Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық кәсіпкер және саясаткер (1853–1932)
American businessman and politician (1853–1932)
Мозес Александр (13 қараша 1853 – 4 қаңтар 1932) – американдық кәсіпкер және саясаткер, Айдахо штатының 11-ші губернаторы, АҚШ-тың екінші сайланған еврей губернаторы және осы дінді шын ниетпен ұстанған алғашқы адам. Калифорнияның еврей губернаторы Вашингтон Бартлетт 1887 жылы сайланды, бірақ христиан дініне ауысты. Мозес Александр 1915 жылдан 1919 жылға дейін губернаторлық қызметін атқарды және штаттың жалғыз еврей басшысы болып қала береді.
Moses Alexander (November 13, 1853 – January 4, 1932) was an American businessman and politician who served as the 11th governor of Idaho, the second elected Jewish governor of a U. S. state, and the first who actually practiced that religion. Jewish California Governor Washington Bartlett, was elected in 1887, but had converted to Christianity. Moses Alexander served from 1915 until 1919, and remains the state's sole Jewish chief executive.
Ерте өмір және мансап
Обригхайм қаласында, сол кезде Бавария Корольдігінде дүниеге келген Александр 1867 жылы АҚШ-қа эмиграция жасап, Нью-Йорк қаласына қоныстанды.
Born in Obrigheim, then in the Kingdom of Bavaria. Alexander emigrated to the United States in 1867 and settled in New York City.
Мансап
Құрама Штаттарға көшіп келгеннен кейін, Александр Миссури штатының Чилликоте қаласындағы туысының шақыруын қабылдады. Ол бұл іске қабілеттілігін көрсетіп, 1874 жылы дүкеннің серіктесі аталды. Чилликотеде Александр демократиялық саясатқа, әсіресе партияның прогрессивті бағытына қызығушылық танытты. 1886 жылы ол Чилликоте қалалық кеңесіне сайланды. Келесі жылы Александр қала әкімі болып сайланып, екі мерзім бойы қызмет етті. Қала әкімі ретінде оның басты назарында қаланың өте қиын қаржылық жағдайы тұрды. 1891 жылы Александр Аляскаға көшу ниетімен Чилликотеден кетіп қалды. Жолда Айдахо штатының Бойзе қаласында тоқталып, инвестициялық мүмкіндіктерін зерттеді. Соның нәтижесінде ол Аляскаға бару жоспарларын тоқтатты және Бойзеде қоныстанды. 1891 жылдың шілдесінде Александр Бойзеде және жақын аудандардағы бірнеше киім дүкендерінің біріншісін, «Александр» деген атпен ашты. 1895 жылы Александр Айдахо штатындағы алғашқы синагога – «Ахават Бет Исраэль» құрылысын бастауға жетекшілік етті. 1896 жылы аяқталған бұл ғимарат Миссисипи өзенінен батысқа қарай үздіксіз пайдаланылып келе жатқан ең көне синагога болып табылады.
After moving to the United States, Alexander accepted an invitation from his cousin in Chillicothe, Missouri, where he showed a talent for the business and was made a partner in the store in 1874. In Chillicothe, Alexander showed an early interest in Democratic politics, particularly within the progressive wing of the party. In 1886, he was elected to the Chillicothe City Council. The next year, Alexander was elected mayor and served two terms. His primary concern as mayor was addressing the city's dire financial situation. In 1891, Alexander left Chillicothe with the intention of moving to Alaska. While en route, he made a stop in Idaho at Boise to look at its investment opportunities. Based on that, he abandoned his plans in Alaska and settled in Boise instead. In July 1891, Alexander opened the first of several clothing stores, Alexanders, in Boise and nearby communities. In 1895, Alexander led an effort to build the Ahavath Beth Israel, the first synagogue in Idaho. Completed in 1896, it is the oldest in continuous use west of the Mississippi River.
Бойзе қаласының әкімі
1897 жылы Александр Бойз қаласының мэрі болып сайланды. 1899 жылы ол қайта сайлануға түспеді, бірақ 1901 жылы тағы сайланды. Оның мэрдік қызметі кезеңінде Бойз қаласының ерікті өрт сөндіру бөлімі кәсіби бөлімге айналдырылды, құмар ойындарға қарсы қағидалар бекітілді және қаланың басқа да жақсартулары жасалды.
In 1897, Alexander was elected mayor of Boise. He chose not to run for reelection in 1899, but was elected again in 1901. During his terms as mayor, Boise's volunteer fire department was reorganized into a professional body, anti gambling ordinances were passed and other city improvements were made.
