Ұйым жұмысының өмірлік маңызды факторлары

Кіріспе

Ұйымның жұмыс істеуі үшін маңызды фактор

Жүйенің өте маңызды факторы – кез келген фактор (компонент, жабдық, персонал, процесс, процедура, бағдарламалық қамтамасыз ету, т.б.), ол бизнес жұмысының немесе ұйымның қалыпты жұмыс істеуі үшін өте қажет. Мұндай маңызды факторлардың істен шығуы немесе бұзылуы бизнес операцияларына немесе ұйымға ауыр салдар келтіруі мүмкін, тіпті әлеуметтік дүрбелең мен апаттарға әкелуі де мүмкін.

Миссияға аса маңызды жүйелер

Миссиялық-критикалық жүйе – бұл кез келген бизнес немесе ұйымның жұмыс істеуі үшін өте маңызды жүйе. Миссиялық-критикалық жүйе істен шықса немесе тоқтаса, бизнес процестеріне елеулі зиян тиеді. Миссияға қажетті жабдықтар мен миссиялық-критикалық қолданбалар да миссиялық-критикалық жүйе деп аталады. Миссиялық-критикалық жүйелердің мысалдары: онлайн-банкинг жүйесі, теміржол және авиациялық операцияларды басқару жүйелері, электр қуаты жүйелері және тағы да көптеген компьютерлік жүйелер, олардың істен шығуы бизнес пен қоғамға кері әсер етеді. Миссиялық-критикалық жүйенің нақты мысалы – ғарыш кемесінің навигациялық жүйесі. Миссиялық және бизнес-критикалық арасындағы ең басты айырмашылық – бұл ауыр зиян тигізу мүмкіндігі және адам өміріне қауіп тудыру, ауыр жарақат алу және/немесе қаржылық шығынға ұшырау ықтималдығы. Барлығы төрт түрлі маңызды жүйе бар: миссиялық-критикалық, бизнес-критикалық, қауіпсіздікке қатысты және қорғауға қатысты. Қауіпсіздікке қатысты жүйе мен миссиялық-критикалық жүйе арасындағы басты айырмашылық – қауіпсіздікке қатысты жүйе істен шықса, қоршаған ортаға ауыр зиян келтіруі, жарақат алуы немесе адам өмірін жоғалтуы мүмкін, ал миссиялық-критикалық жүйе мақсатқа бағытталған іс-әрекеттердің тоқтауына әкелуі мүмкін. Қауіпсіздікке қатысты жүйенің мысалы – химиялық өндіріс орналысының басқару жүйесі. Миссиялық-критикалық жүйе мен бизнес-критикалық жүйе ұқсас түсініктер, бірақ бизнес-критикалық жүйенің бұзылуы тек бір компанияға немесе ұйымға әсер етуі мүмкін және қызметті уақытша тоқтатуы мүмкін (сағаттар немесе күндер). Қорғауға қатысты жүйе құпия ақпараттың ұрлануына немесе жоғалуына әкелуі мүмкін. Осы төрт жүйе де жалпы мағынада маңызды жүйелер деп аталады. Сүзгі жүйесі істен шықса, су тазарту компаниясының жұмысы тоқтап қалады. Бұл жағдайда су тазарту жүйесі – миссиялық-критикалық жүйе. Газ жүйесі істен шықса, көптеген мейрамханалар мен нан пісіру орындары жүйе жақсы жұмыс істейінше жабылуға мәжбүр болады. Бұл жағдайда газ жүйесі – миссиялық-критикалық жүйе. Басқа да көптеген миссиялық-критикалық жүйелер бар, олардың бұзылуы басқа салалар мен ұйымдарға ауыр зиян тигізуі мүмкін.

