Кіріспе
Америка мектептерінде өткізілетін географиялық сайыс National Geographic GeoBee (2001 жылдан 2018 жылға дейін National Geographic Bee деп аталды, сонымен қатар Nat Geo Bee деп те аталды) – Ұлттық географиялық қоғамның демеушілігімен жыл сайын өткізілетін географиялық жарыс. 1989 жылдан 2019 жылға дейін жыл сайын ұйымдастырылатын бұл жарысқа АҚШ мектептеріндегі төртінші сыныптан сегізінші сыныпқа дейінгі оқушылар қатыса алатын. Ұлттық деңгейдегі қатысушылар АҚШ-тың барлық елу штатынан, барлық аумақтарынан, Қорғаныс министрлігіне қарасты мектептерден (DoDDS) және Колумбия округінен келді. National Geographic Bee финалын алғашқы 25 жыл бойы (1989–2013) «Қорқыт!» телешоуының жүргізушісі Алекс Требек жүргізді. 2013 жылғы National Geographic Bee кезінде Требек финалды жүргізудегі соңғы жылының 2013 жыл екенін хабарлады. Келесі жылы жаңалықтарды жеткізуші Соледад О'Брайен оның орнын басып, 2014 және 2015 жылдары жарысты жүргізді. О'Брайеннен кейін Мо Рокка келді, ол 2016 жылдан бастап 2019 жылғы соңғы жарысқа дейін жүргізуші болды. 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан жарыс тоқтатылды. 2021 жылғы жарыс та мектептерден тіркелгендердің саны 75 пайызға төмендегеннен кейін күштен тоқтатылды. Кейіннен Ұлттық географиялық қоғам Bee жарысының «жаңа, трансформациялық және инновациялық географиялық білім беру мүмкіндіктеріне орын беру үшін тоқтатылғанын» мәлімдеді, онда әлемнің түкпір-түкпірінен келген оқушылар тең дәрежеде қатыса алады.
The National Geographic GeoBee (called the National Geographic Bee from 2001 to 2018, also referred to as the Nat Geo Bee) was an annual geography contest sponsored by the National Geographic Society. The bee, held annually from 1989 to 2019, was open to students in the fourth through eighth grades in participating schools from the United States. The entities represented at the national level came from all fifty U. S. states, all the territories, the Department of Defense Dependents Schools (DoDDS), and the District of Columbia. The National Geographic Bee Finals were moderated by Jeopardy! host Alex Trebek for its first 25 years (1989–2013). At the 2013 National Geographic Bee, Trebek announced that 2013 would be his last year hosting the Finals. Newscaster Soledad O'Brien took his place the following year, moderating the bee in 2014 and 2015. O'Brien was then replaced by Mo Rocca, who would host from 2016 to the final competition in 2019. In 2020, the Bee was canceled due to the COVID 19 pandemic. The 2021 edition was also canceled after a 75 percent drop in school registrations. The National Geographic Society later announced that the Bee had been "permanently discontinue[d] to make way for new, transformative, and innovative geography education opportunities in which students around the globe can more equitably participate."
