Кіріспе

Лондондағы тарихи сауда ғимараты; 1571 жылы салынған, 1844 жылы қайта салынған. Лондондағы Корольдік биржа 16 ғасырда саудагер сэр Томас Грешем, оның факторы Ричард Клоудың ұсынысымен, Лондон қаласының сауда орталығы ретінде құрылды. Жерді Лондон қаласының корпорациясы және Мерсерлердің құрметті компаниясы берді, олар осы күнгейінге дейін бірлесіп иеленеді. Алғашқы іргетасын салтанатты түрде Елизавета I ашып, оған «корольдік» атағын тағайындады. Қазіргі неоклассикалық ғимарат трапеция пішіндес және Корнхилл және Треднейдл көшелерімен шектеледі, олар қаланың ортасындағы Банк түйіскен жерінде бірігеді. Ол Корнхилл округінде орналасқан. Биржа ғимараты екі рет өрттен қирап, содан кейін қайта салынды. Ағымдағы ғимаратты 1840 жылдары сэр Уильям Тайт жобалаған. Бұл жерге шамамен 150 жыл бойы Ллойдтың сақтандыру нарығы орналасқан. Бүгінде Корольдік биржада мейрамханалар мен сәнді дүкендер бар. Дәстүр бойынша, Корольдік биржаның сатыларында белгілі бір корольдік жарлықтар (мысалы, парламентті тарату туралы) херальд немесе жаршы оқып береді. Монархтың қайтысы немесе тақтан бас тартуы және Мұрагерлік кеңесі келесі монархтың таққа отыруын бекіткеннен кейін, Корольдік биржа ғимараты – жаңа монархтың билігін жариялайтын орындардың бірі.

Тарих

Ричард Клау 1562 жылы биржа салуды алғаш ұсынды, ал оның бастапқы дизайны әлемдегі алғашқы мақсатты салынған биржа – Антверпен биржасынан шабыттанды. Антверпендегі ағылшын тәжінің өкілі Томас Грешем осы биржаны жақсы білген, сондай-ақ Амстердам (1611) және Роттердам биржаларының дизайны да оған негізделген. Бұл Ұлыбританияның алғашқы мамандандырылған коммерциялық ғимараты болды, Клау Антверпеннен тас, шифер, ағаш жамылғысы және шыны сияқты материалдарды импорттауды қадағалады, олар үшін ол өзі мыңдаған фунт төледі. Корольдік биржа 1571 жылдың 23 қаңтарында Елизавета I патшайыммен ресми түрде ашылды, ол ғимаратқа корольдік атақ пен алкоголь және құнды заттарды сатуға лицензия берді. 17 ғасырға дейін тек тауарлармен сауда жасалды. Қор брокерлерінің әдепсіз мінез-құлқына байланысты олар Корольдік биржаға кіргеніне рұқсат етілмеді, сондықтан олар Джонатанның кофеханасы сияқты жақын жердегі басқа да мекемелерден жұмыс істеуге мәжбүр болды. Грешемнің алғашқы ғимараты 1666 жылы Лондонның Ұлы өрті кезінде қирады. Оның орнына Эдвард Джарман жобалаған екінші кешен салынды және 1669 жылы ашылды. Онда Оңтүстік Корн Хилл кіреберісінің үстінде биік ағаш мұнара орналасқан, бірақ ол уақыт өте келе тозып, 1821 жылы Джордж Смит жобалаған жаңа тас мұнара мен күмбезбен ауыстырылды. Екінші биржа да 1838 жылдың 10 қаңтарында қызған пештен шыққан өрт салдарынан өртенді, өрт Виндзордан да көрінді. Бұл ғимарат Ллойдтың сақтандыру нарығында пайдаланылды, ол 1838 жылғы өрттен кейін уақытша Оңтүстік теңіз үйіне көшіруге мәжбүр болды.

Қазіргі ғимарат

Үшінші Корольдік биржа ғимараты, қазірге дейін сақталған, сэр Уильям Тит есімді сәулетшінің жобасы бойынша салынды. Ол саудагерлер мен қолөнершілердің шаруашылық жұмыстарын жүргізе алатын орталық ауланы қоршаған төрт қабатты құрылымнан тұрады. 1837 жылы Эдвард И’Ансон жобалаған ішкі жұмыстарда бетон қолданылды – бұл заманауи құрылыс тәсілінің ерте мысалы. Онда Ричард Уэстмакотттың (кіші) жасаған фронтон мүсіндері мен Генри Грисселлдің Регент каналы темір зауытының әсем құйма темір жұмыстары бар. Ғимарат 1844 жылғы 28 қазанда Виктория патшайымы тарапынан ашылды, бірақ сауда 1845 жылғы 1 қаңтарда басталды. Пол Джулиус Рейтер 1851 жылы No. (Номер) 1, Корольдік биржа ғимаратында (Корольдік биржаның қарсы және шығыс жағында) Рейтер ақпарат агенттігін құрды. Кейін ол Флит-стрит көшесіне көшірілді.