A mission critical system is a system that is essential to the survival of a business or organization. When a mission critical system fails or is interrupted, business operations are significantly impacted. Mission essential equipment and mission critical application are also known as mission critical system. Examples of mission critical systems are: an online banking system, railway/aircraft operating and control systems, electric power systems, and many other computer systems that will adversely affect business and society when they fail. A good example of a mission critical system is a navigational system for a spacecraft. The difference between mission critical and business critical lies in the major adverse impact and the very real possibilities of loss of life, serious injury and/or financial loss. There are four different types of critical systems: mission critical, business critical, safety critical and security critical. The key difference between a safety critical system and mission critical system, is that safety critical system is a system that, if it fails, may result in serious environmental damage, injury, or loss of life, while mission critical system may result in failure in goal directed activity. An example of a safety critical system is a chemical manufacturing plant control system. Mission critical system and business critical system are similar terms, but a business critical system fault can influence only a single company or an organization and can partially stop lifetime activity (hours or days). Security critical system may lead to loss of sensitive data through theft or accidental loss. All these four systems are generalized as critical system. A downed filtration system will cause the water filtration company to malfunction. In this case, the water filtration system is a mission critical system. If a gas system is downed, many restaurants and bakeries will have to shut down until the system functions well again. In this case, the gas system is a mission critical system. There are various other mission critical systems that, if they malfunction, will have serious impacts on other industries or organizations.

Әуе кемесінің навигациялық жүйесі

Ұшақ навигациялық жүйеге өте тәуелді. Әуе навигациясы көптеген әдістермен жүзеге асырылады. Инерциялық навигация визуальды бақылау пункттерін, сонымен қатар қашықтық және уақыт есептеулерін пайдаланады. Ұшу компьютерлік жүйесі ұшқыштарға олар белгілеген бақылау пунктінің уақытын және қашықтығын есептеуге көмектеседі. Радио навигациялық құралдары (NAVAIDS) ұшқыштарға инерциялық навигациядан гөрі дәлірек бағыттануға мүмкіндік береді, ал нашар көріну жағдайында радио навигациясы тиімді. GPS-ті де ұшқыштар қолданады, ол жылдамдық, орналасу және бағытты қамтитын нақты деректерді беру үшін АҚШ Қорғаныс министрлігінің 24 спутнигін пайдаланады. Егер екі тарапты радио байланысы бұзылса, ұшқыштар Федералдық ережелер кодексінің 14-тарауының 91-бөлімінде көрсетілген қадамдарды орындауы керек. Пневматикалық жүйенің істен шығуы, оған байланысты биіктіктің төмендеуі және түрлі беймәлім жағдайлар стресске және жағдайды бағалау қабілетінің жоғалуына әкелуі мүмкін. Мұндай жағдайда ұшқыш навигатор сияқты құралдарды пайдаланып, жағдай туралы қосымша мәліметтер алуы керек. Бұл жағдайда навигациялық жүйенің істен шығуы өте маңызды болып, ауыр салдарларға алып келуі мүмкін.

Ядролық реактордың қауіпсіздік жүйесі

Ядролық реактор – ядролық тізбекті реакцияны басқарып, қадағалап тұратын жүйе. Ол көбінесе электр энергиясын өндіру үшін пайдаланылады, бірақ зерттеу жұмыстарын жүргізуге және медициналық изотоптар жасауға да қолданылуы мүмкін. Ядролық реакторлар бүкіл әлемде халықтың қауіпсіздігіне ең көп алаңдау тудыратын жүйелердің бірі, себебі реактордың жұмысындағы ақаулар қауқапты апатқа әкелуі мүмкін.

