Кіріспе
Жобалау ерекшелігі немесе практика
Инженерлік салада қауіпсіздік резерві – бұл жобалау ерекшелігі немесе практикасы, егер жобалау ерекшелігі бұзылса, ол басқа жабдықтарға, қоршаған ортаға немесе адамдарға минимал зиян келтіретін немесе зиян келтірмейтіндей әрекет етеді. Нақты бір қауіпке қатысты туа біткен қауіпсіздіктен айырмашылығы, жүйенің "қауіпсіздік резерві" болуі – бұл сәтсіздік мүмкін емес немесе ақырсыз сирек дегенді білдірмейді, керісінше жүйенің дизайны жүйенің сәтсіздігінен туындайтын қауіпсіз емес салдарларды алдын алады немесе жеңілдетеді. Яғни, "қауіпсіздік резерві" жүйе сәтсіздікке ұшыраған жағдайда, сәтсіздікке дейін болғаннан кем емес қауіпсіздік деңгейін сақтайды. Көптеген түрлі сәтсіздіктер мүмкін болғандықтан, сәтсіздік жағдайларын зерттеу және қауіпсіздік жобаларын және процедураларын ұсыну үшін сәтсіздік түрлері мен салдарларын талдау қолданылады. Кейбір жүйелерді қауіпсіздік резервімен жасау мүмкін емес, себебі үнемі қолжетімділік қажет. Мұндай жағдайларда артық жүйелер, қателерге төзімділік немесе резервтік жоспарлар қолданылады (мысалы, бірнеше тәуелсіз басқарылатын және жанармаймен қамтамасыз етілетін қозғалтқыштар).
Басқа терминология
Қатеден қауіпсіз (алая тоқтату) құрылғылар poka yoke құрылғылары деп те аталады. Poka yoke терминін сапа саласындағы сарапшы Шигео Шинго ойлап тапқан. "Қатеге төзімді" термині Нидерландыдағы "Өзенге орын" жобасы және Темза сағасы 2100 жоспары сияқты азаматтық инженериялық жобаларды білдіреді, олар икемді бейімделу стратегияларын немесе климаттың өзгеруіне бейімделуді қамтиды, соның арқасында 500 жылдық су тасқыны сияқты ауыр оқиғалар болған жағдайда зиянды азайтуға және шектеуге мүмкіндік береді.
Қауіпсіз және қауіпсіздігін бұзу
Қауіпсіздік және сенімділік – ерекше ұғымдар. Қауіпсіздік дегеніміз, құрылғы істен шыққан кезде адам өміріне немесе мүлікке қауіп келтірмейді. Сенімділік, сондай-ақ жабық күйде қалу, қауіпсіздік бұзылған жағдайда қол жетімділік немесе деректер бөгде адамдардың қолына өтпейді дегенді білдіреді. Кейде бұл тәсілдер қарама-қарсы шешімдерді ұсынады. Мысалы, егер ғимарат өртенсе, қауіпсіздік жүйелері жылдам эвакуация үшін есіктерді ашып, өрт сөндірушілерге кіруге мүмкіндік береді, ал сенімділік жүйелері ғимаратқа рұқсатсыз кіруді болдырмау үшін есіктерді жауып қояды. Жабық күйде қалудың қарама-қарсысы – ашық күйде қалу деп аталады.
Белсенді пайдаланудан шығып кетті
Жоғары артықшылығы бар жүйелерде, бір компонентінің істен шығуына төтеп бере алатын және екінші істен шығу анықталғанда (fail active operational) жүйе өзін-өзі тоқтататын (ажырату, fail passive) fail active operational режимінде жұмыс істеуге болады. Мұны іске асырудың бір жолы – үш бірдей жүйені орнату және олардың арасындағы айырмашылықтарды анықтайтын басқару логикасын пайдалану. Мұндай мысалға инерциялық навигация жүйелері және Питот түтіктері сияқты көптеген ұшақ жүйелерін келтіруге болады.
Қауіпсіз нүкте
Суық соғыс кезінде "қауіпсіз нүкте" термині советтік әуе кеңістігіне жақын, американдық стратегиялық әуе күштерінің ядролық бомбалаушылары үшін кері қайту мүмкін емес нүктесін білдірген. Егер шабуылға бұйрық түскен жағдайда, бомбалаушылар қауіпсіз нүктеде күтіп, екінші растау бұйрығын алуға тиіс болды; бұйрық келгенге дейін олар бомбаларын дайындамай және одан әрі ілгерілемейтін еді. Бұл жүйенің мақсаты – американдық басқару жүйесіндегі кез келген ақаудың ядролық соғысқа әкелуіне жол бермеу болды. Осы терминнің мағынасы 1962 жылы жарық көрген "Fail Safe" романы арқылы американдық тілге кеңінен енді. (Басқа ядролық соғыс басқару жүйелері кері схеманы қолданды, яғни "қауіпті сәтсіздік" – ядролық соққының іске қосылуын болдырмау үшін, жаудың алғашқы шабуылы болмағанын үнемі немесе тұрақты түрде дәлелдеуді қажет етеді.)