Портик және қасбеті

Ғимараттың батыс жағы сегіз коринфтік бағанадан тұратын портикпен жасалған, оның үстінде Ричард Уэстмакотттың (кіші) жасаған он жеті тұлғаны бейнелейтін рельефтік мүсіндері бар тимпан орналасқан. Бұл мүсіндер лондондық саудагерлер мен шетелдік саудагерлерді көрсетеді. Орталық аллегориялық бейне – Сауда, ал оның үстінде Альберт, ханзада-жұбайы Псалом 24 кітабынан таңдаған жазу бар: "Жер және оның құнарлылығы Жаратқанға тиесілі".

Мүсіндер

Орталық аулада екі мүсін тұр. Карл II (Гринлинг Гиббонстың 17 ғасырдың орталық ауласындағы мүсінінен Джон Спиллердің 1792 жылғы көшірмесі) және Мусгрейв Уотсонның 1844 жылғы Королева Елизавета I мүсіні. Карл II мүсіні 1838 жылғы өрттен аман қалды, ол бұрынғы Биржаны қиратқан еді. Елизавета I мүсініне тапсырыс берілді, себебі ол Биржаға "Корольдік" мәртебесін берген монарх болды. Корольдік Биржаның кіреберісінің алдында Артур Уэлслидің мүсіні орналасқан, ол Веллингтонның 1-ші герцогы, сэр Фрэнсис Леггат Чантрейдің соңғы туындысы. Оны құюға қолданылған қола үкімет тарапынан сыйға тартылып, Наполеон соғыстары кезінде алынған француздық зеңбіректерден алынған. Мүсін 1844 жылғы 18 маусымда, Ватерлоо шайқасының жылдығында Саксония королінің қатысуымен ашылды.

Грэшам шыбын-шіркейі

Алтын Грэшам шыбын-шіркейі – Корольдік биржаның желбағы және оның негізін қалаушы сэр Томас Грэшамның туы болған. Аңыз бойынша, шыбын-шіркейдің сыңғырлауы бір кезде тасталып қалған сәбиді табуға көмектескен, ол Грэшам әулетінің алғашқы өкілі және сэр Томас Грэшамның арғы атасы болды. Шыбын-шіркей желбағы 1838 жылғы өрттен құтқарылды және ұзын. Ол көшеден жоғары, Эдвард Джон Дент жасаған сағаты бар сағат мұнарасында орналасқан.

Қоңыраулар

Мұнарада 1844 жылы Уайтчепельдегі Чарльз және Джордж Мерс құйған 15 қоңыраудан тұратын қоңырау жиынтығы бар, оның механизмі «Құдай патшаны сақтасын», «Ескі Англияның қуырылған еті», «Британияны биле!» және 104-ші псаломды ойната алады.

Қазіргі заманғы қолданысы

1982 жылы Корольдік биржа жарамсыз күйде болды – әсіресе, шыны шатыры құлау қаупі төнді. Жаңадан құрылған Лондон халықаралық қаржы фьючерстік биржасы (LIFFE) негізгі жалға алушы болып, сауда алаңы ретінде ауланы пайдаланды, бұл орайда бастапқы ғимараттың құрылысына ешқандай өзгеріс енгізілмеді. Лифф 1991 жылы Кэнон көпіріне көшті. 2001 жылы Корольдік биржа (ішкі және аула) қайтадан кең ауқымда жаңартылды, бұл жолы сәулетшілер Aukett Fitzroy Robinson осы жұмысты жүзеге асырды. Жұмысқа ғимараттың негізін қалпына келтіру, екі қабатты кеңсе кеңейтімдерін салу және ауланың үстіндегі шатырды ауыстыру кірді. Корольдік биржаның шығыс кіреберісіне жақын далада екі мүсін орнатылған: біреуі – Пауль Юлиус Ройтер, ол осы жерде жаңалықтар агенттігін құрған, екіншісі – Джордж Пибоди, ол Пибоди қоры мен J. P. Morgan & Co. компаниясына айналған бизнесті құрған. 2013 жылы Anglo Irish Bank Корольдік биржаны жалға алу құқығын канадалық жылжымайтын мүлік компаниясы Oxford Properties-ке сатты. Жер 104 жылға жалға берілетіні туралы хабарланды. Онтарио муниципалды қызметкерлері зейнет қорына қарасты Oxford Properties Group бөлімшесі сауда орталығын 86,5 миллион фунт стерлингке сатып алды. 2022 жылдың қазанында Ardent UK Oxford Properties Group-тан Exchange-тің бөлшек сауда бөлігін шамамен 50 миллион фунтқа сатып алды.