Тарих

Миссиялық маңызды – бизнес-жұмыстың өзегі болып табылады, егер ол сәтсіз аяқталса, онда ауыр қаржылық және беделдік зиянға ұшыратады. Бүгінде компаниялар дамып, әлем интернетке негізделген қоғамға айналғандықтан, миссиялық маңызды жұмыстардың ауқымы кеңейді. Бірақ миссиялық есептеулер Web-ке дейінгі дәуірден (1995 жылға дейін) бері дамып келеді. Толығымен мәтіндік интернетте Gopher – ASCII негізіндегі соңғы пайдаланушы бағдарламаларының бірі болды. Осы дәуірде миссиялық жүйе негізінен транзакциялық қолданбаларда қолданылды. Бизнес-процестерді басқару бағдарламалық құралдары, ERP және әуе билеттерін брондау жүйелері әдетте миссиялық маңызды болып саналды. Бұл қолданбалар деректер орталығындағы арнайы жүйеде іске қосылды. Соңғы пайдаланушылардың саны шектеулі болды және көбінесе терминалдар мен жеке компьютерлер арқылы қол жеткізілді. Web-ке дейінгі дәуірден кейін Web дәуірі (1995–2010) келді. Миссиялық маңызды жұмыстардың ауқымы электрондық құрылғылар мен Web-қолданбаларды қамтуға дейін кеңейді. Интернет пен электрондық құрылғыларды пайдалана алатын пайдаланушылардың саны артқандықтан, соңғы пайдаланушылардың саны да өсіп, олар миссиялық маңызды қолданбаларға қол жеткізе алды. Сондықтан клиенттер қолданатын құрылғылардың үздіріссіз қолжетімділігі мен қауіпсіздігін күтеді. Бизнес те интернетке негізделгенге көшуде, бұл ақшамен және алаяқтықпен байланысты қылмыстардың көбеюіне әкеледі. Миссиялық маңызды жұмыстардың ауқымының кеңеюі қауіпсіздікті күшейтіп, қауіпсіздік саласын дамытты. 1995–2010 жылдар аралығында әлемдегі интернет пайдаланушыларының саны 16 миллионнан 1,7 миллиардқа дейін өсті. Бұл Web-жүйелеріне деген әлемдік сенімнің артып бара жанын көрсетеді. Web дәуірінен кейін тұтынушылар дәуірі (2010 жылдан бастап) келді. Әлеуметтік, мобильді және клиентке бағытталған қолданбалардың өсуіне байланысты миссиялық маңызды жұмыстардың ауқымы одан да кеңейді. IT тұтынушылығы артып, ұйымдар көбейді және адамдар үшін Web пен IT қолжетімділігі артты. Әлеуметтік бизнес, клиенттерге қызмет көрсету және клиенттік қолдау қолданбалары күрт өсті, сондықтан миссиялық маңызды жұмыстар одан әрі кеңейді. Gartner компаниясының мәліметінше, компьютерлік жобалар мобильді жобалардан 4:1 есебімен кем болады. Сондықтан бүгінгі күнгі миссиялық маңызды жұмыс клиенттік қызмет көрсету, бизнес-жұмыс, қызметкерлердің өнімділігі және қаржы үшін маңызды барлық мәселелерді қамтиды. Клиенттердің күту деңгейі жоғарылады, тіпті ең кішкентай бұзылу да бизнесте үлкен шығынға әкелуі мүмкін. Amazon компаниясы тоқтау кезінде секунд сайын 1100 долларға дейін таза сатудан қалыстырған болуы мүмкін, ал Google компаниясының бес минуттық тоқтауы Google-ға 545 000 доллардан астам шығын әкелді. Миссиялық маңызды жұмыстағы сәтсіздіктер, тіпті қысқа уақыттық тоқтаулар да беделге зиян келтіретін жоғары құнға әкелуі мүмкін. Миссиялық маңызды жүйелердің ұзақ уақыт бойы тоқтауы салалар мен ұйымдар үшін одан да ауыр проблемалар тудыруы мүмкін.

The mission critical is a business's quintessence and if failed, will cause serious financial and reputational damages. Today, as the companies develop and world becomes more web based community, the range of mission critical has extended. But the mission critical computing has been evolving since the pre Web era (before 1995). In the entirely text based pre web internet, gopher was one of the ASCII based end user programs. The mission critical system was basically used in transactional applications during this era. A business process management software, ERP, and airline reservation systems were usually mission critical. These applications were run on dedicated system in the data center. There were limited number of end users and usually accessed via terminals and personal computers. After the pre Web era, the Web era (1995 2010) rose. The range of mission critical increased to include electronic devices and web applications. More users were able to use to the internet and electronic devices, so larger number of end users were able to access increased mission critical applications. Therefore, the customers are expecting limitless availability and stronger security in the devices they are using. The businesses also start to become more web based and this correspondingly increases the criminal associated with the money and fraud. This increase in range of mission critical made the security to become stronger and increased the security industries. Between 1995 and 2010, number of web users globally increased from 16 million to 1.7 billion. This shows increase in global reliance on web system. After the Web era, consumerization era (2010 and beyond) has risen. The range of mission critical is even more increased due to increase in social, mobile, and customer facing applications. The consumerization of IT became greater, organizations increased and web and IT availabilities to the people increased. Social business, customer service, and customer support applications have increased greatly, so mission critical was expanded further. According to Gartner, native PC projects will be outnumbered by mobile development projects by the ratio of 4:1. Therefore, today's mission critical now encloses all subjects crucial for customer based service, business operation, employee productivity, and finance. The customers' expectations rose and small disruption can cause tremendous loss in the business. It was estimated that Amazon could have lost as much as $1,100 per second in net sales when it was suffering from an outage, and a five minute outage of Google lost Google more than $545,000 Failure in mission critical and even short time of outage can cause high price of downtime due to reputations damages. Longer periods of downtime of mission critical systems can result in even more serious problems to the industries or organizations.