Мемлекеттік және ұлттық байқаулар
Әрбір мектеп деңгейіндегі байқаудың жеңімпазы онлайн-тест тапсырады, ал әрбір штат немесе аумақтағы ең үздік 100 оқушы Штаттық жарысқа қатысады. Егер Штаттық біліктілік тестілеуінде теңдік туса, теңдікке түскен барлық оқушылар Штаттық жарысқа шақырылады (мысалы, 2019 жылғы Мичиган штатының географиялық жарысында 107 Штаттық жарысқа қатысушы болды). Штат деңгейіндегі ережелер мектеп деңгейіндегідей, бірақ жеті емес, сегіз іріктеу турында өтеді және әрбір ойыншы барлық сегіз іріктеу турында екі рет қайталауға немесе сөздерді дұрыс айтуға шектеледі. Ойыншылар, егер олар қатысуға құқылы болса, финалдық турда да екі рет қайталауға немесе сөздерді дұрыс айтуға шектеледі. Барлық штаттық жарыстар бір уақытта (сәуірдің басында немесе наурыздың соңында) барлық жерлерде бірдей күні өтеді. Штаттық жарыстар бастапқыда елу штат, бес АҚШ аумағы (Гуам, Пуэрто-Рико, АҚШ Виргин аралдары, Америка Самоасы, Солтүстік Мариан аралдары), Вашингтон, округ және Қорғаныс министрлігіне қарасты мектептер (DoDDS) үшін өткізілді, барлығы 57. 1999 жылы Гуам, Америка Самоасы және Солтүстік Мариан аралдары үшін штаттық жарыстар Тынық мұхиты аймақтары деп аталатын бір жарысқа біріктірілді, бұл санды 55-ке дейін азайтты. 2009 жылы Пуэрто-Рико мен АҚШ Виргин аралдары жарыстары Атлант аймақтары деп аталатын бір жарысқа біріктірілді, содан бері тек 54 штаттық және аумақтық жарыс өтеді. Студенттердің кең аумақтарда таралып орналасқан жарыстарда, мысалы DoDDS және Тынық мұхиты аймақтарындағы жарыстарда, басқа штаттардағыдай жеке жарыстар өткізілмейді. Оның орнына, мектеп жарысында жеңімпаз атанғаннан кейін, осы аймақтардағы мектеп чемпиондары аймақ чемпионын анықтау үшін онлайн-тесттер сериясын тапсырады. Әр штаттың үшінші орын алғандары 100 доллар, екінші орын алғандары 300 доллар, ал жеңімпаз 1000 доллар алады. 54 штаттық чемпион ұлттық жарысқа қатысу үшін Вашингтонға барлық шығындары төленген сапар алады. Ұлттық деңгейдегі ережелер штат деңгейіндегідей, бірақ сегіз емес, он іріктеу турында өтеді. Алдын ала жарыстың видео бөлігі болған, онда студенттер алты ұпайға арналған видео ұсынған, бірақ ол он ұпайға арналған «GeoChallenge» жазбасымен ауыстырылды. Чемпионат турында үш емес, бес сұрақтан тұруы мүмкін. Жарыс төрт күнге созылады, бірінші күні іріктеу турлары, үшінші күні финалдық турлар өтеді. Ұлттық финал мамыр айының соңында Вашингтондағы National Geographic Society штаб-пәтерінде өтеді және оны Мо Рокка жүргізеді. Он финалистке 1000 доллар сыйлық беріледі. Үшінші орын алған студентке 5000 доллар, екінші орын алған студентке 10 000 доллар, ал Ұлттық чемпионға 25 000 доллар стипендия беріледі, сонымен қатар National Geographic Society-дің өмір бойына мүшелігі тағайындалады. 2009 жылдан 2015 жылға дейін Ұлттық чемпион Галапагос аралдарына саяхатқа да ие болды. 2016 жылы Ұлттық чемпион Риши Наир Алясканың оңтүстік-шығысына, оның ішінде Глейшер Бей ұлттық паркіне саяхат жасады. Бұл 2016 жылдың АҚШ Ұлттық парктер қызметінің 100 жылдығы болғандықтан мүмкін болды. 2017 жылғы Ұлттық чемпион Пранай Варада Галапагос аралдарына сапар алды. Ұлттық жарыстың финалдық кезеңінің форматы штаттық жарыстардан өзгеше. Бастапқыда формат бірдей болды, бірақ 2012 жылы National Geographic форматты өзгертті, дұрыс жауаптар ұпайға ие болды және бәсекелестер бонус сұрақтарымен қосымша ұпай жинап, бірнеше тур сайын шығарылды. 