Кіріспе

Цифрлық желіде екі түйін байланыс құру алдында желі арқылы канал орнатады. Схемалық коммутация – екі желі түйіні байланыс орнатқанға дейін желі арқылы арналған байланыс каналын (схемасын) құратын телекоммуникациялық желіні іске асыру әдісі. Бұл схема каналдың толық енін қамтамасыз етеді және байланыс сеансының барлық уақытында қосылып тұрады. Схема түйіндердің электр тізбегі арқылы физикалық түрде қосылғандай жұмыс істейді. Схемалық коммутация аналогты телефон желілерінде пайда болған, онда желі телефон қоңырауының соңына дейін екі телефон арасында арнайы тізбек құрады. Бұл қазіргі заманғы цифрлық желілерде қолданылатын хабар алмасу және пакеттік коммутациядан өзгеше, онда коммутациялық орталықтар арасындағы магистральдық желілер арналған тізбектерсіз көптеген түйіндер арасында деректерді дерек пакеттері түрінде тасымалдайды.

Сипаттама

Контурлы коммутациялық желілердің ең айқын мысалы – ерте заманғы аналогты телефон желісі. Бір телефоннан екіншісіне қоңырау шалғанда, телефон станцияларындағы коммутаторлар екі телефон арасында қоңыраудың барлық уақытында үздіксіз сымдық тізбек құрайды. Контурлы коммутацияда біт кешігуі қосылым барысында тұрақты болады (пакеттік коммутациядан өзгеше, онда пакеттер кезектері әртүрлі және ықтимал шексіз ұзақ пакеттерді жіберу кешігуіне себеп болуы мүмкін). Бәсекелес пайдаланушылар тізбекті бұза алмайды, себебі тізбек босатылып, жаңа қосылым орнатылғанға дейін ол басқа шалушылардан қорғалады. Нақты байланыс болмаса да, арна сақталады және басқа пайдаланушылардан қорғалады. Контурлы коммутация көбінесе дауыстық тізбектерді қосу үшін қолданылса да, екі қатысушы немесе түйін арасындағы арнайы жол тұжырымын дауыс емес сигналдарға да қолдануға болады. Контурлы коммутацияны пайдаланудың артықшылығы – ол пакеттерге байланысты қосымша шығындарсыз үздіксіз беруді қамтамасыз етеді, соның арқасында қолданыстағы өткізу қабілеті толыққанды пайдаланылады. Бір кемшілігі – бұл салыстырмалы түрде тиімсіз болуы мүмкін, себебі қосылымға кепілденген бос қуатты сол желідегі басқа қосылымдар пайдалана алмайды. Сонымен қатар, тізбек үзілсе, қоңырау шалу мүмкін болмайды немесе үзіліп қалады.

Шақыру

Шақыруды орнату және басқару (және басқа әкімшілік мақсаттар үшін) үшін соңғы нүктеден желіге арналған жеке сигналдық арнаны пайдалану мүмкін. ISDN – мұндай қызметтердің бірі, ол жеке сигналдық арнаны пайдаланады, ал қарапайым ескі телефон қызметі (POTS) пайдаланбайды. Желі арқылы қосылымды орнату және оның барысын бақылау, сондай-ақ оны аяқтау әдісі де жеке басқару арнасын пайдалана алады, мысалы, телефон станциялары арасындағы байланыста CCS7 пакеттік коммутациялық сигнал беру протоколы қолданылып, шақыруды орнату және басқару туралы ақпарат жіберіледі, ал нақты схема деректерін тасымалдау үшін TDM пайдаланылады. Телефон станцияларының алғашқы үлгілері схемалық коммутацияның жақсы мысалы болды. Абонент оператордан басқа абонентке қосылуды сұрайды, тіпті егер ол бір станцияда болса немесе басқа станция арқылы қосылса, сонда да екінші оператор қатысады. Нәтижесінде, екі абоненттің телефондары қоңырау соққан кезде физикалық электрлік байланыс арқылы байланысады. Қосылым үшін қолданылған мыс сым бір уақытта басқа қоңырауларды тасымалдау үшін қолданылмайды, тіпті абоненттер сөйлеспесе де, желі үнсіз болса да.

Баламалар

Сұлбалы коммутацияда маршрут және оған байланысты өткізу қабілеті бастапқы нүктеден түмен нүктеге дейін резервтеледі, бұл сұлбалы коммутацияны салыстырмалы түрде тиімсіз етеді, өйткені сыйымдылық қосылым үнемі қолданыста болсын болмасын резервтеліп тұрады. Сұлбалы коммутация хабар алмасумен және пакеттік коммутациямен қарама-қарсы. Бұл екі әдіс деректерді беру желілеріндегі қалыпты жағдайларда бірнеше байланыс сеансы арасында қол жетімді желілік өткізу қабілетін тиімдірек пайдалана алады. Хабар алмасу хабарларды толығымен, бір ретте бір қадаммен, яғни бүкіл хабарды сақтап, жіберу арқылы маршруттайды. Пакеттік коммутация берілуге тиіс деректерді желі арқылы тәуелсіз түрде берілетін пакеттерге бөледі. Желілік байланыстар бір уақытта бір байланыс сеансына арналудың орнына, бірнеше бәсекелес байланыс сеанстарынан келген пакеттермен бөліседі, нәтижесінде сұлбалы коммутациямен қамтамасыз етілетін қызмет сапасының кепілдігі жоғалады. Пакеттік коммутация қосылымға бағытталған немесе қосылымсыз байланыс негізінде болуы мүмкін. Яғни, виртуалды тізбектер немесе дерекграммалар негізінде. Виртуалды тізбектер сұлбалы коммутацияны имитациялайтын пакеттік коммутация технологиясын пайдаланады, яғни кез келген пакеттер жіберілмес бұрын байланыс орнатылады және пакеттер ретімен жеткізіледі. Қосылымсыз пакеттік коммутация берілуге тиіс деректерді желі арқылы тәуелсіз түрде берілетін пакеттерге, дерекграммаларға бөледі. Әрбір дерекграмма өзінің түмен нүктесімен және байланысты пакеттерді реттеу үшін реттік нөмірімен таңбаланады, бұл пакеттің түмен нүктесіне жетуіне көмектесетін арнайы маршруттың қажеттілігін болдырмайды. Әрбір дерекграмма өздігінен жіберіледі және әрқайсысы әртүрлі маршрутпен бағытталуы мүмкін. Түмен нүктесінде бастапқы хабарлама пакет нөміріне сәйкес қайта реттеледі, бастапқы хабарламаны қайта жасайды. Нәтижесінде, дерекграммалық пакеттік коммутация желілері тізбек құруды қажет етпейді және көптеген түйіндер жұбының бір арнада бір мезгілде байланысуына мүмкіндік береді. Бір физикалық өткізгіш арқылы бірнеше телекоммуникациялық байланыстарды мультиплекстеу ұзақ уақыттан бері мүмкін болды, бірақ мультиплекстелген байланыстың әрбір арнасы бір уақытта бір қоңырауға арналды немесе қоңыраулар арасында бос тұрды.