Қауіпсіздік пен қауіпсіздік

Миссиялық маңызды жүйелерді пайдаланатын барлық салалар мен ұйымдарда олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету өте маңызды. Сондықтан, салалар миссиялық маңызды сәтсіздіктерді болдырмау үшін әртүрлі қауіпсіздік жүйелерін қолданады. Мейнфреймдер немесе жұмыс станцияларына негіделген компаниялар дерекқорларға және процестерді басқаруға тәуелді болғандықтан, дерекқорлар мен процестерді басқару олар үшін миссиялық маңызды болып табылады. Ауруханалардағы пациенттердің жазбаларын сақтау, колл-орталықтар, қор биржалары, деректерді сақтау орталықтары, ұшуды басқару мұнаралары және коммуникация жүйелері мен компьютерлерге тәуелді көптеген басқа да салалар жүйе тоқтауынан қорғалуы керек және олар миссиялық маңызды деп есептеледі. Барлық компаниялар мен салалар миссиялық жұмысты тоқтатуға әкелетін күтпеген немесе ерекше проблемаларға ұшырамай қоймайды. Мұндай жағдайларды болдырмау үшін қауіпсіздік жүйелерін пайдалану бизнестің маңызды бөлігі саналады. Мысалы, Bank of America сияқты компаниялардың жүйелері бұзылса немесе хакерлік шабуылға ұшыраса, қоғам мен компаниялар үшін ауыр салдарға әкелуі мүмкін. TLS протоколында екі машина арасындағы байланысты қамтамасыз ету үшін ашық кілт пен симметриялық кілт (шифрлау) бірге қолданылады. Бұл технология көбінесе электрондық пошта қызметтерінде немесе интернет арқылы байланысатын клиенттік машиналарда қолданылады. Бұл технологияны пайдалану үшін веб-серверге цифрлық сертификат қажет, оны веб-сайт туралы бірнеше сұраққа жауап беру арқылы және ашық кілттер мен жеке кілттерді (криптографиялық кілттер) алу арқылы алуға болады. Бұл технологияны қолданатын салалар жыл сайын белгілі бір мөлшерде төлем жасауға міндетті болуы мүмкін.

Қалпына келтіру жүйелері

Ядролық электр стансаларында маңызды іркілістерге жол бермеу үшін қауіпсіздік жүйелері қажет. Ең жаман салдары – радиоактивті материалдардың (U 235 немесе Pu 239) сыртқа шығуы. Ядролық электр стансаларындағы маңызды іркілістерді болдырмау үшін қолданылатын жүйелердің бірі – тоқтату жүйесі. Оның екі түрі бар: керуші таяқшаларды басқару және қауіпсіз инъекцияны басқару. Ядролық электр стансасында проблема туындаған кезде, керуші таяқшаларды басқару жүйесі таяқшаларды автоматты түрде түсіріп, тізбектік реакцияны тоқтатады. Қауіпсіз инъекцияны басқару жүйесі ядролық реакторда проблема туындағанда сұйықтықты дереу жіберіп, тізбектік реакцияны тоқтатады. Екі жүйе де әдетте автоматты түрде жұмыс істейді, бірақ қолмен де қосылуы мүмкін.

Нақты уақыт және миссиялық маңызды

Нақты уақыт пен өте маңызды міндеттер жиі шатастырылады, бірақ бұл екі бөлек түсінік.

Нақты уақыт

Нақты уақыт – компьютердің сыртқы оқиғаларға жылдам ден қою қабілеті, оның нәтижесінде компьютер үнемі жаңарып отырады және белгілі бір уақыт ішінде процедураны немесе ақпаратты өңдеуі тиіс, әйтпесе ауыр салдарларға әкелуі мүмкін. Видео ойындар – нақты уақыттың мысалы, себебі олар компьютерде соншалықты жылдам көрсетіледі, пайдаланушыға кешігудің байқалуы қиын. Интерактивтілік сезімін сақтау үшін әрбір кадр қысқа мерзімде көрсетілуі керек. Графиканы көрсету жылдамдығы компьютер жүйелеріне байланысты өзгеріп отыруы мүмкін.

