Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қорғасын сульфидінің табиғи минералды түрі
Natural mineral form of lead sulfide
Галена, сонымен қатар қорғасын жылтыры деп аталады, қорғасын(II) сульфидінің (PbS) табиғи минералды түрі болып табылады. Ол қорғасынның ең маңызды кені және күмістің маңызды көзі. Галена – сульфидті минералдардың ең көп және кең таралған түрлерінің бірі. Ол көбінесе октаэдр пішіндерін көрсете отырып, текше кристалдық жүйеде кристалданады. Ол көбінесе сфалерит, кальцит және флюорит минералдарымен қатар табылады.
Galena, also called lead glance, is the natural mineral form of lead(II) sulfide (PbS). It is the most important ore of lead and an important source of silver. Galena is one of the most abundant and widely distributed sulfide minerals. It crystallizes in the cubic crystal system often showing octahedral forms. It is often associated with the minerals sphalerite, calcite and fluorite.
Пайда болуы
Галена – ежелгі заманнан бері қолданылып келе жатқан қорғасынның негізгі рудасы, себебі галенадан қарапайым ағаш отында қорғасынды балқытуға болады. Галена көбінесе гидротермальдық тамырларда сфалерит, маркасит, халькопирит, керуссит, англезит, доломит, кальцит, кварц, барит және флюоритпен қатар табылады. Сондай-ақ, ол төмен температуралы қорғасын-мырыш кен орындарында, әсіресе әктас жатақтарында сфалеритпен бірге кездеседі. Шамалы мөлшерде контакттық метаморфтық аймақтарда, пегматиттерде және шөгінді тау жыныстарында таралады. Кейбір кен орындарында галена құрамында 0,5%-ға дейін күміс болады, бұл күміс түсетін табыс қорғасын рудасынан әлдеқайда артық. Осындай кен орындарында күмістің айтарлықтай мөлшері күміс сульфиді минералдық фазалары түрінде немесе галена құрылымындағы қатты ерітіндідегі күміс ретінде кездеседі. Мұндай күміс қосылған галеналар күміс рудасының маңызды көзі болып саналады. Күміс бар галена көбінесе гидротермальдық текті; қорғасын-мырыш кен орындарындағы галенада күміс азырақ болады. Австралиядағы галенаның көп бөлігі 1680 миллион жыл бұрын пайда болған гидротермальдық кен орындарында табылады, олар кейіннен күшті метаморфозға ұшыраған. Great Laxey Mine, Isle of Man кенінен алынған галенаның ең ірі құрастырылған кубооктаэдр кристаллы өлшемі .
Galena is the main ore of lead, used since ancient times, since lead can be smelted from galena in an ordinary wood fire. Galena typically is found in hydrothermal veins in association with sphalerite, marcasite, chalcopyrite, cerussite, anglesite, dolomite, calcite, quartz, barite, and fluorite. It is also found in association with sphalerite in low temperature lead zinc deposits within limestone beds. Minor amounts are found in contact metamorphic zones, in pegmatites, and disseminated in sedimentary rock. In some deposits the galena contains up to 0.5% silver, a byproduct that far surpasses the main lead ore in revenue. In these deposits significant amounts of silver occur as included silver sulfide mineral phases or as limited silver in solid solution within the galena structure. These argentiferous galenas have long been an important ore of silver. Silver bearing galena is almost entirely of hydrothermal origin; galena in lead zinc deposits contains little silver. Most galena in Australia is found in hydrothermal deposits emplaced around 1680 million years ago, which have since been heavily metamorphosed. The largest documented crystal of galena is composite cubo octahedra from the Great Laxey Mine, Isle of Man, measuring .
Маңыздылық
Галлена – АҚШ Канзас, Миссури және Висконсин штаттарының ресми мемлекеттік минералы. Галлена, Канзас, Галлена, Иллинойс және Галлена, Алясканың бұрынғы кеншілер қалалары осы минерал кен орындарының құрметіне аталған.
Galena is the official state mineral of the U. S. states of Kansas, Missouri, and Wisconsin; the former mining communities of Galena, Kansas, Galena, Illinois, and Galena, Alaska take their names from deposits of this mineral.
Құрылымы
Галена сегіз қырлы позицияда металл иондары бар сегіз қырлы сульфидтер тобына жататын минерал, мысалы, темір сульфиді пиротит және никель арсениді николит. Галена тобы оның ең көп кездесетін мүшесінің атымен аталады, сондай-ақ манганийлі алабандит және нинингерит сияқты басқа изометриялық мүшелерді де қамтиды.
Galena belongs to the octahedral sulfide group of minerals that have metal ions in octahedral positions, such as the iron sulfide pyrrhotite and the nickel arsenide niccolite. The galena group is named after its most common member, with other isometric members that include manganese bearing alabandite and niningerite.
Қолданылуы
Галенаның ең көне қолданылуларының бірі – кохль, қазір қорғасынға улану қаупіне байланысты улы деп саналатын көзге жағылатын косметикалық құрал. Ежелгі Египетте бұл шөлдің күн сәулесінің шағылысуын азайту және аурудың таратушысы болатын шыбызбаларды қорғау үшін көздің айналасына жағылған. Колумбияға дейінгі Солтүстік Америкада галенаны жергілікті халықтар әшекейлік бояулар мен косметиканың құрамына қосып пайдаланған және АҚШ-тың шығыс бөлігінде кеңінен саудалаған. Галенаның іздері бүгінгі Иллинойс штатындағы Кинкейд үйінділеріндегі Миссисипи қаласынан жиі табылады. Бұл жерде қолданылған галена Миссуридің оңтүстік-шығысы мен орталық бөлігіндегі, сондай-ақ Жоғарғы Миссисипи аңғарындағы кен орындарынан алынған. Галена – шамамен 0,4 эВ болатын тар жолақты жартылай өткізгіш, ол алғашқы сымсыз байланыс жүйелерінде қолданылған. Ол кристаллды радио қабылдағыштарда кристалл ретінде пайдаланылды, онда ол радиосигналдарды анықтау үшін айнымалы токты түзетуге қабілетті нүктелік контактты диод ретінде қолданылды. Галена кристаллы "мысық мұрты" деп аталатын жіңішке сыммен қолданылған. Қазіргі кезде галена негізінен құрамындағы минералдарды алу үшін қолданылады. Күмістен басқа, ол қорғасынның ең маңызды көзі болып табылады, мысалы, қорғасын-қышқыл аккумуляторларында қолданылады.
One of the oldest uses of galena was produce kohl, an eye cosmetic now regarded as toxic due to the risk of lead poisoning. In Ancient Egypt, this was applied around the eyes to reduce the glare of the desert sun and to repel flies, which were a potential source of disease. In pre Columbian North America, galena was used by indigenous peoples as an ingredient in decorative paints and cosmetics, and widely traded throughout the eastern United States. Traces of galena are frequently found at the Mississippian city at Kincaid Mounds in present day Illinois. The galena used at the site originated from deposits in southeastern and central Missouri and the Upper Mississippi Valley. Galena is a semiconductor with a small band gap of about 0.4 eV, which found use in early wireless communication systems. It was used as the crystal in crystal radio receivers, in which it was used as a point contact diode capable of rectifying alternating current to detect the radio signals. The galena crystal was used with a sharp wire, known as a "cat's whisker", in contact with it. In modern times, galena is primarily used to extract its constituent minerals. In addition to silver, it is the most important source of lead, for uses such as in lead acid batteries.