Кіріспе
Хосе Марсело Салас Мелинао (; 1974 жылғы 24 желтоқсанда туған), "Матадор" (гол соққан мерекелеріне байланысты), "Эль Феномено" және "Шилено" деген лақап аттармен танымал, – шабуылшы ретінде ойнаған чилилік бұрынғы футболшы. Салас Чили тарихындағы ең үздік шабуылшы деп есептеледі. 1990-жылдар мен 2000-жылдарда Чили университеті, Ривер Плейт, Лацио және Ювентус сияқты клубтарда өзгеше көзге түсті. Ол Чили құрамасының капитаны және барлығы 45 гол соққан ең көп гол соққан ойыншы болды: Чили ұлттық футбол құрамасы сапында 37 гол (әлем чемпионаттарында 4, әлем чемпионатына іріктеу кезеңдерінде 18 және жолдас матчтарда 15) және Чили Олимпиадалық футбол құрамасында 8 гол. Ол Чили, Аргентина және Италияда ойнап, қосылған әр клубпен бірге жүлделер жеңіп алды. IFFHS оны 20-ғасырдың 31-ші жақсы оңтүстік американдық футболшысы, 20-ғасырдың 19-шы жақсы оңтүстік американдық шабуылшысы және 1990-жылдардың 3-ші жақсы оңтүстік американдық шабуылшысы деп атады (бразилиялық футболшылар Роналду мен Ромариомен бірге үштікті құрады). 1997 жылы ол "дүниедегі ең жақсы орталық шабуылшы" (Роналду мен Габриэль Батистутадан кейін) ретінде 3-орын алды және 1998 және 1999 жылдары RSS жүлдесіндегі "Жылдың үздік футболшысы" номинациясында "Ең жақсы орталық шабуылшы" санатында 5-орын алды. 1997 жылы Оңтүстік Американың үздік футболшысы атанды. Күшті және жанкешті шабуылшы, жақсы техникасы бар, сол аяғымен шеберлікпен ойнайтын және әуеде де жақсы қабілеттерімен танымал Салас мансабы бойында көптеген голдар соқты. 1996 және 2001 жылдар аралығында ол әлемдегі ең жақсы шабуылшылардың бірі саналды, көбінесе Роналду мен Габриэль Батистутамен салыстырылды. Салас Чили университеті тарихындағы ең ұлы ойыншылардың бірі, Аргентинаның "Ривер Плейт" футбол командасының символы және "Лацио" тарихындағы ең ұлы шетелдік ойыншылардың бірі болып саналады. Ол 1998 жылы Францияда өткен ФИФА әлем чемпионатында Чили құрамасының құрамында төрт матчта төрт гол соқты, командасын турнирдің екінші кезеңіне жеткізді. Сонымен қатар, Салас Чили ұлттық футбол құрамасы сапында екі Копа Америка турнирінде ойнап, командасына 1999 жылғы турнирде төртінші орынға қол жеткізуге көмектесті. Қазіргі уақытта футболшы ретінде зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол спортпен байланысын үзбеді, 2013 жылдың мамыр айынан бастап "Депортс Темуко" клубының президенті болып табылады (бұл клуб сол күні оның 2008 жылдан 2013 жылдың сәуір айына дейін меншігінде болған "Унион Темуко" клубын сіңіріп алды). Қазіргі уақытта клуб Чилидің екінші дивизионында, "Примера Б"-да ойнап тұр.