Реалдық уақыт жүйелерінің түрлері

Қатты нақты уақыт жүйесі белгіленген уақытты жіберіп алмауы керек, әйтпесе қаулы салдары болуы мүмкін. Мұндай жүйеде уақытты сақтау келіссөзсіз, ал мерзімді жіберсе, нәтиже "бұрыс жауап" болады. Қатты нақты уақыт жүйесінің мысалы – автомобильдердегі қауіпсіздік қаптамалары. Жұмсақ нақты уақыт жүйесінде мерзімдерге талап азырақ. Жүйе мерзімді жіберген жағдайда да қалыпты жұмыс істей алады және проблемаларды шеше алады, бірақ оның жұмысқа қабілеті жылдам процестерге байланысты. Жұмсақ нақты уақытқа мысал келтередік, мәтін теру, егер кешіксе, адамдар ашуланып қалуы мүмкін, бірақ жауап дұрыс болады. Нақты уақытқа қатысты емес жүйеде белгілі немесе абсолютті мерзімдер болмайды. Дегенмен, орындалу тиімділігі өте маңызды болуы мүмкін.

Айырмашылықтар

Нақты уақыт – бұл белгілі бір уақыт талабы орындалмаса, жұмысын тоқтататын бағдарламалық қамтамасыз ету. Ал миссиялық маңызды жүйе – бұл егер істен шықса, қатты ауыр зардаптарға алып келетін жүйе. Екеуі де бір-бірімен байланысты болғанымен, нақты уақыт миссиялық маңызды болуы мүмкін, бірақ олар бірдей емес. Көптеген адамдар оларды шатастырады, себебі олар әртүрлі ұғымдар, бірақ бір-бірімен тығыз байланысты.

Әлеуметтік өмір сүру

Әлеуметтік функция тұрғысынан (яғни, қоғамның тіршілікті қамтамасыз ету және жалпы құрылымын сақтап қалу мақсатында) әлеуметтік функцияның маңызды аспектілері қоғамның негізгі қажеттіліктерін қамтамасыз етуді талап етеді. Осы негізгі қажеттіліктерге көбінесе тағам (оның ішінде тағам өндірісі мен таратылуы), су, киім (төтенше жағдайда дереу қажет емес), санитария (қоқыс шығару дереу қажет, бірақ физикалық қалдықтарды/қоқысты/зияратты кәдеге жарату төтенше жағдайда дереу қажет емес), тұрғын үй/баспана, энергия (жедел емес) және денсаулық сақтау қажеттіліктері (сау халықта дереу қажет емес) жатады. Бұл тізім толық емес. Ұзақ мерзімді қажеттіліктерге дамыған елде коммуникация және көлік қажеттіліктері кіруі мүмкін. Бұл қажеттіліктер тізімі миссиялық маңызды персоналмен тікелей байланысты: тағам өндіруге фермерлер, тағам таратуға көлік қызметкерлері, суға – су инфрақұрылымын күтіп ұстаушы персонал (егер қолданыстағы су инфрақұрылымы жоғары стандартта сақталған болса, бұл ұзақ мерзімді талап), киімге – киім өндірісі инфрақұрылымын күтіп ұстаушы мамандар, сондай-ақ санитарияға да қатысты. Төтенше жағдайларда баспана салу үшін біреулер салуды және қажет болған жағдайда оны ұзақ мерзімге күтіп ұстауды талап етеді. Денсаулық сақтау қажеттіліктерін дәрігерлер, медбикелер және хирургтар қамтамасыз етеді. Инфрақұрылымды пайдалану үшін оны күтіп ұстаушы персонал да қажет – сондықтан тағам тасымалдау үшін тағам тасымалдау жүк көліктерінің жүргізушілері ғана емес, сонымен қатар (ұзақ мерзімді перспективада) жолдарды, жол инфрақұрылымын және жол табельдерін күтіп ұстаушы қызметкерлер де болуы керек, бұл өз кезегінде жол-көлік шамдарын қамтамасыз ету үшін электрмен жабдықтаушы персоналды қажет етеді. Осыған байланысты, миссиялық маңызды жүйелерде күрделі тәуелділік желісі бар, ол жүйенің әртүрлі аспектілері арасындағы өзара байланыстың деңгейін талдауға мүмкіндік береді, бұл жоспарлауда немесе миссияның маңыздылығы күрделі жүйелерде қалай ұйымдастырылғаны туралы нақты ақпарат алу үшін пайдалы болуы мүмкін. Бұл күрделі жүйедегі тұйықтарды, яғни миссиялық маңызды жүйе (немесе жүйелер жиынтығы) белгілі бір жағынан осал болатын нүктелерді анықтауға мүмкіндік береді. Адам ресурстарын және адам ресурстарын жоспарлау (жобаларды басқару үшін Гант диаграммаларын пайдалану және т.б.) туралы идеялар да маңызды. Миссияның маңыздылығы негізгі қажеттіліктермен немесе басқа да миссиялық маңызды факторлармен байланысты уақыт шкаласына байланысты. Орта мерзімді (көбінесе 10 жыл деп есептеледі) және ұзақ мерзімді (50-60 жылға дейін созылуы мүмкін) жоспарлауда миссиялық маңызды жүйелерді жоспарлау қысқа мерзімді жоспарлаудан ерекшеленеді. Миссиялық маңызды персоналды миссиялық маңызды жүйелерді жоспарлау парадигмасының бір бөлігі деп қарастыруға болады, бірақ оларға технологиялық немесе механикалық аспектілерге қарағанда басқаша көзқарас қажет (яғни, оларға адам ресурстарын жоспарлау қажет).

