды. 2018–2019 маусымында IBU жарыстарында қағаздық немесе механикалық болаттық нысаналардың орнына толық электрондық нысаналар қолдануға рұқсат берілді.

Ережелер мен жабдықтар

Биатлонның толық ережелері IBU ресми нұсқаулықтарында келтірілген, олар бәсекелестердің басым көпшілігінің таңдауы болып табылады. Шаңғының ең аз ұзындығы шаңғышының бойынан 4 см кем болуы керек. Мылтық жарыс барысында шаңғышымен әрдайым бірге тасымалдануы тиіс.

Сурет салу туралы мәліметтер

Биатлоншы кішкентай калибрлі мылтықпен жүреді, оның салмағы оқ-дәрі мен дүңгіршектерді есептемегенде кемінде болуы керек. Мылтықтар .22 LR оқ-дәрілерін пайдаланады және иінтіректі немесе Фортнер (түзу иінтіректі) механизмімен жұмыс істейді. Әр мылтықта 5 доңғалақты 4 дүңгіршек болады. Эстафеталық жарыс үшін мылтықтың тұтқасында қосымша оқ-дәрілерді сақтауға болады. Нысанаға ату қашықтығы – . Әрбір ату кезеңінде бес дөңгелек нысанаға тигізу керек. Жатқан күйде ату кезінде нысананың диаметрі – , тұрған күйде ату кезінде нысананың диаметрі – . Бұл сәйкесінше 0,9 және 2,3 мрад бұрыштық нысана өлшемдеріне тең. Қазіргі заманғы биатлон алаңшаларындағы нысаналар өздігінен көрсетіледі, яғни соққыға ұшқанда қарадан аққа өзгереді, бұл биатлоншыға және көрермендерге әрбір оқтың нәтижесін дереу көрнекі түрде байқатуға мүмкіндік береді. Көзқап (көзді қорғайтын құрылғы) – биатлон мылтығының қосымша мүмкіндігі.

Жеке тұлға

[Әйелдер үшін] жеке жарыс – биатлонның ең көне түрі; қашықтық бес айналымда шаңғымен жүріледі. Биатлоншы кез келген ату алаңында төрт рет атып (1–15 алаңдар жатып ату үшін, ал 16–30 алаңдар тік ату үшін), жатып, тік, жатып, тік ретімен, барлығы 20 нысанаға атуды жүзеге асырады. Әрбір қате нысана үшін, әдетте бір минуттық айып уақыты шаңғымен жүру уақытына қосылады. Бәсекелестердің бастауы әдетте 30 секундтық интервалмен кезеңделеді. 2018–19 жылғы Биатлон IBU кубогында стандартты жеке жарыстың «қысқа жеке» деп аталатын түрі енгізілді. Жарыстар ерлер үшін 15 км, әйелдер үшін 12,5 км, ал әрбір қате нысана үшін шаңғымен жүру уақытына 45 секунд қосылады.

Спринт

Спринт ерлер және әйелдер үшін; қашықтық үш айналымнан тұрады. Биатлоншы кез келген оқ ату алаңында екі рет атып, бір рет жатып (әдетте 1–15 жолақтарда) және бір рет тік тұрып (16–30 жолақтарда) барлығы 10 оқ атып, нысанаға сәтке түсіреді. Әрбір қате оқ үшін жарысты жалғастыру алдында 150 метрлік айып айналымын жүзу қажет. Жеке жарыстардағы сияқты, биатлоншылар белгілі интервалмен старт алады.