José Marcelo Salas Melinao (; born 24 December 1974), nicknamed Matador (due to his goalscoring celebrations), El Fenómeno and Shileno, is a Chilean former footballer who played as a striker. Salas is considered the best striker in the history of Chile. He stood out during the 1990s and 2000s in clubs such as Universidad de Chile, River Plate, Lazio and Juventus. He was the captain of the Chile national team and the top scorer – scoring 45 goals in total: 37 goals for the Chile national football team (4 in World Cups, 18 in World Cup qualification processes and 15 in friendlies) and 8 goals with the Chile Olympic football team. He played in Chile, Argentina and Italy, winning titles with each club he joined. The IFFHS ranked him as the 31st best South American player of the 20th century, the 19th best South American forward of the 20th century and the 3rd best South American forward of the 1990s (integrating the podium with Brazilians players Ronaldo and Romário). In 1997 he ranked 3rd as the "best centre forward in the world" (after players Ronaldo and Gabriel Batistuta) and he was ranked 5th in the "Best Centre Forward" category in the RSS Award for the best footballer of the year, in 1998 and 1999. He was also named the South American Footballer of the Year in 1997. A powerful and tenacious forward, with good technique, who was well known for his deft touch with his left foot, as well as his aerial ability, Salas had a prolific goalscoring record throughout his career. Between 1996 and 2001 he was considered one of the best forwards in the world, often compared to Ronaldo and Gabriel Batistuta. Salas is considered one of the greatest players in the history of Universidad de Chile, an icon for the football team River Plate of Argentina, and one of the greatest foreign players in Lazio's history. He played for the Chile national football team at the 1998 FIFA World Cup in France, where he scored four goals in four matches, leading his team to the second round of the competition. Additionally, Salas played for the Chile national football team at two Copa América tournaments, helping his team to reach fourth place in the 1999 edition of the tournament. Currently, after his retirement as a football player, he has continued linked to the sport, being since May 2013 the president of Deportes Temuco (a club that on that date absorbed Unión Temuco, owned by him from 2008 to April 2013). The club is now in 2nd division of Chile, the Primera B.
Чили университеті
Темукода туған Салас, әкесі оны Сантьяго қаласына «Универсидад де Чили» командасына қосу үшін әкелгенге дейін «Депортс Темуко» жастар құрамасында ойнады. 1993 жылы «Универсидад де Чили» командасына қосылып, 1994 жылғы 4 қаңтарда «Кобрелоаға» қарсы матчта дебют жасады. Соңында, Салас Ұлттық стадионда «Коло Колоға» қарсы ойында бекінді, онда 4:1 есебімен жеңіске жетіп, хет-трик авторы атанды. Оның тамаша ойыны университет жанкүйерлеріне оны «Матадор» деп атауға себеп болды, себебі ол шешім қабылдағанда салқынқанды болды, сондай-ақ Аргентиналық «Los Fabulosos Cadillacs» музыкалық тобының осы аттас әнінен шабыт алды, ол сол кезде Латын Америкасында танымал болды. Осы кезде ол гол соққандағы ерекше әдетін қалыптастырды: бір аяғын төменге қойып, басын иіп, оң қолын созып, бас бармағын аспанға бағыттады. 1994 және 1995 жылдары командаға қатарынан екі титул жеңуге көмектескен Салас «Универсидад де Чили» командасының маңызды ойыншысы болды, өйткені ол екі маусымда да команданың үздік мергені атанды (бірінші маусымда 27 гол, екінші маусымда 17 гол). Ол 76 гол соғып, оның ішінде 1996 жылғы «Копа Либертадорес» турнирінде жарқын өнер көрсетті.
Плата өзені
1996 жылы Салас Аргентинаға көшіп, Аргентинаның бірінші лигасының "Ривер Плейт" командасында ойнады. 30 қыркүйекте 1996 жылы "Бомбонера" стадионында "Бока Хуниорс" клубына қарсы өткен матчта ол алғашқы голын соқты. 1996 жылдан 1998 жылға дейін Салас 67 ойында 31 гол соқты, "Ривер" клубына 1996 жылғы "Апертура" турнирін жеңуге көмектесті (ол "Велес Сарсфилд" клубымен 3:0 есебімен жеңіске жетіп, екі гол соқты, бұл оларды чемпион етті), 1997 жылғы "Клаусура", 1997 жылғы "Апертура" (ол "Аргентинос Хуниорс" клубына қарсы титул үшін шешуші голды соқты) және 1997 жылғы "Суперкубок Либертадорес" турнирлерін жеңуге көмектесті, финалда "Сан-Паулу" клубына қарсы екі гол соқты, бұл "миллионерлер" клубына кубокты әкелді. Сонымен қатар, ол Аргентинадағы маусымның үздік футболшысы және 1997 жылы Оңтүстік Американың үздік футболшысы деп танылды. Бұл жетістіктері Аргентинада оның есімін шетелде туған ең үздік ойыншылардың бірі ретінде қалыптастырды, оған "Эль Шилено (sic) Салас" деген лақап ат берілді. Аргентиналық команда оның трансферін 30 000 000 АҚШ долларына бағалады, себебі Англияның "Манчестер Юнайтед" футбол клубы (баптырушы Алекс Фергюсон Эрик Кантонаның зейнетке шығуына байланысты Роналду мен Марсело Салас сияқты қасиеттері бар ойыншы іздеді, Фергюсон Саласқа қол қою үшін 14 000 миль сапар шекті, бірақ "Ривер Плейт" оны сатудан бас тартты), сондай-ақ Италия мен Испанияның ірі клубтары оны өздеріне шақыруға ниет білдірді.