From the perspective of social function (i. e.: preserving society's life support structure, and overall structure intact), Mission critical aspects of social function would necessitate the provision of basic needs for society. Such basic needs are often said to include food (this includes food production and distribution), water, clothing (not an immediate need in an emergency), sanitation (sewage is an immediate need, but physical waste/garbage/rubbish disposal is not an immediate need in an emergency), housing/shelter, energy (not immediate) and health needs (not immediate in a healthy population). The prior list is not exhaustive. Longer term needs might include communications/transport needs in a developed population. This list of needs is associated with mission critical personnel in a clear manner food production requires farmers, food distribution requires transportation personnel, water requires water infrastructure maintenance personnel (a long term requirement if existing water infrastructure has been maintained to a high standard), clothing tends to require individuals to maintain clothes production infrastructure, similarly for sanitation. In emergencies, housing/shelter requires someone to build the shelter and maintain it over the long term if necessary. Health needs are met by doctors, nurses and surgeons. Implicit use of infrastructure requires personnel to maintain that infrastructure also so food transportation requires not only that there are drivers for food trucks, but also that (over the long term) there are highways maintenance personnel who can maintain the roads, traffic infrastructure and signs for the roads, this in turn requires power supply personnel to provide power for traffic lights, etc In this light, mission critical systems have a complex dependency network which enables analysis of the level of interconnected dependencies between different aspects of a mission critical system, which can be useful in planning, or just for gaining a truthful picture of how mission criticality is organised in complex systems. This would enable the determination of choke points in a complex system, points at which a mission critical system (or set of systems) is vulnerable in one sense or another. Ideas that relate to human resources and human resources planning (making use of Gantt charts for project management, etc ) are also relevant. Mission criticality depends upon the timescale associated with basic needs or other deemed mission critical factors. Over the medium term (often taken to be 10 years) and the long term (which can go into 50 60 year timescales), the planning for mission critical systems will clearly differ from short term mission critical systems planning. Mission critical personnel can be considered part of the mission critical systems planning paradigm but require a different approach to technological or mechanical aspects of mission critical systems (i. e.: they require human resources planning).

Миссияға тән персоналдың қасиеттері

Психометрия маңызды қызмет атқаратын қызметкерлердің түрлі психологиялық ерекшеліктерін анықтауға және сипаттауға мүмкіндік береді (мысалы, ядролық физика сияқты жоғары білікті жұмыстарда олардың IQ деңгейін). Кейбір жұмыстар физикалық талаптарды (мысалы, әскерде) немесе дене күшін (мысалы, хирургтарда) қажет етеді. Маңызды қызмет орындарында қажетті дағдылардың, қасиеттердің және басқа да атрибуттардың түрлерін анықтауға арналған әдістер мен құралдар бар. Бұл әдістер белгілі бір адамның нақты маңызды қызметке сай келіп-келмейтінін немесе біліктілігі жеткіліксіз (немесе тіпті қабілеті төмен) адамға оның шегінен асып түсетін маңызды жұмысты атқару үшін қандай көмек қажет екенін анықтау үшін өлшемшарт ретінде қолданылуы мүмкін (мұндай шаралар төтенше жағдайларда қабылдалуы керек).