Супер спринт

2017–18 жылғы биатлон IBU Кубогында енгізілген Супер Спринт – бұл спринт жарысының қысқартылған нұсқасы. Дәстүрлі спринт жарысынан ерекшелігі, Супер Спринт екі кезеңге бөлінеді: іліктесу және финал. Іліктесу дәстүрлі спринт сияқты өткізіледі, бірақ жалпы ұзындығы 4,5 км болатын 1,5 км шеңберде. Финалға тек үздік 30 қатысушы ілігеді, олар бірдей трассада бес айналымнан (масс-старттағыдай) өтеді, жарыстың жалпы ұзындығы 4 км. Финалда қатысушылар нысананы сұрыптаған жағдайда (эстафетадағыдай) үш қосалқы допқа ие болады. Дегенмен, ату кезінде барлық нысаналар тазаланбаған жағдайда, айып сағатына өтудің орнына, биатлоншы жарыстан шеттетіледі. Келесі маусымда трасса ұзындығы 1 км-ге (0,2 км артты) ұзартылды, соның салдарынан іліктесу жарысының ұзындығы 3 км, ал финалдық жарыс 5 км болады. Сондай-ақ, қосалқы доптардың саны үштен бірге дейін азайтылды. Көбінесе спринт жарысы болып өтеді. Бірінші болып финиш сызығын кесіп өткен қатысушы жеңімпаз атанды. Ерлер үшін қашықтық 12,5 км, әйелдер үшін 10 км, бес айналымнан тұрады; төрт ату кезеңі бар (екі жатып, екі тік тұрып, осы ретпен) және әр қате 150 метрлік айып айналымын білдіреді. Шаңғы жолдарының тығыздығын және ату алаңындағы артық жүктемені болдырмау үшін, Әлем Кубогының қууы тек алдыңғы жарыстан кейін үздік 60 биатлоншымен өткізіледі. Биатлоншылар барлық ату кезеңдерінде ату жолағында бірінші келгендеріне сәйкес қызмет көрсетеді. Егер қуу жеке биатлон жарысынан кейін өтсе, жеңімпаздан қалысқан уақыт екі есеге қысқартылады.

Жаппай іске қосу

Масс-стартта барлық биатлоншы бір уақытта старт алады, ал финиш сызығын бірінші болып кесіп өткен жеңіске жетеді. Бұл ерлер үшін 15 км, әйелдер үшін 12,5 км қашықтықтағы жарыс, онда қашықтық бес айналымнан тұрады; төрт ату кезеңі бар (екі жатып, екі тік тұрып, осы ретпен), ал бірінші ату кезеңі бәсекелестің жересе нөміріне сәйкес келетін жолақта өтеді (жересе нөмірі 10 болған спортшы жарыстағы орнына қарамастан 10-жолақта атуды жүргізеді), ал қалған ату кезеңдері кім бірінші келсе, соған қызмет көрсетіледі (егер бәсекелестік жолаққа бесінші орында келсе, ол 5-жолақта атуды жүргізеді). Спринт және қуудағы сияқты, бәсекелестер әр қателігі үшін 150 метрлік айып тұры айналуға міндетті. Мұнда да, қажетсіз тығындарды болдырмау үшін, Әлем кубогының масс-старттары тек үздік 30 спортшымен (барлық қатысушылар бірден старт алғандықтан, қууда жарысының жартысынан кем) өткізіледі.

Массалық бастау 60

2018/2019 маусымынан бастап, 60 қатысушысы бар Mass Start жарысы Халықаралық биатлон одағының (IBU) жарыс түрлерінің құрамына енді. 60 қатысушысы бар массалық старт, қазіргі 30 қатысушысы бар массалық стартты алмастырмайды.

Реле

Эстафета командалары төрт биатлоншыдан тұрады, олардың әрқайсысы 7,5 км (ерлер) немесе 6 км (әйелдер) қашықтықты жүреді, әр кезең үш шеңберден тұрады, екі ату кезеңі бар: бір жатып, бір тік тұрып. Әрбір бес нысанаға сегіз оқтан беріледі. Дегенмен, соңғы үш оқты тек қолмен, біреуден біреулеп, қосалқы оқ ұстағыштардан немесе бәсекелес ату сызығындағы табақшаға немесе кілемге салған оқтардан ғана жүктеуге болады. Егер сегіз оқ атып болғаннан кейін нысаналардың бірі тұрса, әрбір соңғы қалып қойған нысана үшін 150 метрлік (490 фут) айып айналымынан өту керек. Бірінші кезеңге қатысушылар бірдей уақытта старт алады, және шаңғы жарысы эстафетасындағыдай, команданың әрбір спортшысы келесі кезеңге қатысушыға тиесілі ауысуды жасау үшін тиісінше тиісуі керек. Бірінші кезеңнің алғашқы ату кезеңінде қатысушы өзінің жересе нөміріне сәйкес келетін жолақта атуы керек (жересе нөмірі 10 болса, жарыстағы орнына қарамастан 10-шы жолақта атуы керек), ал эстафетаның қалған бөлігінде команда «келгенімен қызмет көрсетеді» принципі бойынша атуы керек (бесінші орынмен келсе, 5-ші жолақта атуы керек).