Лацио
1998 жылдың 1 ақпанында Аргентинада және Чили ұлттық футбол құрамасындағы сәтті өнер көрсеткені үшін, ол Италияның «SS Лацио» клубына 20,5 миллион АҚШ долларына сатылды. Бұл сол кездегі тарихтағы ең қымбат трансфер болды, Роналду, Ривальдо және Денилсоннан кейін (тиісінше Италияның «Интер Милан» клубына, Испанияның «Барселона» және «Бетис» клубтарына). Салас Италияда бес жыл ойнады: үш жыл «SS Лацио» (1998–2001) клубында. Ол 1973–1974 маусымнан бері «Scudetto» жеңбеген «Лацио» командасының жаңаруына үлкен үлес қосты. 1998 жылдың 12 тамызында «Лацио» сапында алғаш рет алаңға шығып, УЕФА Чемпиондар Лигасының чемпионы, испандық «Реал Мадрид» клубына қарсы «Тереза Эррера» кубогында ойнады, онда командасының екінші голын соқты. Оның ресми дебюті «Supercoppa italiana» турнирінде болды, онда командасы 1998 жылдың 29 тамызында «Ювентус» клубын 2:1 есебімен жеңіп, турнир жеңімпазы атанды. Салас командада болғанда, 25 жылдан кейін итальяндық футболдағы табыс бүкіл Италия астанасына оралды. Ол «Лацио» сапында Серия А-дағы алғашқы голын бірнеше күннен кейін «Интер Милан» клубына қарсы соқты. «Лацио» сапында ол Серия А (Салас команданың 12 голымен ең үздік мергені), Италия кубогы, екі «Supercoppa Italiana», «UEFA Кубок иелерінің кубогы» және «UEFA Суперкубогы» жеңіп алды, соңғысындағы ойынның жалғыз голын соқтырып, «Манчестер Юнайтед» клубын 1:0 есебімен жеңді. Салас тез арада «Лацио» жанкүйерлерінің сүйіктісіне айналды, оған жанкүйерлер әндер арнады, ең танымал әні: «Matador, Matador, che ce frega de Ronaldo noi c'avemo er Matador» (Матадор, Матадор, бізге Роналдудың не қажеті бар, бізде Матадор бар). «Манчестер Юнайтед», «Челси», «Арсенал», «Ливерпуль», «Барселона», «Парма», «AC Милан» және «Интер Милан» сияқты ірі футбол клубтарының 30 миллион АҚШ доллары тұратын ұсыныстарын қабылдамағаннан кейін, ол «Реал Мадрид» клубымен келіссөздер жүргізіп, Зинедин Зиданмен бірге 2001 жылғы екі маңызды трансфердің бірі болуға тырысты. Алайда, трансфер сәтті аяқталмады, себебі испан клубы Зиданды сатып алуға жұмсаған сома тым жоғары болды. Соңында, сол жылы ол «Ювентус» клубына өтті, клуб оған 25 миллион еуро (28,5 миллион АҚШ доллары) төледі, бұл сол кезде чилилік футболшының ең қымбат трансфері еді.
Ювентус
2001 жылы ол 55 миллиард лираға (белгілі бір айырбас бағамы бойынша 28,5 миллион евро; 22 миллиард лира қолма-қол ақша және Дарко Ковачевич) «Ювентус» клубына ауыстырылды. Туриндегі ойыны Серия А турнирінде «Болоньямен» өткен матчта оң тізесінің алдыңғы крест тәсілдес байламшасының (АТЖ) жыртылуына байланысты қысқарып қалды. Салас мансабындағы ең қиын кезеңді осы кезде бастан өткерді; жарақаттар, соның ішінде тізе бунағымен байланысты мәселелер оның ойынға қатысуын шектеді, нәтижесінде ол бар болғаны 26 матчта ойнап, тек 4 гол соқты.
