Кіріспе

Саркозин, сонымен қатар N-метилглицин немесе монометилглицин деп аталады, CH3N(H)CH2CO2H формуласына ие аминқышқыл. Ол бейтарап pH-та CH3N+(H)2CH2CO2− звиттерионы түрінде кездеседі, оны ақ, суда еритін ұнтақ ретінде алуға болады. Кейбір аминқышқылдар сияқты, саркозин төмен pH-та катионға, ал жоғары pH-та анионға айналады, олардың формулалары CH3N+(H)2CH2CO2H және CH3N(H)CH2CO2−. Саркозин – глициннің жақын туысы, біріншілік амин орнына екіншілік аминға ие. Саркозин биологиялық материалдарда кеңінен таралған. Ол биоразделмелі беттік белсенді заттар мен тіс пасталарын, сондай-ақ басқа да қолданулардың өндірісінде қолданылады. Сондай-ақ, ол органикалық синтезде реагент ретінде қолданылады. Саркозин дәмді, тәтті болады.

Биохимия

Саркозин – глицин синтезі мен ыдырауының аралық және қосалқы өнімі. Саркозин дегидрогеназа ферменті саркозинді глицинге түрлендіреді, ал глицин N-метилтрансфераза глициннен саркозин жасайды. Саркозин – бұл табиғи түрде бұлшықеттер мен басқа дене тіндерінде кездесетін аминқышқылының туындысы. Зертханада оны хлорацетил қышқылы мен метиламиннен синтездеуге болады. Саркозин – холиннің глицинге айналу процесіндегі аралық зат. Саркозин, сондай-ақ диметилглицин (DMG) және триметилглицин (бетаин, TMG) сияқты туыс қосылыстар, холин мен метионин сияқты қоректік заттардың метаболизмі арқылы пайда болады, олардың екеуінде де биохимиялық реакциялардың кең спектрінде қолданылатын метил топтары бар. Саркозин глицинге жылдам ыдырайды, ол ақуыз құрамындағы маңыздылығынан бөлек, тірі клеткалардың құрамдас бөліктерінің – глютатион, креатин, пуриндер және сериннің негізгі метаболикалық көзі ретінде әртүрлі физиологиялық процестерде маңызды рөл атқарады. Денсаулығы жақсы адамның қан сарысуындағы саркозиннің концентрациясы 1,4 ± 0,6 микромолярды құрайды.

Өнеркәсіптік синтез

Саркозин Стрекер аминқышқылы синтезі арқылы өнеркәсіптік түрде өндіріледі.

Үстіңгі белсенді заттар

Саркозиннен әртүрлі беттік белсенді заттар жасалады, мысалы, натрий лавроил саркозинаты.

Шизофрения

Алғашқы зерттеулер саркозиннің клозапиннен басқа көптеген антипсихотиктерге қосымша қолданылғанда шизофренияны емдеуде тиімді және жақсы көтерілетінін көрсетеді, бұл оң және теріс симптомдардың айқын төмендеуіне әкеледі. Саркозин сонымен қатар простата қатерлі ісігі жасушаларының биомаркері ретінде де қарастырылып келді.

Тарих

Саркозин алғаш рет 1847 жылы неміс химигі Юстус фон Либиг бөліп алып, оған атау берді. Якоб Вольхард оны алғаш рет 1862 жылы Герман Колбе зертханасында жұмыс істеген кезде синтездеді. Саркозин синтезіне дейін ол ет экстрактында табиғатта кездесетін креатиннің гидролиз өнімі екені бұрыннан мәлім болған. Осы болжамға сүйене отырып, метиламин мен монохлоруксус қышқылынан қосылысты синтездеу арқылы Вольхард саркозиннің N-метилглицин екенін дәлелдеді.