Сайлау
1908 жылы Александр Айдахо Жоғарғы сотының араласуын қажет еткен, қызу бәсекелес үміткерлік процесінде губернаторлыққа демократтық үміткер деп жарияланды. Дегенмен, ол жалпы сайлауда республикалық үміткер Джеймс Х. Брейдиге жеңілді. 1910 жылы Александрға тағы да үміткерлік ұсынылды, бірақ нашар денсаулығына байланысты бас тартты. 1914 жылы Александр спирттік ішімдіктерге тыйым салуды және мемлекеттік шығындарды шектеуді батыл қолдайтын бағдарламамен губернаторлық сайысқа қатысты. Александр республикалық үміткер Джон М. Хейнске қарсы жалпы сайлауда 44% дауыспен жеңіске жетті, бұл, ішінара, республикалық партияның беделін түсірген мемлекеттік қазынашы кеңсесіндегі қаржы жымқыру салдарынан болды. Осылайша ол АҚШ штатының губернаторы болып сайланған алғашқы діншіл яһуди болды. (1887 жылы Калифорния губернаторы болған Вашингтон Бартлетт еврей анасынан туған, бірақ өзі яһуди дінін ұстанбаған.) 1916 жылы Александр республикалық қарсыласы Д. В. Дэвисті бар болғаны 572 дауыспен жеңіп, Айдахо тарихындағы ең тартысты губернаторлық сайлауда жеңіске жетті.
In 1908, Alexander was declared the Democratic nominee for governor in a bitterly contested nomination process which required intervention by the Idaho Supreme Court. However, he was defeated in the general election by Republican nominee James H. Brady. Alexander was offered the nomination again in 1910, but declined due to poor health. In 1914, Alexander entered the gubernatorial race on a platform strongly supporting prohibition and limited government spending. Alexander won the general election with a 44% plurality against Republican incumbent John M. Haines thanks, in part, to a misappropriation scandal in the state treasurer's office that dogged the Republican ticket. He thus became the first observant Jew to be elected governor of a U. S. state. (Washington Bartlett, governor of California in 1887, had a Jewish mother but did not practice Judaism himself .) In 1916 Alexander was re elected over his Republican opponent D. W. Davis by only 572 votes, the closest gubernatorial election in Idaho history.
Қызмет мерзімі
Александр билікке келгеннен кейін Айдахо штатын құрғақ штат ету жұмысын дереу бастады. Кейінгі жылдары Айдахо штатында тікелей сауда кең таралғанына қарамастан, Александр тыйым салуды ынталы түрде қолдауын жалғастырды. Александрдың басшылығымен бірінші дүниежүзілік соғыс та маңызды мәселе болды. Александр соғыс мақсатына және Панчо Виллаға қарсы Мексика экспедициясына штаттық милиция әскерлерін жіберді, сондай-ақ Айдахоны қорғау үшін штаттық гвардияны (Айдахо мемлекеттік гвардиясы) қызметке шақырды. Осы кезеңде Айдахо штатында кең таралған антигермандық ахуалға қарамастан, Александр қазіргі Германияда туғанына қарамастан, патриот емес деп ешқашан ойламады.
Upon taking office, Alexander set to work immediately on making Idaho a dry state. Alexander continued to be an ardent prohibition supporter even though bootlegging became common practice in Idaho in the ensuing years. World War I was another central issue during Alexander's administration. Alexander pledged state militia troops to both the war cause and to the Mexican Expedition against Pancho Villa and ordered a home guard (Idaho State Guard) into service to protect Idaho. Despite rampant anti German hysteria in Idaho during the period, Alexander himself was never thought of as unpatriotic, even though he was born in present day Germany.
Кейінгі жылдар
1918 жылы Александр қайта сайлануға түспеді. 1922 жылы ол қайтадан губернаторлыққа демократтардың үміткері болды, бірақ бұрынғыдай қарқынмен үгіт-насихат жүргізе алмады. Сол жылы Александр жалпы сайлауда республикашыл Чарльз К. Мур және прогрессивтік Х. Ф. Сэмюэлстің артынан үшінші орынға табан тіреді. 1920 жылдары Александр Айдахо штатының Демократиялық партиясында спикер және Демократиялық ұлттық съездерге делегат ретінде белсенді қызмет етті.
Alexander did not run for re election in 1918. He was the Democratic nominee for governor again in 1922, but was not able to campaign as vigorously as he had before. That year, Alexander finished third in the general election behind Republican Charles C. Moore and Progressive H. F. Samuels. Throughout the 1920s, Alexander remained active with the Idaho Democratic Party as a speaker and delegate to Democratic National Conventions.
Жеке өмір
1876 жылы Александр Германиядан келген, яһуди дініне кірген христиан иммигранты Хелена (туған есімі Хедвиг) Кастнерге (1853-1949) үйленді. Олардың Леха Александр Спиро (1885-1979) атты қызы болды. Демократтар үшін ол соңғы рет 1931 жылғы 29 желтоқсанда, Бойзеде қайтыс болуына бір апта жетпегенде халық алдында пайда болды. Александр мен оның әйелі Бойзедегі Моррис Хилл зиратында жерленген.
In 1876, Alexander married Helena (née Hedwig) Kaestner (1853–1949), a Christian immigrant from Germany who converted to Judaism. Together, they had a daughter, Leha Alexander Spiro (1885–1979). He made his last public appearance for the Democrats on December 29, 1931, less than a week before his death in Boise. Alexander and his wife are buried in Morris Hill Cemetery in Boise.