Ривер-Плейтке қайта оралу
«Ювентус» оны «Манчестер Юнайтед», «Челси», «Ливерпуль», «Барселона», «А.С. Милан» және «Спортинг Лиссабон» сияқты жоғары деңгейдегі еуропалық клубтарға (жас Криштиану Роналдуға алмасу шартымен) трансферлеуге тырысқаннан кейін, 2003 жылы ол қайтадан «Ривер Плейт» клубына жалға берілді. Жас жанкүйерлер тарапынан «Санкт-Матадор» деп мақталып, Салас сол жылы өткен Копа Судамериканада ерекше көзге түсті, бірақ Перудың «Сьенсиано» командасына қарсы финалда, бірінші ойында 3:3 есебімен теңестіргеніне қарамастан, өз командасының жеңіліске ұшырауына тосқауыл қоя алмады. Дегенмен, ол кейін жаңа құрметке ие болды: 2004 жылғы Клаусура. Бір жыл өткен соң, ол «Ривер Плейт» клубының 2005 жылғы Копа Либертадорес турнирінің жартылай финалына жеткеніне көмектесті, «Лига де Кито» командасына қарсы хет-трик жасады. «Ривер Плейт» клубындағы екінші өтетін кезеңінде Салас 43 ойында 17 гол соқты. Марсело Салас – Анхель Лабруна, Энцо Франческоли, Рамон Диас, Норберто Алонсо, Убальдо Филол және Амадео Карризо сияқты «Ривер Плейт» тарихындағы ең ұлы ойыншылардың бірі саналады. Сонымен қатар, ол «Мильонариос» командасының капитандық белгісін таққан санаулы шетелдік футболшылардың бірі болды.
Чили университеті
2004 және 2005 жылдар аралығында ол Испанияның «Барселона» және Италияның «Интер» клубтарынан, соның ішінде Еуропалық футболға оралу туралы ұсыныстар алды. 2005 жылдың шілде айының соңында «Ювентустан» уақытша келісімшарт бойынша туған командасы «Universidad de Chile» клубына қайта оралатыны расталды. Салас 2008 жылдың 28 қарашасында 33 жасында карьерасын аяқтайтынын жариялады. Бұл жариялау «Universidad de Chile» командасы 23 қарашадағы ойында Ұлттық стадионда «Cobreloa» клубын Саластың екі голының арқасында 3:2 есебімен жеңгенге дейін болды.
Зейнеткерлік
Салас өзінің соңғы ойынын 2 маусым 2009 жылы өткізді. Шақырылған ойыншылардың ішінде 1993–1996 жылдардағы Чили университеті, Ривер Плейт, Ювентус командаларымен бірге ойнаған достары, сондай-ақ Чилидің Франция-98 әлем чемпионаты құрамасының мүшелері де болды. Оны күштеп қолдауға 60 мыңнан астам адам келді. Екі команда үшін де ойнап, ол үш гол соқты.
Жеке өмір
Ол бұрынғы Чили футболшысының күйеу баласы, өйткені оның әйелі Каролина Мессен Серхионың қызы. Оның анасының тегі Мелинао, мапудунгун тілінде "төрт арыстан" деген мағына береді.
Құрметтеулер
2004 жылы Аргентинаның «Ривер Плейт» клубы Марсело Салас есімін «Матадор» бейнесіндегі портретімен Монументаль де Нуньес стадионының шешіну бөлмелерінде құрметтеді және оның есімін мәңгі есте қалдырды, осылайша ол клуб тарихындағы ең көрнекті кумирлердің қатарына енді. Сондай-ақ 2009 жылы Аргентина клубының мұражайы ашылғанда Марсело Саластың голдары бейне және суреттер арқылы көрсетілді (1996 жылғы Апертура, 1997 жылғы Клаузура, 1997 жылғы Апертура, 1997 жылғы Суперкопа Судамерикана және тағы басқалары), сонымен қатар Марсело Салас «Ривер Плейт» сапында ойнаған кезде киген жейделері мен буттары да қойылды. 2013 жылы Марсело Салас 1998 жылдың 11 ақпанында Англия – Чили матчындағы «көрнекті ойыны» үшін Уэмбли стадионында Англия Футбол Федерациясының құрметіне ие болды. Осы матчтағы оның бірінші голы аталған стадионның мұражайында Уэмбли стадионы тарихындағы ең жақсы голдардың бірі ретінде көрсетілген.