2015 жылы олар форматты тағы бір рет өзгертті. Бонус сұрақтары жоқ, ал алғашқы бес тур АҚШ-қа негізделген және көптеген сұрақтар үшін бір ұпай беріледі. Бесінші тур – «шапшаң тур», онда сізге үш жылдам сұрақ қойылады. Содан кейін ең төменгі ұпай алған төрт оқушы шығарылады, теңдік болған жағдайда бағалау бойынша теңдік бұзылады. Келесі төрт тур – әлемдік тур, әрқайсысы екі ұпайға тең, және тағы бір шапшаң турмен аяқталады. Осыдан кейін ең жоғарғы үш оқушы қалды. Соңғы жарыста екі «GeoChallenge» бар, біреуі 3-ші турда үш ұпайға, ал алғашқы ондық үшін 45 секундтық ауызша жауап алты ұпайға тең. Ең жоғарғы екі орынды иеленгендер чемпионаттың қалыпты кезеңінде бәсекелеседі. Алайда 2019 жылы «Geochallenge» деп аталатын жаңа жарыс енгізілгендіктен (бұл берілген мәселені шешу үшін бірлескен командалық жобаны әзірлеу туралы) олар тағы да жарыс форматын өзгертті. Ең үздік 10 қатысушыдан тұратын жартылай финал бір күнде өтеді. Ауызша және жазбаша сұрақтар сегіз турда өткізіледі, ал осы сегіз турдан кейін ең төменгі төрт ұпай алған қатысушылар шығарылады. Содан кейін он ұпайға лайық «GeoChallenge» өткізіледі, содан кейін үш қатысушы іріктеуден шығып, соңғы үштікке жетеді. Келесі күні үздік үш үміткер финалда өнер көрсетеді. Олар бес ауызша турдан өтеді, содан кейін GeoChallenge және карта жасау турында қатысады. Содан кейін ең төменгі ұпай алған қатысушы шығарылады, ал чемпионды анықтау үшін чемпионаттың қалыпты кезеңі өтеді.
Халықаралық бәсекелестік
Халықаралық жарыс болды, оны да қадірлі Алекс Требек жүргізді, бірақ оның форматы ерекше болды. Әр елдің ұлттық жарысының жеңімпаздары өз елдерін ұсынып, команда құрып, олимпиадалық үлгідегі жарысқа қатысты, онда командалық жазба және ауызша сынақтар өткізілді. 2013 жылғы жарыс Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өтті. 2015 жылғы National Geographic World Championship бастапқыда Швецияның Стокгольм қаласында өткізу жоспарланған, алайда жарыс тоқтатылып, қазірге дейін үзіліс күйінде.
Сын
Кейбіреулер National Geographic GeoBee конкурсының іріктеу процесі ең білікті қатысушыларды сенімді түрде ілгерілету үшін жеткілікті жақсы жобаланбағанын айтады, себебі ол кездейсоқтыққа елеулі орын қалдырады. Бұл сұрақтардың аз санымен және әр қатысушының әртүрлі сұрақтарға жауап беруімен байланысты. Атап айтқанда, іріктеу кезеңдерінде 9-дан астам қатесіз балл болған жағдайда, бір қате жіберген қатысушылар тізімнен шығарылады. Бір қате қатысушының жалпы білімін анықтау үшін сенімді көрсеткіш емес екені 2014 жылғы ұлттық жарыста көрсетілді. Іріктеу кезеңдерінің нәтижесінде 9 қатысушы үздік балл жинап, финалист атанды. 10-орынды іріктеу кезеңінде бір қате жібергендер арасындағы тай-брейк жеңімпазы, Вирджиния штатының чемпионы Ахил Рекулапелли иеленді, ол кейін финалда жеңіске жетті. 2019 жылы да Нихар Жанга үздік 10-дыққа өту үшін тай-брейкке қатысып, соңында бүкіл жарысты жеңіп алды. Кейбіреулер Geobee конкурсы стандартты географиялық сұрақтардың орнына Geochallenge кезеңдеріне тым көп назар аударатынын айтады. Бұл 2019 жылы байқалды, онда жартылай финалдық және финалдық кезеңдердегі жалпы ұпайлардың жартысынан астамы осы ашық «Geochallenge» сұрақтарына негізделген. Сондай-ақ, кейбіреулер Geobee конкурсындағы гендерлік теңсіздікті де сынға алады; бүгінгі күнге дейін тек екі қыз ғана бұл жарыста жеңіске жеткен.