Аралас реле

Аралас эстафета қарапайым эстафетаға ұқсас, бірақ командалар екі әйел және екі ер адамнан тұрады. 2005 жылы әлем чемпионатында алғаш рет өткізілгеннен бастап 2017 жылғы маусым соңына дейін, бірінші екі кезеңді әрқашан әйелдер жүгірді, ал 3 және 4-ші кезеңдерде ерлер жүгірді. 2018 жылғы маусымнан бастап жарысты ерлер немесе әйелдер бастай алады. Бұрынғысы сияқты, жарыстың көп бөлігінде әйелдердің кезеңдері және ерлердің кезеңдері де дәстүрлі эстафета жарыстарындағыдай болды. Дегенмен, 2019 жылғы маусымнан бастап жарыстың барлық төрт кезеңі де кез келген тәртіппен жүгіріледі. Бұл жарыс 2014 жылдан бастап Олимпиада бағдарламасына қосылды.

Бір аралас реле

2015 жылы IBU биатлон әлем кубогына бірлескен аралас эстафета енгізілді. Жарыс айып тұры бар трассада өтеді, әр командада әйел және еркек қатысады. Жарыс төрт кезеңнен тұрады, алғашқы үш кезең 2 немесе 3 шеңберден, ал соңғы кезең 3 немесе 4 шеңберден, барлығынан тұрады. Әр кезеңнен кейін спортшылар эстафета жетонын алмастырады, сонда әрбір спортшы екі кезеңнен өтеді. Осы форматтың ерекшелігі, алмасу әр кезеңнің соңғы атуынан кейін қосымша шеңбер жасамай (әдеттегідей) бірден жүзеге асырылады. Жарысты эстафета командасының әйел немесе еркек мүшесі бастауы мүмкін, ал соңғы спортшы қосымша шеңберді аяқтайды. Бұл жарыс 2019 жылы әлем чемпионатына қосылды.

Команда (көрсетілмеген)

Команда төрт биатлоншыдан тұрады, бірақ эстафетадан айырмашылығы, команданың барлық мүшелері бір уақытта старт алады. Екі спортшы жатып ату раундында, ал қалған екеуі тік тұрып ату раундында оқ атуы керек. Оқтан жаңылысса, екі шаңғышы 150 метрлік (490 фут) жазалау шеңберін толық айналуға тиіс. Шаңғышылар ату алаңына бірге кіріп, бір-бірінен 15 секундтан аспайтын уақыт аралығында аяқтауы керек; әйтпесе, жалпы уақытқа бір минуттық уақыт қосылады. 2004 жылдан бері бұл жарыс форматы әлем кубогы деңгейінде қолданылмайды.

Хабар тарату

Биатлон жарыстары спорттың ең көп танымал болған елдерінде тұрақты түрде көрсетіледі, атап айтқанда Германияда (ARD, ZDF), Австрияда (ORF), Норвегияда (NRK), Францияда (L'Équipe 21), Финляндияда (YLE), Эстонияда (ETV), Латвияда (LTV), Литвада (LRT), Хорватияда (HRT), Польшада (Polsat), Украинада (UA:PBC), Швецияда (SVT), Ресейде (Match TV, Channel One), Беларусьте (TVR), Словенияда (RTV), Босния және Герцеговинада (BHRT), Болгарияда (BNT) және Оңтүстік Кореяда (KBS). Сонымен қатар, бұл жарыстар Еуропалық Eurosport арнасында, сондай-ақ Азия-Тынық мұхиты аймағында да көрсетіледі. Әлем кубогы жарыстарын IBU веб-сайты арқылы көруге болады. Телерадио хабарларын тарату – бұл көрсеткіштердің бірі, ал спорттың негізгі демеушілерінің тізімі де оның танымалдылығын көрсетеді: биатлон үшін бұл Германиядағы BMW (автокөліктер), Erdinger (сыра), Viessmann (қазандықтар және жылыту жүйелері) және DKB (банкинг) сияқты компаниялар.

Биатлон рекордтары мен статистикасы

IBU көптеген жылдар бойы биатлонның рекордтарын, ережелерін, жаңалықтарын, бейнематериалдарын және статистикасын жүргізіп келеді, олардың барлығы оның веб-сайтында қолжетімді.